Śrīmad-Bhāgavatam
The Actor on the Stage10.66.25-43
4773 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.66.25-43
Devanāgarī

शिरः पतितम् आलोक्य राज-द्वारे स-कुण्डलम्
किम् इदं कस्य वा वक्त्रम् इति संशिशिरे जनाः
राज्ञः काशी-पतेर् ज्ञात्वा महिष्यः पुत्र-बान्धवाः
पौराश् च हा हता राजन् नाथ नाथेति प्रारुदन्
सुदक्षिणस् तस्य सुतः कृत्वा संस्था-विधिं पतेः
निहत्य पितृ-हन्तारं यास्याम्य् अपचितिं पितुः
इत्य् आत्मनाभिसन्धाय सोपाध्यायो महेश्वरम्
सु-दक्षिणो ऽर्चयाम् आस परमेण समाधिना
प्रीतो ऽविमुक्ते भगवांस् तस्मै वरम् अदाद् विभुः
पितृ-हन्तृ-वधोपायं स वव्रे वरम् ईप्सितम्
दक्षिणाग्निं परिचर ब्राह्मणैः समम् ऋत्विजम्
अभिचार-विधानेन स चाग्निः प्रमथैर् वृतः
साधयिष्यति सङ्कल्पम् अब्रह्मण्ये प्रयोजितः
इत्य् आदिष्टस् तथा चक्रे कृष्णायाभिचरन् व्रती
ततो ऽग्निर् उत्थितः कुण्डान् मूर्तिमान् अति-भीषणः
तप्त-ताम्र-शिखा-श्मश्रुर् अङ्गारोद्गारि-लोचनः
दंष्ट्रोग्र-भ्रु-कुटी-दण्ड- कठोरास्यः स्व-जिह्वया
आलिहन् सृक्वणी नग्नो विधुन्वंस् त्रि-शिखं ज्वलत्
पद्भ्यां ताल-प्रमाणाभ्यां कम्पयन्न् अवनी-तलम्
सो ऽभ्यधावद् वृतो भूतैर् द्वारकां प्रदहन् दिशः
तम् आभिचार-दहनम् आयान्तं द्वारकौकसः
विलोक्य तत्रसुः सर्वे वन-दाहे मृगा यथा
अक्षैः सभायां क्रीडन्तं भगवन्तं भयातुराः
त्राहि त्राहि त्रि-लोकेश वह्नेः प्रदहतः पुरम्
श्रुत्वा तज् जन-वैक्लव्यं दृष्ट्वा स्वानां च साध्वसम्
शरण्यः सम्प्रहस्याह मा भैष्टेत्य् अवितास्म्य् अहम्
सर्वस्यान्तर्-बहिः-साक्षी कृत्यां माहेश्वरीं विभुः
विज्ञाय तद्-विघातार्थं पार्श्व-स्थं चक्रम् आदिशत्
तत् सूर्य-कोटि-प्रतिमं सुदर्शनं जाज्वल्यमानं प्रलयानल-प्रभम्
स्व-तेजसा खं ककुभो ऽथ रोदसी चक्रं मुकुन्दास्त्रं अथाग्निम् आर्दयत्
कृत्यानलः प्रतिहतः स रथान्ग-पाणेर्
अस्त्रौजसा स नृप भग्न-मुखो निवृत्तः
वाराणसीं परिसमेत्य सुदक्षिणं तं
सर्त्विग्-जनं समदहत् स्व-कृतो ऽभिचारः
चक्रं च विष्णोस् तद्-अनुप्रविष्टं वारानसीं साट्ट-सभालयापणाम्
स-गोपुराट्टालक-कोष्ठ-सङ्कुलां स-कोश-हस्त्य्-अश्व-रथान्न-शालिनीम्
दग्ध्वा वाराणसीं सर्वां विष्णोश् चक्रं सुदर्शनम्
भूयः पार्श्वम् उपातिष्ठत् कृष्णस्याक्लिष्ट-कर्मणः
य एनं श्रावयेन् मर्त्य उत्तमः-श्लोक-विक्रमम्
समाहितो वा शृणुयात् सर्व-पापैः प्रमुच्यते

Transliteration (IAST)

śiraḥ patitam ālokya rāja-dvāre sa-kuṇḍalam
kim idaṃ kasya vā vaktram iti saṃśiśire janāḥ
rājñaḥ kāśī-pater jñātvā mahiṣyaḥ putra-bāndhavāḥ
paurāś ca hā hatā rājan nātha nātheti prārudan
sudakṣiṇas tasya sutaḥ kṛtvā saṃsthā-vidhiṃ pateḥ
nihatya pitṛ-hantāraṃ yāsyāmy apacitiṃ pituḥ
ity ātmanābhisandhāya sopādhyāyo maheśvaram
su-dakṣiṇo 'rcayām āsa parameṇa samādhinā
prīto 'vimukte bhagavāṃs tasmai varam adād vibhuḥ
pitṛ-hantṛ-vadhopāyaṃ sa vavre varam īpsitam
dakṣiṇāgniṃ paricara brāhmaṇaiḥ samam ṛtvijam
