Harivamsa
Пуруравас, Урваши, Раджи и возвращение царства ИндрыHV 21.21-31
108 / 607
Harivamsa · HV 21.21-31
Devanāgarī

अस्माकम् इन्द्रः प्रह्रादो यस्यार्थे विजयामहे ॥
अस्मिंस् तु समये राजंस् तिष्ठेथा देवचोदितः भविष्यसीन्द्रो जित्वैव देवैर् उक्तस् स पार्थिवः जघान दानवान् सर्वान् ये वध्या वज्रपाणिना ॥
स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी निहत्य दानवान् सर्वान् आजहार रजिः प्रभुः ॥
ततो रजिं महावीर्यं देवैः सह शतक्रतुः रजिपुत्रो ऽहम् इत्य् उक्त्वा पुनर् एवाब्रवीद् वचः ॥
इन्द्रो ऽसि तात भूतानां सर्वेषां नात्र संशयः यस्याहम् इन्द्रः पुत्रस् ते ख्यातिं यास्यामि कर्मभिः ॥
स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस् तेन मायया तथेत्य् एवाब्रवीद् राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् ॥
तस्मिंस् तु देवैः सदृशो दिवं प्राप्ते महीपतौ दायाद्यम् इन्द्राद् आजह्रुर् आचारात् तनया रजेः ॥
तानि पुत्रशतान्य् अस्य तद् वै स्थानं शतक्रतोः समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् ॥
ततो बहुतिथे काले समतीते महाबलः हृतराज्यो ऽब्रवीच् छक्रो हृतभागो बृहस्पतिम् ॥
बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितः सदा ॥
ब्रह्मन् कृशो ऽहं विमना हृतराज्यो हृताशनः हतौजा दुर्बलो मूढो रजिपुत्रैः कृतो विभो ॥

Transliteration (IAST)

