Harivamsa
Рождение и царское посвящение СомыHV 20.17-27
102 / 607
Harivamsa · HV 20.17-27
Devanāgarī

स लब्धतेजा भगवान् संस्तवैः स्वैश् च कर्मभिः तपस् तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर् दश ॥
हिरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्य् आत्मना जगत् निधिस् तासाम् अभूद् देवः प्रख्यातः स्वेन कर्मणा ॥
ततस् तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः बीजौषधीनां विप्राणाम् अपां च जनमेजय ॥
सो ऽभिषिक्तो महातेजा राजराज्येन राजराट् त्रींल् लोकान् भावयाम् आस स्वभासा भास्वतां वरः ॥
सप्तविंशतिम् इन्दोस् तु दाक्षायण्यो महाव्रताः ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः ॥
स तत् प्राप्य महद् राज्यं सोमः सोमवतां वरः समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम् ॥
होतास्य भगवान् अत्रिर् अध्वर्युर् भगवान् भृगुः हिरण्यगर्भश् चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मात्वम् एयिवान् ॥
सदस्यस् तत्र भगवान् हरिर् नारायणः प्रभुः सनत्कुमारप्रमुखैर् आद्यैर् ब्रह्मर्षिभिर् वृतः ॥
दक्षिणाम् अददात् सोमस् त्रींल् लोकान् इति नः श्रुतम् तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश् च भारत ॥
सिनीवाली कुहूश् चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः कीर्तिर् धृतिश् च लक्ष्मीश् च नव देव्यः सिषेविरे ॥
प्राप्यावभृथम् अव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः विरराजाति राजेन्द्रो दशधा भावयन् दिशः ॥

Transliteration (IAST)