abhicāra-vidhānena sa cāgniḥ pramathair vṛtaḥ
sādhayiṣyati saṅkalpam abrahmaṇye prayojitaḥ
ity ādiṣṭas tathā cakre kṛṣṇāyābhicaran vratī
tato 'gnir utthitaḥ kuṇḍān mūrtimān ati-bhīṣaṇaḥ
tapta-tāmra-śikhā-śmaśrur aṅgārodgāri-locanaḥ
daṃṣṭrogra-bhru-kuṭī-daṇḍa- kaṭhorāsyaḥ sva-jihvayā
ālihan sṛkvaṇī nagno vidhunvaṃs tri-śikhaṃ jvalat
padbhyāṃ tāla-pramāṇābhyāṃ kampayann avanī-talam
so 'bhyadhāvad vṛto bhūtair dvārakāṃ pradahan diśaḥ
tam ābhicāra-dahanam āyāntaṃ dvārakaukasaḥ
vilokya tatrasuḥ sarve vana-dāhe mṛgā yathā
akṣaiḥ sabhāyāṃ krīḍantaṃ bhagavantaṃ bhayāturāḥ
trāhi trāhi tri-lokeśa vahneḥ pradahataḥ puram
śrutvā taj jana-vaiklavyaṃ dṛṣṭvā svānāṃ ca sādhvasam
śaraṇyaḥ samprahasyāha mā bhaiṣṭety avitāsmy aham
sarvasyāntar-bahiḥ-sākṣī kṛtyāṃ māheśvarīṃ vibhuḥ
vijñāya tad-vighātārthaṃ pārśva-sthaṃ cakram ādiśat
tat sūrya-koṭi-pratimaṃ sudarśanaṃ jājvalyamānaṃ pralayānala-prabham
sva-tejasā khaṃ kakubho 'tha rodasī cakraṃ mukundāstraṃ athāgnim ārdayat
kṛtyānalaḥ pratihataḥ sa rathānga-pāṇer
astraujasā sa nṛpa bhagna-mukho nivṛttaḥ
vārāṇasīṃ parisametya sudakṣiṇaṃ taṃ
sartvig-janaṃ samadahat sva-kṛto 'bhicāraḥ
cakraṃ ca viṣṇos tad-anupraviṣṭaṃ vārānasīṃ sāṭṭa-sabhālayāpaṇām
sa-gopurāṭṭālaka-koṣṭha-saṅkulāṃ sa-kośa-hasty-aśva-rathānna-śālinīm
dagdhvā vārāṇasīṃ sarvāṃ viṣṇoś cakraṃ sudarśanam
bhūyaḥ pārśvam upātiṣṭhat kṛṣṇasyākliṣṭa-karmaṇaḥ
ya enaṃ śrāvayen martya uttamaḥ-śloka-vikramam
samāhito vā śṛṇuyāt sarva-pāpaiḥ pramucyate

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
शिरः पतितम् आलोक्य राज-द्वारे स-कुण्डलम्śiraḥ patitam ālokya rāja-dvāre sa-kuṇḍalamувидев упавшую у царских врат голову с серьгою,; голову упавшую увидев царских вратах ссерьговую
किम् इदम् कस्य वा वक्त्रम् इति संशिशिरे जनाःkim idam kasya vā vaktram iti saṃśiśire janāḥ«что это? чьё это лицо?» — усомнились люди; что это чьё или лицо так усомнились люди
राज्ञः काशी-पतेः ज्ञात्वा महिष्यः पुत्र-बान्धवाःrājñaḥ kāśī-pateḥ jñātvā mahiṣyaḥ putra-bāndhavāḥузнав [что оно] царя, владыки Каши, царицы, сыновья, родичи; царя Каши владыки узнав царицы сыновья-родичи
पौराः च हा हताः राजन् नाथ नाथ इति प्रारुदन्paurāḥ ca hā hatāḥ rājan nātha nātha iti prārudanи горожане зарыдали: «увы, мы убиты, о царь, владыка, владыка!»; горожане же увы убитые, о царь, владыка владыка так зарыдали
सुदक्षिणः तस्य सुतः कृत्वा संस्था-विधिम् पतेःsudakṣiṇaḥ tasya sutaḥ kṛtvā saṃsthā-vidhim pateḥСудакшина, его сын, совершив погребальный обряд по владыке,; Судакшина его сын совершив погребальный обряд владыки
