Garuḍa Purāṇa
The Aetiology of Vātarakta1.167.41-50
650 / 1147
LinuxTurn pages
Garuḍa Purāṇa · 1.167.41-50
Devanāgarī

रुजा तन्द्रा स्वरभ्रंशो दाहो व्याने तु सर्वशः । क्रमों गचेष्टाभङ्गश्च सन्तापः सहवेदनः
समान ऊष्मोपहतिः सस्वेदोपरतिः सुतृट् । दाहश्च स्यादपाने तु मले हारिद्रवर्णता
रजोवृद्धिस्तापनञ्च तथा चानाहमेहनम् । श्लेष्मणा प्रावृते प्राणे नादः स्नोतो ऽवरोधनम्
ष्ठीवनञ्चैव सस्वेदश्वासनिः श्वाससंग्रहः । उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वाक्स्वरग्रहः
बलवर्णप्रणाशश्चा पाने पर्वास्थिसंग्रहः । गुरुताङ्गेषु सर्वेषु स्थूलत्वञ्चागतं भृशम्
समाने ऽतिक्रियाज्ञत्वमस्वेदो मन्दवह्निता । अपाने सकलं मूत्रं शकृतः स्यात्प्रवर्तनम्?
इति द्वाविंशतिविधं वातरक्तामयं विदुः । प्राणादयस्तथान्यो ऽन्यं समाक्रान्ता यथाक्रमम्
सर्वे ऽपि विंशतिविधं विद्यादावरणञ्च यत् । हृल्लासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः
हृद्रोगो मुखशोषश्च प्राणेनापान आवृते । उदानेनावृते प्राणे भवेद्धै बलसंक्षयः
विचारणेन विभजेत्सर्वमावरणं भिषक् । स्थानान्यपेक्ष्य वातानां वृर्धिहानिं च कर्मणाम्

Transliteration (IAST)

rujā tandrā svarabhraṃśo dāho vyāne tu sarvaśaḥ / kramoṃ gaceṣṭābhaṅgaśca santāpaḥ sahavedanaḥ
samāna ūṣmopahatiḥ sasvedoparatiḥ sutṛṭ / dāhaśca syādapāne tu male hāridravarṇatā
rajovṛddhistāpanañca tathā cānāhamehanam / śleṣmaṇā prāvṛte prāṇe nādaḥ snoto 'varodhanam
ṣṭhīvanañcaiva sasvedaśvāsaniḥ śvāsasaṃgrahaḥ / udāne gurugātratvamarucirvāksvaragrahaḥ
balavarṇapraṇāśaścā pāne parvāsthisaṃgrahaḥ / gurutāṅgeṣu sarveṣu sthūlatvañcāgataṃ bhṛśam
samāne 'tikriyājñatvamasvedo mandavahnitā / apāne sakalaṃ mūtraṃ śakṛtaḥ syātpravartanam?
iti dvāviṃśatividhaṃ vātaraktāmayaṃ viduḥ / prāṇādayastathānyo 'nyaṃ samākrāntā yathākramam
sarve 'pi viṃśatividhaṃ vidyādāvaraṇañca yat / hṛllāsocchvāsasaṃrodhaḥ pratiśyāyaḥ śirograhaḥ
hṛdrogo mukhaśoṣaśca prāṇenāpāna āvṛte / udānenāvṛte prāṇe bhaveddhai balasaṃkṣayaḥ
vicāraṇena vibhajetsarvamāvaraṇaṃ bhiṣak / sthānānyapekṣya vātānāṃ vṛrdhihāniṃ ca karmaṇām