sa labdhatejā bhagavān saṃstavaiḥ svaiś ca karmabhiḥ tapas tepe mahābhāga padmānāṃ daśatīr daśa ||
hiraṇyavarṇā yā devyo dhārayanty ātmanā jagat nidhis tāsām abhūd devaḥ prakhyātaḥ svena karmaṇā ||
tatas tasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca janamejaya ||
so 'bhiṣikto mahātejā rājarājyena rājarāṭ trīṃl lokān bhāvayām āsa svabhāsā bhāsvatāṃ varaḥ ||
saptaviṃśatim indos tu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ ||
sa tat prāpya mahad rājyaṃ somaḥ somavatāṃ varaḥ samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam ||
hotāsya bhagavān atrir adhvaryur bhagavān bhṛguḥ hiraṇyagarbhaś codgātā brahmā brahmātvam eyivān ||
sadasyas tatra bhagavān harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ sanatkumārapramukhair ādyair brahmarṣibhir vṛtaḥ ||
dakṣiṇām adadāt somas trīṃl lokān iti naḥ śrutam tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaś ca bhārata ||
sinīvālī kuhūś caiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ kīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś ca nava devyaḥ siṣevire ||
prāpyāvabhṛtham avyagraḥ sarvadevarṣipūjitaḥ virarājāti rājendro daśadhā bhāvayan diśaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
स लब्धतेजा भगवान्sa labdhatejā bhagavānон, блаженный, обретя сияние; этот владыка, получив свет
संस्तवैः स्वैश् च कर्मभिःsaṃstavaiḥ svaiś ca karmabhiḥхвалами и своими делами; через прославления и собственные деяния
तपस् तेपे महाभागtapas tepe mahābhāgaсовершал аскезу, великосчастный; творил тапас, благословенный
पद्मानां दशतीर् दशpadmānāṃ daśatīr daśaдесять десятков падм; множество падм времени
हिरण्यवर्णा या देव्योhiraṇyavarṇā yā devyoте золотистые богини; богини золотого цвета
धारयन्त्य् आत्मना जगत्dhārayanty ātmanā jagatсобой поддерживающие мир; держащие вселенную своей сущностью
निधिस् तासाम् अभूद् देवःnidhis tāsām abhūd devaḥбог стал их сокровищницей; дева был их хранилищем
प्रख्यातः स्वेन कर्मणाprakhyātaḥ svena karmaṇāпрославленный своим действием; известный собственной кармой
ततस् तस्मै ददौ राज्यंtatas tasmai dadau rājyaṃзатем ему дал царство; после этого ему даровал владычество
ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरःbrahmā brahmavidāṃ varaḥБрахма, лучший знатоков Брахмана; Брахма, превосходный среди ведающих Брахман
बीजौषधीनां विप्राणाम्bījauṣadhīnāṃ viprāṇāmсемян, растений и брахманов; зёрен, трав и дваждырождённых
अपां च जनमेजयapāṃ ca janamejayaи вод, Джанамеджая; а также вод, о Джанамеджая
सो ऽभिषिक्तो महातेजाso 'bhiṣikto mahātejāон, великосияющий, был помазан; этот могучий был посвящён
राजराज्येन राजराट्rājarājyena rājarāṭцарским царством, царь царей; на верховное царство, владыка царей
त्रींल् लोकान् भावयाम् आसtrīṃl lokān bhāvayām āsaтри мира он поддерживал; три мира взращивал
स्वभासा भास्वतां वरःsvabhāsā bhāsvatāṃ varaḥсобственным светом, лучший сияющих; своим блеском, превосходный среди светил
सप्तविंशतिम् इन्दोस् तुsaptaviṃśatim indos tuдвадцать семь же для Индu; для Луны двадцать семь
दाक्षायण्यो महाव्रताःdākṣāyaṇyo mahāvratāḥдочерей Дакши, великих в обетах; дакшаяни с великими обетами
ददौ प्राचेतसो दक्षोdadau prācetaso dakṣoДакша Прачетаса отдал; Прачетаса Дакша дал
नक्षत्राणीति या विदुःnakṣatrāṇīti yā viduḥтех, кого знают как накшатры; известных как лунные стоянки
स तत् प्राप्य महद् राज्यंsa tat prāpya mahad rājyaṃон, получив то великое царство; обретя это большое владычество
सोमः सोमवतां वरःsomaḥ somavatāṃ varaḥСома, лучший среди сомаватов; Сома, превосходный среди лунных
समाजह्रे राजसूयंsamājahre rājasūyaṃсовершил раджасую; устроил царское жертвоприношение
सहस्रशतदक्षिणम्sahasraśatadakṣiṇamс даром в сто тысяч; со стотысячной дакшиной
होतास्य भगवान् अत्रिर्hotāsya bhagavān atrirего хотаром был блаженный Атри; жрецом-хотаром у него был Атри
अध्वर्युर् भगवान् भृगुःadhvaryur bhagavān bhṛguḥадхварью был блаженный Бхригу; жрецом-адхварью был Бхригу
हिरण्यगर्भश् चोद्गाताhiraṇyagarbhaś codgātāХираньягарбха был удгатром; Золотой зародыш — певцом
ब्रह्मा ब्रह्मात्वम् एयिवान्brahmā brahmātvam eyivānБрахма достиг места брахмана-жреца; Брахма исполнил роль брахмана
सदस्यस् तत्र भगवान्sadasyas tatra bhagavānучастником собрания там был блаженный; членом жертвенного собрания был владыка
हरिर् नारायणः प्रभुःharir nārāyaṇaḥ prabhuḥХари Нараяна, господь; Господь Нараяна Хари
सनत्कुमारप्रमुखैर्sanatkumārapramukhairс Санаткумарой во главе; во главе с Санаткумарой
आद्यैर् ब्रह्मर्षिभिर् वृतःādyair brahmarṣibhir vṛtaḥокружённый первыми брахмариши; в сопровождении древних брахмариши
दक्षिणाम् अददात् सोमस्dakṣiṇām adadāt somasСома дал дакшину; Сома даровал жертвенный дар
त्रींल् लोकान् इति नः श्रुतम्trīṃl lokān iti naḥ śrutamтри мира, так мы слышали; как мы слышали, все три мира
तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यःtebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥк тем главным брахмариши; для этих первых мудрецов
सदस्येभ्यश् च भारतsadasyebhyaś ca bhārataи участникам собрания, Бхарата; и членам жертвенного собрания
सिनीवाली कुहूश् चैवsinīvālī kuhūś caivaСинивали и Куху; Синивали, а также Куху
द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुःdyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥДьюти, Пушти, Прабха, Васу; Сияние, Полнота, Луч, Богатство
कीर्तिर् धृतिश् च लक्ष्मीश् चkīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś caСлава, Стойкость и Лакшми; Кирти, Дхрити и Лакшми
नव देव्यः सिषेविरेnava devyaḥ siṣevireдевять богинь служили; девять дев служили ему
प्राप्यावभृथम् अव्यग्रःprāpyāvabhṛtham avyagraḥдостигнув авабхритхи, невозмутимый; после завершающего омовения, спокойный
सर्वदेवर्षिपूजितःsarvadevarṣipūjitaḥпочтённый всеми богами и риши; чтимый всеми девами и мудрецами
विरराजाति राजेन्द्रोvirarājāti rājendroцарь царей ярко сиял; владыка царей блистал
दशधा भावयन् दिशःdaśadhā bhāvayan diśaḥдесятикратно оживляя стороны; насыщая десять направлений
Translation

«Обретя сияние благодаря восхвалениям и собственным делам, блаженный Сома, о великосчастный, совершал тапас десять десятков падм времени. Золотистые богини, которые своей сущностью поддерживают мир, обрели в нём божественную сокровищницу, прославленную его собственной кармой. Затем Брахма, лучший знатоков Брахмана, дал ему царство над семенами, растениями, брахманами и водами, о Джанамеджая. Помазанный на верховное царство, великосияющий царь царей, лучший среди светил, поддерживал три мира собственным светом. Прачетаса Дакша отдал Индu двадцать семь дочерей с великими обетами — тех, кого знают как накшатры. Получив это великое царство, Сома, лучший среди лунных, совершил раджасую с даром в сто тысяч. Его хотаром был блаженный Атри, адхварью — блаженный Бхригу, удгатром — Хираньягарбха, а Брахма занял место брахмана-жреца. Там участником собрания был блаженный Господь Хари Нараяна, окружённый древними брахмариши во главе с Санаткумарой. Как мы слышали, Сома отдал в дакшину три мира этим главным брахмариши и участникам собрания, о Бхарата. Синивали, Куху, Дьюти, Пушти, Прабха, Васу, Кирти, Дхрити и Лакшми — девять богинь — служили ему. После завершающего омовения, невозмутимый и почтённый всеми богами и риши, царь царей сиял, наполняя десять направлений».

Version

0c61d8e07aa1 · published Jun 22, 2026, 3:30:45 AM UTC

Available inRU

Page between verses with