निहत्य पितृ-हन्तारम् यास्यामि अपचितिम् पितुःnihatya pitṛ-hantāram yāsyāmi apacitim pituḥ[решил]: «убив убийцу отца, я воздам долг отцу»; убив отцаубийцу пойду воздаянием отца
इति आत्मना अभिसन्धाय स-उपाध्यायः महा-ईश्वरम्iti ātmanā abhisandhāya sa-upādhyāyaḥ mahā-īśvaramтак положив в себе, вместе с наставником, Махешвару; так собою положив снаставничный Махешвару
सु-दक्षिणः अर्चयाम् आस परमेण समाधिनाsu-dakṣiṇaḥ arcayām āsa parameṇa samādhināСудакшина чтил высшим сосредоточением; Судакшина чтил высшим сосредоточением
प्रीतः अ-विमुक्ते भगवान् तस्मै वरम् अदात् विभुःprītaḥ a-vimukte bhagavān tasmai varam adāt vibhuḥдовольный, в Авимукте Владыка вездесущий дал ему дар;; довольный в Авимукте Владыка ему дар дал вездесущий
पितृ-हन्तृ-वध-उपायम् सः वव्रे वरम् ईप्सितम्pitṛ-hantṛ-vadha-upāyam saḥ vavre varam īpsitamон избрал желанным даром способ убийства убийцы отца; отцаубийцыубийстваспособ он избрал дар желанный
दक्षिण-अग्निम् परिचर ब्राह्मणैः समम् ऋत्विजम्dakṣiṇa-agnim paricara brāhmaṇaiḥ samam ṛtvijam«послужи южному огню вместе с брахманами-жрецами; южный огонь послужи брахманами вместе жреца
अभिचार-विधानेन सः च अग्निः प्रमथैः वृतःabhicāra-vidhānena saḥ ca agniḥ pramathaiḥ vṛtaḥпо чину чародейства; и тот огонь, окружённый праматхами,; чародействачином, тот же огонь праматхами окружённый
साधयिष्यति सङ्कल्पम् अ-ब्रह्मण्ये प्रयोजितःsādhayiṣyati saṅkalpam a-brahmaṇye prayojitaḥисполнит замысел — направленный на нечтущего брахманов»;; исполнит замысел на нечтущегобрахманов направленный
इति आदिष्टः तथा चक्रे कृष्णाय अभिचरन् व्रतीiti ādiṣṭaḥ tathā cakre kṛṣṇāya abhicaran vratīтак наставленный, он так и сделал, чародействуя против Кришны, [держа] обет; так наставленный так сделал Кришне чародействующий обетный
ततः अग्निः उत्थितः कुण्डात् मूर्ति-मान् अति-भीषणःtataḥ agniḥ utthitaḥ kuṇḍāt mūrti-mān ati-bhīṣaṇaḥтогда из ямы поднялся огонь, воплощённый, весьма ужасный,; затем огонь поднявшийся из ямы воплощённый весьмаужасный
तप्त-ताम्र-शिखा-श्मश्रुः अङ्गार-उद्गारि-लोचनःtapta-tāmra-śikhā-śmaśruḥ aṅgāra-udgāri-locanaḥс хохлом и бородою [цвета] раскалённой меди, с очами, извергающими угли,; раскалённомедьхохлобородый угольизвергающеокий
दंष्ट्र-उग्र-भ्रु-कुटी-दण्ड-कठोर-आस्यः स्व-जिह्वयाdaṃṣṭra-ugra-bhru-kuṭī-daṇḍa-kaṭhora-āsyaḥ sva-jihvayāс клыками, с грозным изгибом бровей, с суровым лицом, [подобным] палке, своим языком; клыкигрозныебровейизгибпалкасуроволицый своим языком
