Śrī-Hari
हरिरुवाच । चित्रकस्याष्टभागाश्च शूरणस्य च षोडश । शुण्ठ्या भागाश्च चत्वारो मरिचानां द्वयं तथा
त्रितयं पिप्पलीमूलं विडङ्गानां चतुष्टयम् । अष्टौ मुशलिकाभागास्त्रिफलायाश्चतुष्टयम् । द्विगुणेन गुडेनैषां मोदकानिह कारयेत्
तद्भक्षणमजीर्णं हि पाण्डुरोगञ्ज कामलम् । अतीसारांश्च मन्दाग्निं प्लीहाञ्चैव निवारयेत्
बिल्वाग्निमन्थः श्योनाकपाटलापारिभद्रकम् । प्रसारण्यश्वगन्धा च बृहती कण्टकारिका
बला चातिबला रास्ना श्वदंष्ट्रा च पुनर्नवा । एरण्डः शारिवा पर्णो गुडूची कपिकच्छुका
एषां दशपलान्भागान्क्वाथयेत्सलिले ऽमले । तेन पादावशेषेण तैलपात्रे विपाचयेत्
आजं वा यदि गव्यं क्षीरं दत्त्वा चतुर्गुणम् । शतावरीं सैन्धवञ्च तैलतुल्यं प्रदापयेत्
द्रव्याणियानि पेष्याणि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु । शतपुष्पा देवदारुर्बला पर्णो वचागुरु
कुष्ठं मांसी सैन्धवञ्च पलमेकं पुनर्नवा । पाने नस्ये तथाभ्यङ्गे तैलमेतत्प्रदापयेत्
हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च गण्डमालाञ्च नाशयेत् । अपस्मारं वातरक्तं वपुष्मांश्च पुमान्भवेत्
गर्भमश्वतरी विन्द्यात्किं पुनर्मानुषी हर । अश्वानां वातभग्नानां कुञ्जराणां नृणां तथा । तैलमेतत्प्रयोक्तव्यं सर्ववातविकारिणाम्
हिङ्गुतुम्बुरुशुण्ठीभिः सिद्धं तैलन्तु सार्षपम् । एतद्धि पुरणं श्रेष्ठं कर्णशूलापहं परम्
hariruvāca / citrakasyāṣṭabhāgāśca śūraṇasya ca ṣoḍaśa / śuṇṭhyā bhāgāśca catvāro maricānāṃ dvayaṃ tathā
tritayaṃ pippalīmūlaṃ viḍaṅgānāṃ catuṣṭayam / aṣṭau muśalikābhāgāstriphalāyāścatuṣṭayam / dviguṇena guḍenaiṣāṃ modakāniha kārayet
tadbhakṣaṇamajīrṇaṃ hi pāṇḍurogañja kāmalam / atīsārāṃśca mandāgniṃ plīhāñcaiva nivārayet
bilvāgnimanthaḥ śyonākapāṭalāpāribhadrakam / prasāraṇyaśvagandhā ca bṛhatī kaṇṭakārikā
balā cātibalā rāsnā śvadaṃṣṭrā ca punarnavā / eraṇḍaḥ śārivā parṇo guḍūcī kapikacchukā
eṣāṃ daśapalānbhāgānkvāthayetsalile 'male / tena pādāvaśeṣeṇa tailapātre vipācayet
ājaṃ vā yadi gavyaṃ kṣīraṃ dattvā caturguṇam / śatāvarīṃ saindhavañca tailatulyaṃ pradāpayet
dravyāṇiyāni peṣyāṇi tāni vakṣyāmi tacchṛṇu / śatapuṣpā devadārurbalā parṇo vacāguru
kuṣṭhaṃ māṃsī saindhavañca palamekaṃ punarnavā / pāne nasye tathābhyaṅge tailametatpradāpayet
hṛcchūlaṃ pārśvaśūlañca gaṇḍamālāñca nāśayet / apasmāraṃ vātaraktaṃ vapuṣmāṃśca pumānbhavet
garbhamaśvatarī vindyātkiṃ punarmānuṣī hara / aśvānāṃ vātabhagnānāṃ kuñjarāṇāṃ nṛṇāṃ tathā / tailametatprayoktavyaṃ sarvavātavikāriṇām
hiṅgutumburuśuṇṭhībhiḥ siddhaṃ tailantu sārṣapam / etaddhi puraṇaṃ śreṣṭhaṃ karṇaśūlāpahaṃ param
Хари сказал: восемь долей читраки, шестнадцать шураны, четыре доли сухого имбиря, две перца, три корня пиппали, четыре виданги, восемь долей мушалики и четыре трипхалы — с патокой вдвое против них да сделает он шарики. Вкушение их отвращает несварение, бледную немочь, желтуху, поносы, слабость огня и селезёнку. Бильва, агнимантха, шьонака, патала, парибхадрака, прасарани, ашвагандха, брихати, кантакарика, бала, атибала, расна, гокшура, пунарнава, клещевина, шарива, парни, гудучи и капиккаччху — доли их по десяти пал да сварит он в чистой воде; и тем, уваренным до четверти, да сварит в сосуде с маслом. Дав вчетверо молока — козьего или коровьего, — да прибавит он шатавари и каменной соли вровень с маслом. Вещества же, которые растираются, изреку — слушай их: шатапушпа, девадару, бала, парни, вачча, агуру, куштха, джатаманси, каменная соль и пунарнава по одной пале. В питье, во вливании в нос и в умащении да даётся это масло: оно губит боль в сердце и в боку, зоб, падучую и недуг ветра и крови, и мужчина становится статным. Плод обретает даже мулица — что уж говорить о женщине, о Хара. У коней, разбитых ветром, у слонов и у людей — у всех страдающих расстройством ветра да применяется это масло. Горчичное масло, приготовленное с асафетидой, тумбуру и сухим имбирём, — наилучшее наполнение, весьма уносящее боль в ухе.
d4aa955459a0 · published Sep 2, 2026, 7:06:46 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Пропись начинается счётом долей — восемь, шестнадцать, четыре, две, три, — и патока берётся вдвое против всех. Такая запись позволяет приготовить состав любого объёма.
Состав велено варить в трёх приёмах: сперва отвар до четверти, потом масло, потом растёртые вещества. Порядок закладки назван, и он часть прописи.
Одно и то же масло применяется к людям, коням и слонам. Свод не различает больных по виду и держится только различия дош.