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
रुजाrujāболь
तन्द्राtandrāоцепенение
स्वरभ्रंशोsvarabhraṃśoутрата голоса
दाहोdāhoжжение
व्यानेvyāneпри вьяне
सर्वशःsarvaśaḥповсюду
क्रमोंkramoṃпоступь
गचेष्टाgaceṣṭāдвижение
भङ्गश्bhaṅgaśразбитость
सन्तापःsantāpaḥжар
सहवेदनःsahavedanaḥс болью
समानsamānaсамана
ऊष्मोपहतिःūṣmopahatiḥпоражение жара
सस्वेदोsasvedoс потом
परतिःparatiḥпрекращение
सुतृट्sutṛṭсильная жажда
दाहश्dāhaśжжение
स्याद्syādбывает
अपानेapāneпри апане
मलेmaleв нечистотах
हारिद्रवर्णताhāridravarṇatāжёлтый цвет
रजोवृद्धिस्rajovṛddhisприбыль месячных
तापनञ्tāpanañжжение
चानाहcānāhaвздутие
मेहनम्mehanamмочеиспускание
श्लेष्मणाśleṣmaṇāслизью
प्रावृतेprāvṛteпри заслонённой
प्राणेprāṇeпране
नादःnādaḥзвук
स्नोतोsnotoпротока
वरोधनम्varodhanamзаграждение
ष्ठीवनञ्ṣṭhīvanañплевание
सस्वेदsasvedaс потом
श्वासśvāsaвдох
निःniḥвон
संग्रहःsaṃgrahaḥзадержка
उदानेudāneпри удане
गुरुगात्रत्वम्gurugātratvamтяжесть тела
अरुचिर्arucirотвращение к пище
वाक्स्वरग्रहःvāksvaragrahaḥсведение речи и голоса
बलवर्णप्रणाशश्balavarṇapraṇāśaśгибель силы и цвета
पानेpāneпри апане
पर्वास्थिसंग्रहःparvāsthisaṃgrahaḥсведение суставов и костей
गुरुताङ्गेषुgurutāṅgeṣuтяжесть в членах
सर्वेषुsarveṣuво всех
स्थूलत्वञ्sthūlatvañтучность
चागतंcāgataṃпришедшая
भृशम्bhṛśamсильно
समानेsamāneпри самане
तिक्रियाज्ञत्वम्tikriyājñatvamнезнание должного действия
अस्वेदोasvedoотсутствие пота
मन्दवह्निताmandavahnitāслабость огня
सकलंsakalaṃвсё
मूत्रंmūtraṃмоча
शकृतःśakṛtaḥкала
प्रवर्तनम्pravartanamисхождение
इतिitiтак
द्वाविंशतिविधंdvāviṃśatividhaṃдвадцати двух родов
वातरक्तामयंvātaraktāmayaṃнедуг ветра и крови
विदुःviduḥзнают
प्राणादयस्prāṇādayasпрана и прочие
तथान्योtathānyoтак же друг друга
समाक्रान्ताsamākrāntāобошедшие
यथाक्रमम्yathākramamпо порядку
सर्वेsarveвсе
विंशतिविधंviṃśatividhaṃдвадцати родов
विद्याद्vidyādда знает
आवरणञ्āvaraṇañзаслонение
हृल्लासोhṛllāsoтошнота
च्छ्वासcchvāsaдыхания
संरोधःsaṃrodhaḥзаграждение
प्रतिश्यायःpratiśyāyaḥнасморк
शिरोग्रहःśirograhaḥсведение головы
हृद्रोगोhṛdrogoсердечный недуг
मुखशोषश्mukhaśoṣaśсухость во рту
प्राणेनापानprāṇenāpānaпраною апана
आवृतेāvṛteпри заслонённой
उदानेनावृतेudānenāvṛteпри заслонённой уданою
भवेद्bhavedбывает
बलसंक्षयःbalasaṃkṣayaḥистощение силы
विचारणेनvicāraṇenaрассуждением
विभजेत्vibhajetда различит
सर्वम्sarvamвсякое
आवरणंāvaraṇaṃзаслонение
भिषक्bhiṣakврач
स्थानान्य्sthānānyместа
अपेक्ष्यapekṣyaприняв во внимание
वातानांvātānāṃветров
वृर्धिvṛrdhiрост
हानिंhāniṃубыль
कर्मणाम्karmaṇāmдействий
Translation

Боль, оцепенение, утрата голоса и жжение повсюду — при вьяне; поступь, движение и разбитость, жар с болью. При самане — поражение жара, прекращение пота, сильная жажда и жжение; при апане — жёлтый цвет в нечистотах, прибыль месячных, жжение, вздутие и мочеиспускание. При пране, заслонённой слизью, — звук и заграждение протока, плевание, задержка вдоха и выдоха с потом. При удане — тяжесть тела, отвращение к пище, сведение речи и голоса, гибель силы и цвета; при апане — сведение суставов и костей, тяжесть во всех членах и сильно пришедшая тучность. При самане — незнание должного действия, отсутствие пота и слабость огня; при апане — вся моча и исхождение кала. Так знают недуг ветра и крови двадцати двух родов, а прана и прочие, по порядку обходящие друг друга, — все двадцати родов: да знает он и это заслонение. Тошнота, заграждение дыхания, насморк, сведение головы, сердечный недуг и сухость во рту — при апане, заслонённой праною; а при пране, заслонённой уданою, бывает истощение силы. Рассуждением да различит врач всякое заслонение, приняв во внимание места ветров и рост и убыль их действий.

Version

586919d76d7c · published Sep 2, 2026, 5:14:20 PM UTC

Available inRU

Page between verses with