आलिहन् सृक्वणी नग्नः विधुन्वन् त्रि-शिखम् ज्वलत्ālihan sṛkvaṇī nagnaḥ vidhunvan tri-śikham jvalatоблизывающий углы рта, нагой, потрясающий пылающим трезубцем,; облизывающий углы рта нагой потрясающий трезубец пылающий
पद्भ्याम् ताल-प्रमाणाभ्याम् कम्पयन् अवनी-तलम्padbhyām tāla-pramāṇābhyām kampayan avanī-talamстопами величиною с пальму сотрясающий поверхность земли, —; стопами пальмымеры сотрясающий земли поверхность
सः अभ्यधावत् वृतः भूतैः द्वारकाम् प्रदहन् दिशःsaḥ abhyadhāvat vṛtaḥ bhūtaiḥ dvārakām pradahan diśaḥон устремился, окружённый бхутами, на Двараку, сжигая стороны света; он устремился окружённый бхутами Двараку сжигающий стороны
तम् आभिचार-दहनम् आयान्तम् द्वारका-ओकसःtam ābhicāra-dahanam āyāntam dvārakā-okasaḥтот чародейский пожиратель, приближающийся, — жители Двараки,; тот чародейский огонь приближающийся Двараки жители
विलोक्य तत्रसुः सर्वे वन-दाहे मृगाः यथाvilokya tatrasuḥ sarve vana-dāhe mṛgāḥ yathāувидев, все устрашились — как звери при лесном пожаре; увидев устрашились все при лесном пожаре звери как
अक्षैः सभायाम् क्रीडन्तम् भगवन्तम् भय-आतुराःakṣaiḥ sabhāyām krīḍantam bhagavantam bhaya-āturāḥВладыке, играющему в кости в собрании, измученные страхом:; костями в собрании играющему Владыке страхоммученные
त्राहि त्राहि त्रि-लोक-ईश वह्नेः प्रदहतः पुरम्trāhi trāhi tri-loka-īśa vahneḥ pradahataḥ puram«спаси, спаси, о владыка трёх миров, от огня, сжигающего город!»; спаси спаси трёхмиров владыка от огня сжигающего город
श्रुत्वा तत् जन-वैक्लव्यम् दृष्ट्वा स्वानाम् च साध्वसम्śrutvā tat jana-vaiklavyam dṛṣṭvā svānām ca sādhvasamуслышав то смятение людей и увидев испуг своих,; услышав то людейсмятение увидев своих же испуг
शरण्यः सम्प्रहस्य आह मा भैष्ट इति अविता अस्मि अहम्śaraṇyaḥ samprahasya āha mā bhaiṣṭa iti avitā asmi ahamдающий прибежище, рассмеявшись, сказал: «не бойтесь; я — защитник»; прибежищедающий рассмеявшись сказал не бойтесь так защитник есмь я
सर्वस्य अन्तः-बहिः-साक्षी कृत्याम् माहेश्वरीम् विभुःsarvasya antaḥ-bahiḥ-sākṣī kṛtyām māheśvarīm vibhuḥсвидетель всего изнутри и извне, вездесущий, махешварское наваждение; всего внутриснаружисвидетель наваждение махешварское вездесущий
विज्ञाय तत्-विघात-अर्थम् पार्श्व-स्थम् चक्रम् आदिशत्vijñāya tat-vighāta-artham pārśva-stham cakram ādiśatраспознав, ради его уничтожения повелел диску, стоящему подле; распознав его уничтожения ради подлестоящему диску повелел
तत् सूर्य-कोटि-प्रतिमम् सुदर्शनम् जाज्वल्यमानम् प्रलय-अनल-प्रभम्tat sūrya-koṭi-pratimam sudarśanam jājvalyamānam pralaya-anala-prabhamтот Сударшана, подобный десяти миллионам солнц, пылающий, сияющий как огонь светопреставления,; тот солнцекотиподобный Сударшана пылающий светопреставленияогнясияющий