asmākam indraḥ prahrādo yasyārthe vijayāmahe ||
asmiṃs tu samaye rājaṃs tiṣṭhethā devacoditaḥ bhaviṣyasīndro jitvaiva devair uktas sa pārthivaḥ jaghāna dānavān sarvān ye vadhyā vajrapāṇinā ||
sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī nihatya dānavān sarvān ājahāra rajiḥ prabhuḥ ||
tato rajiṃ mahāvīryaṃ devaiḥ saha śatakratuḥ rajiputro 'ham ity uktvā punar evābravīd vacaḥ ||
indro 'si tāta bhūtānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ yasyāham indraḥ putras te khyātiṃ yāsyāmi karmabhiḥ ||
sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitas tena māyayā tathety evābravīd rājā prīyamāṇaḥ śatakratum ||
tasmiṃs tu devaiḥ sadṛśo divaṃ prāpte mahīpatau dāyādyam indrād ājahrur ācārāt tanayā rajeḥ ||
tāni putraśatāny asya tad vai sthānaṃ śatakratoḥ samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam ||
tato bahutithe kāle samatīte mahābalaḥ hṛtarājyo 'bravīc chakro hṛtabhāgo bṛhaspatim ||
badarīphalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasāpyāyitaḥ sadā ||
brahman kṛśo 'haṃ vimanā hṛtarājyo hṛtāśanaḥ hataujā durbalo mūḍho rajiputraiḥ kṛto vibho ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अस्माकम् इन्द्रः प्रह्रादोasmākam indraḥ prahrādoнаш Индра — Прахлада; у нас Индрой является Прахлада
यस्यार्थे विजयामहेyasyārthe vijayāmaheради которого мы побеждаем; за которого мы добиваемся победы
अस्मिंस् तु समये राजंस्asmiṃs tu samaye rājaṃsв это же время, царь; сейчас же, о государь
तिष्ठेथा देवचोदितःtiṣṭhethā devacoditaḥстой, побуждённый богами; стань на сторону, призванный девами
भविष्यसीन्द्रो जित्वैवbhaviṣyasīndro jitvaivaты станешь Индрой, лишь победив; победив, ты будешь Индрой
देवैर् उक्तस् स पार्थिवःdevair uktas sa pārthivaḥсказанный богами, тот царь; так сказали боги этому владыке
जघान दानवान् सर्वान्jaghāna dānavān sarvānубил всех данавов; сразил всех демонов
ये वध्या वज्रपाणिनाye vadhyā vajrapāṇināкоторые подлежали смерти от Ваджрапани; которых должен был убить Индра
स विप्रनष्टां देवानांsa vipranaṣṭāṃ devānāṃон для богов утраченную; он погибшую для девов
परमश्रीः श्रियं वशीparamaśrīḥ śriyaṃ vaśīвысшую Шри, красоту, владеющий собой; самообузданный вернул высшую славу
निहत्य दानवान् सर्वान्nihatya dānavān sarvānубив всех данавов; сразив всех демонов
आजहार रजिः प्रभुःājahāra rajiḥ prabhuḥвладыка Раджи принёс; могучий Раджи доставил
ततो रजिं महावीर्यंtato rajiṃ mahāvīryaṃзатем к Раджи великой силы; после этого к могучему Раджи
देवैः सह शतक्रतुःdevaiḥ saha śatakratuḥШатакрату вместе с богами; Индра со всеми девами
रजिपुत्रो ऽहम् इत्य् उक्त्वाrajiputro 'ham ity uktvāсказав: я сын Раджи; произнеся: я потомок Раджи
पुनर् एवाब्रवीद् वचःpunar evābravīd vacaḥснова сказал слово; ещё раз произнёс речь
इन्द्रो ऽसि तात भूतानांindro 'si tāta bhūtānāṃты Индра существ, сын мой; ты владыка всех живых, дорогой
सर्वेषां नात्र संशयःsarveṣāṃ nātra saṃśayaḥвсех, здесь нет сомнения; всех без сомнения
यस्याहम् इन्द्रः पुत्रस् तेyasyāham indraḥ putras teчьим Индрой я, твой сын; если я Индра, то я твой сын
ख्यातिं यास्यामि कर्मभिःkhyātiṃ yāsyāmi karmabhiḥобрету славу делами; прославлюсь поступками
स तु शक्रवचः श्रुत्वाsa tu śakravacaḥ śrutvāон же, услышав слово Шакры; выслушав речь Индры
वञ्चितस् तेन माययाvañcitas tena māyayāобманутый той хитростью; введённый в заблуждение его майей
तथेत्य् एवाब्रवीद् राजाtathety evābravīd rājāтак, именно сказал царь; царь ответил: да будет так
प्रीयमाणः शतक्रतुम्prīyamāṇaḥ śatakratumрадуясь Шатакрату; довольный Индрой
तस्मिंस् तु देवैः सदृशोtasmiṃs tu devaiḥ sadṛśoкогда он, подобный богам; после того как этот равный девам
दिवं प्राप्ते महीपतौdivaṃ prāpte mahīpatauцарь достиг неба; земной владыка ушёл на небо
दायाद्यम् इन्द्राद् आजह्रुर्dāyādyam indrād ājahrurнаследство от Индры забрали; долю наследника у Индры отняли
आचारात् तनया रजेःācārāt tanayā rajeḥпо обычаю сыновья Раджи; по праву поведения дети Раджи
तानि पुत्रशतान्य् अस्यtāni putraśatāny asyaэти сотни его сыновей; те пять сотен его потомков
तद् वै स्थानं शतक्रतोःtad vai sthānaṃ śatakratoḥто место Шатакрату; это положение Индры
समाक्रामन्त बहुधाsamākrāmanta bahudhāони многими способами заняли; захватили во множестве
स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम्svargalokaṃ triviṣṭapamнебесный мир Тривиштапу; райскую обитель богов
ततो बहुतिथे कालेtato bahutithe kāleзатем спустя долгое время; после большого срока
समतीते महाबलःsamatīte mahābalaḥкогда прошло, великосильный; по истечении времени могучий
हृतराज्यो ऽब्रवीच् छक्रोhṛtarājyo 'bravīc chakroлишённый царства Шакра сказал; Индра, утративший власть, произнёс
हृतभागो बृहस्पतिम्hṛtabhāgo bṛhaspatimлишённый доли — Брихаспати; потерявший часть обратился к Брихаспати
बदरीफलमात्रं वैbadarīphalamātraṃ vaiразмером с плод бадари; величиной с ягоду бадари
पुरोडाशं विधत्स्व मेpuroḍāśaṃ vidhatsva meприготовь мне пуродашу; устрой для меня жертвенный пирог
ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयंbrahmarṣe yena tiṣṭheyaṃбрахмариши, чем бы я стоял; о мудрец, благодаря чему удержусь
तेजसाप्यायितः सदाtejasāpyāyitaḥ sadāвсегда наполненный мощью; постоянно насыщенный силой
ब्रह्मन् कृशो ऽहं विमनाbrahman kṛśo 'haṃ vimanāо Брахман, я худ и уныл; Брахман, я исхудал и пал духом
हृतराज्यो हृताशनःhṛtarājyo hṛtāśanaḥлишён царства и пищи; с отнятым царством и долей жертвы
हतौजा दुर्बलो मूढोhataujā durbalo mūḍhoс уничтоженной силой, слабый, смущённый; обессиленный, немощный и растерянный
रजिपुत्रैः कृतो विभोrajiputraiḥ kṛto vibhoсделан сыновьями Раджи, владыка; таким меня сделали потомки Раджи
Translation

«Асуры ответили: “Наш Индра — Прахлада; ради него мы и добиваемся победы”. А боги сказали этому царю: “Сейчас, о царь, стань на нашу сторону, призванный богами; победив всех сонмов богов во главе с Шакрой, ты сам станешь Индрой”. Тогда Раджи сразил всех данавов, которых должен был убить Ваджрапани, и, уничтожив их, владеющий собой Раджи вернул богам утраченную высшую славу. После этого Шатакрату вместе с богами пришёл к великомощному Раджи и, сказав: “Я сын Раджи”, произнёс снова: “О сын мой, ты Индра всех существ, в этом нет сомнения; если я Индра и твой сын, то прославлюсь делами”. Услышав речь Шакры, царь, обманутый его майей и довольный Шатакрату, сказал: “Да будет так”. Но когда этот земной владыка, подобный богам, достиг неба, сыновья Раджи по обычаю отняли у Индры наследственную долю. Эти пять сотен его сыновей разными способами заняли место Шатакрату, небесный мир Тривиштапу. Затем, когда прошло много времени, могучий Шакра, лишённый царства и доли, сказал Брихаспати: “Приготовь мне пуродашу размером с плод бадари, о брахмариши, чтобы я мог устоять, постоянно наполняясь силой. О Брахман, я исхудал, пал духом, лишён царства и жертвенной доли; о владыка, сыновья Раджи сделали меня обессиленным, слабым и растерянным”».

Version

70f79e472fc7 · published Jun 22, 2026, 3:30:46 AM UTC

Available inRU

Page between verses with