śrī-bādarāyaṇir uvāca
कर्हिचित् सुखम् आसीनं स्व-तल्प-स्थं जगद्-गुरुम्
पतिं पर्यचरद् भैष्मी व्यजनेन सखी-जनैः
यस् त्व् एतल् लीलया विश्वं सृजत्य् अत्त्य् अवतीश्वरः
स हि जातः स्व-सेतूनां गोपीथाय यदुष्व् अजः
तस्मिन् अन्तर्-गृहे भ्राजन्- मुक्ता-दाम-विलम्बिना
विराजिते वितानेन दीपैर् मणि-मयैर् अपि
मल्लिका-दामभिः पुष्पैर् द्विरेफ-कुल-नादिते
जाल-रन्ध्र-प्रविष्टैश् च गोभिश् चन्द्रमसो ऽमलैः
पारिजात-वनामोद- वायुनोद्यान-शालिना
धूपैर् अगुरु-जै राजन् जाल-रन्ध्र-विनिर्गतैः
पयः-फेन-निभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे
उपतस्थे सुखासीनं जगताम् ईश्वरं पतिम्
वाल-व्यजनम् आदाय रत्न-दण्डं सखी-करात्
तेन वीजयती देवी उपासां चक्र ईश्वरम्
सोपाच्युतं क्वणयती मणि-नूपुराभ्यां
रेजे ऽङ्गुलीय-वलय-व्यजनाग्र-हस्ता
वस्त्रान्त-गूढ-कुच-कुङ्कुम-शोण-हार-
भासा नितम्ब-धृतया च परार्ध्य-काञ्च्या
तां रूपिणीं श्रीयम् अनन्य-गतिं निरीक्ष्य
या लीलया धृत-तनोर् अनुरूप-रूपा
प्रीतः स्मयन्न् अलक-कुण्डल-निष्क-कण्ठ-
वक्त्रोल्लसत्-स्मित-सुधां हरिर् आबभाषे
राज-पुत्रीप्सिता भूपैर् लोक-पाल-विभूतिभिः
महानुभावैः श्रीमद्भी रूपौदार्य-बलोर्जितैः
तान् प्राप्तान् अर्थिनो हित्वा चैद्यादीन् स्मर-दुर्मदान्
दत्ता भ्रात्रा स्व-पित्रा च कस्मान् नो ववृषे ऽसमान्
राजभ्यो बिभ्यतः सु-भ्रु समुद्रं शरणं गतान्
बलवद्भिः कृत-द्वेषान् प्रायस् त्यक्त-नृपासनान्
karhicit sukham āsīnaṃ sva-talpa-sthaṃ jagad-gurum
patiṃ paryacarad bhaiṣmī vyajanena sakhī-janaiḥ
yas tv etal līlayā viśvaṃ sṛjaty atty avatīśvaraḥ
sa hi jātaḥ sva-setūnāṃ gopīthāya yaduṣv ajaḥ
tasmin antar-gṛhe bhrājan- muktā-dāma-vilambinā
virājite vitānena dīpair maṇi-mayair api
mallikā-dāmabhiḥ puṣpair dvirepha-kula-nādite
jāla-randhra-praviṣṭaiś ca gobhiś candramaso 'malaiḥ
pārijāta-vanāmoda- vāyunodyāna-śālinā
dhūpair aguru-jai rājan jāla-randhra-vinirgataiḥ
payaḥ-phena-nibhe śubhre paryaṅke kaśipūttame
upatasthe sukhāsīnaṃ jagatām īśvaraṃ patim
vāla-vyajanam ādāya ratna-daṇḍaṃ sakhī-karāt
tena vījayatī devī upāsāṃ cakra īśvaram
sopācyutaṃ kvaṇayatī maṇi-nūpurābhyāṃ
reje 'ṅgulīya-valaya-vyajanāgra-hastā
vastrānta-gūḍha-kuca-kuṅkuma-śoṇa-hāra-
bhāsā nitamba-dhṛtayā ca parārdhya-kāñcyā
tāṃ rūpiṇīṃ śrīyam ananya-gatiṃ nirīkṣya
yā līlayā dhṛta-tanor anurūpa-rūpā
prītaḥ smayann alaka-kuṇḍala-niṣka-kaṇṭha-
vaktrollasat-smita-sudhāṃ harir ābabhāṣe
rāja-putrīpsitā bhūpair loka-pāla-vibhūtibhiḥ
mahānubhāvaiḥ śrīmadbhī rūpaudārya-balorjitaiḥ
tān prāptān arthino hitvā caidyādīn smara-durmadān
dattā bhrātrā sva-pitrā ca kasmān no vavṛṣe 'samān
rājabhyo bibhyataḥ su-bhru samudraṃ śaraṇaṃ gatān
balavadbhiḥ kṛta-dveṣān prāyas tyakta-nṛpāsanān