स्व-तेजसा खम् ककुभः अथ रोदसी चक्रम् मुकुन्द-अस्त्रम् अथ अग्निम् आर्दयत्sva-tejasā kham kakubhaḥ atha rodasī cakram mukunda-astram atha agnim ārdayatсвоим жаром небо, стороны и оба свода [наполнив], диск, оружие Мукунды, затем истерзал огонь; своим жаром небо стороны затем оба свода диск Мукундыоружие затем огонь истерзал
कृत्य-अनलः प्रतिहतः सः रथ-अङ्ग-पाणेः अस्त्र-ओजसा सः नृप भग्न-मुखः निवृत्तःkṛtya-analaḥ pratihataḥ saḥ ratha-aṅga-pāṇeḥ astra-ojasā saḥ nṛpa bhagna-mukhaḥ nivṛttaḥтот колдовской огонь, отражённый мощью оружия Дискорукого, о царь, с разбитым лицом повернул вспять;; колдовскойогонь отражённый Дискорукого оружиямощью он, о царь, разбитоликий повернувший
वाराणसीम् परिसमेत्य सुदक्षिणम् तम् स-ऋत्विक्-जनम् समदहत् स्व-कृतः अभिचारःvārāṇasīm parisametya sudakṣiṇam tam sa-ṛtvik-janam samadahat sva-kṛtaḥ abhicāraḥпридя в Варанаси, того Судакшину со жрецами сжёг — чародейство, [им] самим сотворённое; Варанаси придя Судакшину того сожречный сжёг самимсотворённое чародейство
चक्रम् च विष्णोः तत्-अनुप्रविष्टम् वाराणसीम् स-अट्ट-सभा-आलय-आपणाम्cakram ca viṣṇoḥ tat-anupraviṣṭam vārāṇasīm sa-aṭṭa-sabhā-ālaya-āpaṇāmи диск Вишну, вошедший следом, Варанаси — с башнями, собраниями, домами и лавками,; диск же Вишну следомвошедший Варанаси сбашнесобраниедомолавочную
स-गोपुर-अट्टालक-कोष्ठ-सङ्कुलाम् स-कोश-हस्ति-अश्व-रथ-अन्न-शालिनीम्sa-gopura-aṭṭālaka-koṣṭha-saṅkulām sa-kośa-hasti-aśva-ratha-anna-śālinīmполную надвратных [строений], башен и кладовых, с казною, слонами, конями, колесницами и житницами,; снадвратнобашнекладовополную сказнослонконьколесницазернохранильную
दग्ध्वा वाराणसीम् सर्वाम् विष्णोः चक्रम् सुदर्शनम्dagdhvā vārāṇasīm sarvām viṣṇoḥ cakram sudarśanamспалив всю Варанаси, диск Вишну Сударшана; спалив Варанаси всю Вишну диск Сударшана
भूयः पार्श्वम् उपातिष्ठत् कृष्णस्य अ-क्लिष्ट-कर्मणःbhūyaḥ pārśvam upātiṣṭhat kṛṣṇasya a-kliṣṭa-karmaṇaḥвновь стал подле Кришны, чьи деяния безтрудны; вновь подле стал Кришны безтруднодеяния
यः एनम् श्रावयेत् मर्त्यः उत्तमः-श्लोक-विक्रमम्yaḥ enam śrāvayet martyaḥ uttamaḥ-śloka-vikramamкто из смертных возвестит этот подвиг Прославляемого; который это возвестит смертный Прославляемого подвиг
समाहितः वा शृणुयात् सर्व-पापैः प्रमुच्यतेsamāhitaḥ vā śṛṇuyāt sarva-pāpaiḥ pramucyateили сосредоточенно услышит — освобождается от всех грехов; сосредоточенный или услышит, всеми грехами освобождается
Translation

«Увидев упавшую у царских врат голову с серьгою, „Что это? Чьё это лицо?“ — усомнились люди; узнав [что оно] царя, владыки Каши, царицы, сыновья, родичи и горожане зарыдали: „Увы, мы убиты, о царь, владыка, владыка!“ Судакшина, его сын, совершив погребальный обряд по владыке, [решил]: „Убив убийцу отца, я воздам долг отцу“. Так положив в себе, вместе с наставником, Махешвару Судакшина чтил высшим сосредоточением. Довольный, в Авимукте Владыка вездесущий дал ему дар; он избрал желанным даром способ убийства убийцы отца. „Послужи южному огню вместе с брахманами-жрецами по чину чародейства; и тот огонь, окружённый праматхами, исполнит замысел — направленный на нечтущего брахманов“; так наставленный, он так и сделал, чародействуя против Кришны, [держа] обет. Тогда из ямы поднялся огонь, воплощённый, весьма ужасный, с хохлом и бородою [цвета] раскалённой меди, с очами, извергающими угли, с клыками, с грозным изгибом бровей, с суровым лицом, [подобным] палке, своим языком облизывающий углы рта, нагой, потрясающий пылающим трезубцем, стопами величиною с пальму сотрясающий поверхность земли, — он устремился, окружённый бхутами, на Двараку, сжигая стороны света. Тот чародейский пожиратель, приближающийся, — жители Двараки, увидев, все устрашились — как звери при лесном пожаре; Владыке, играющему в кости в собрании, измученные страхом: „Спаси, спаси, о владыка трёх миров, от огня, сжигающего город!“ Услышав то смятение людей и увидев испуг своих, дающий прибежище, рассмеявшись, сказал: „Не бойтесь; я — защитник“. Свидетель всего изнутри и извне, вездесущий, махешварское наваждение распознав, ради его уничтожения повелел диску, стоящему подле. Тот Сударшана, подобный десяти миллионам солнц, пылающий, сияющий как огонь светопреставления, своим жаром небо, стороны и оба свода [наполнив], диск, оружие Мукунды, затем истерзал огонь. Тот колдовской огонь, отражённый мощью оружия Дискорукого, о царь, с разбитым лицом повернул вспять; придя в Варанаси, того Судакшину со жрецами сжёг — чародейство, [им] самим сотворённое. И диск Вишну, вошедший следом, Варанаси — с башнями, собраниями, домами и лавками, полную надвратных [строений], башен и кладовых, с казною, слонами, конями, колесницами и житницами, — спалив всю Варанаси, диск Вишну Сударшана вновь стал подле Кришны, чьи деяния безтрудны. Кто из смертных возвестит этот подвиг Прославляемого или сосредоточенно услышит — освобождается от всех грехов».

Version

ced449369860 · published Aug 15, 2026, 11:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with