«Однажды удобно сидевшего на своём ложе наставника мира, супруга, дочь Бхишмаки обслуживала опахалом, с подругами. [Тот], кто играючи творит, поглощает и хранит эту вселенную — господь, — он и родился среди Яду — нерождённый — ради охраны своих оплотов. В тех внутренних покоях, [сияющих] пологом со свисающими сияющими жемчужными нитями, озарённых и светильниками из самоцветов, оглашённых роями пчёл [при] гирляндах из жасмина и цветах, и незапятнанными лучами месяца, вошедшими сквозь отверстия решёток, с ветром, [несущим] благоухание рощи париджаты, [веющим] из сада, с курениями из агуру, о царь, выходящими сквозь отверстия решёток, — на белом ложе, подобном молочной пене, на наилучшем изголовье она предстала перед удобно сидящим господом миров, супругом. Взяв из руки подруги опахало из хвоста с самоцветною рукоятью, им обмахивая, богиня служила господу. Она подле Ачьюты, звеня двумя самоцветными ножными кольцами, сияла — с перстнями, браслетами и опахалом в руке, с блеском ожерелья, алого от кункума с груди, скрытой краем одежды, и с драгоценнейшим поясом на бёдрах. Увидев её — воплощённую Шри, не имеющую иного пути, [ту], чей облик соответствует [облику] принявшего тело для игры, — довольный, улыбаясь, Хари — [чей] нектар улыбки сиял на лице с кудрями, серьгами и ожерельем на шее — заговорил: „О царская дочь, ты была желанна царям, [обладающим] величием хранителей мира, великомощными, прекрасными, сильными красотою, щедростью и мощью. Оставив тех пришедших просителей — Чайдью и прочих, дурно опьянённых страстью, отданная братом и своим отцом, — почему ты избрала нас, неравных? Страшащихся царей, о прекраснобровая, ушедших под защиту океана, навлёкших вражду сильных, по большей части оставивших царское сиденье“».
cc0000b562ff · published Aug 15, 2026, 10:00:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Вьяджанена сакхи-джанаих — «опахалом, с подругами». Царица сама обмахивает мужа, взяв опахало из рук служанки. Вся глава начинается с этого домашнего дела.
Джагат-гурум патим — «наставника мира, супруга». Два слова стоят рядом: наставник мира — и муж. Разговор пойдёт ровно на стыке этих двух.
Рупиним шриям — «воплощённую Шри». Сказитель называет её самою Шри в теле, прежде чем муж скажет ей, что она ошиблась в выборе. Читателю подсказано наперёд.
Анурупа-рупа — «чей облик соответствует». Её тело подобрано под его тело: он принял облик для игры, и она — тоже. Пара названа соразмерною.
Кутах нах ваврише а-саман — «почему ты избрала нас, неравных?». Он говорит о себе во множественном числе и как о худшей партии. Вопрос поставлен так, что ответить нечего.
Самудрам шаранам гатан — «ушедших под защиту океана». Он припоминает собственное отступление: бежали от Джарасандхи и построили город в море. Своё же бегство приведено как довод против себя.