Harivamsa
Вишну убивает КаланемиHV 38.64-80
209 / 607
Harivamsa · HV 38.64-80
Devanāgarī

एवम् उक्तो भगवता ब्रह्मणा हरिर् ईश्वरः देवाञ् शक्रमुखान् सर्वान् उवाच शुभया गिरा ॥
श्रूयतां त्रिदशाः सर्वे यावन्तः स्थ समागताः श्रवणावहितैर् देवैः पुरस्कृत्य पुरंदरम् ॥
अस्मिन् नः समरे सर्वे कालनेमिमुखा हताः दानवा विक्रमोपेताः शक्राद् अपि महत्तराः ॥
अस्मिन् महति संक्रन्दे द्वाव् एव तु विनिःसृतौ वैरोचनिश् च दैत्येन्द्रः स्वर्भानुश् च महाग्रहः ॥
तद् इष्टां भजतां शक्रो दिशं वरुण एव च याम्यां यमः पालयताम् उत्तरां च धनाधिपः ॥
ऋक्षैः सह यथायोगं कालं चरतु चन्द्रमाः अब्दं ह्य् ऋतुमुखं सूर्यो भजताम् अयनैः सह ॥
आज्यभागाः प्रवर्तन्तां सदस्यैर् अभिपूजिताः हूयन्ताम् अग्नयो विप्रैर् वेददृष्टेन कर्मणा ॥
देवाश् च बलिहोमेन स्वाध्यायेन महर्षयः श्राद्धेन पितरश् चैव तृप्तिं यान्तु यथासुखम् ॥
वायुश् चरतु मार्गस्थस् त्रिधा दीप्यतु पावकः त्रयो वर्णाश् च लोकांस् त्रींस् तर्पयन्त्व् आत्मजैर् गुणैः ॥
क्रतवः संप्रवर्तन्तां दीक्षणीयैर् द्विजातिभिः दक्षिणाश् चापि वर्तन्तां यथोक्तं सर्वसत्रिणाम् ॥
गाश् च सूर्यो रसान् सोमो वायुः प्राणांश् च प्राणिषु तर्पयन्तः प्रवर्तन्तां शिवैः सौम्यैश् च कर्मभिः ॥
यथावद् अनुपूर्वेण महेन्द्र सलिलोद्वहाः त्रैलोक्यमातरः सर्वाः सागरं यान्तु निम्नगाः ॥
दैत्येभ्यस् त्यज्यतां भीतिः शान्तिं व्रजत देवताः स्वस्ति वो ऽस्तु गमिष्यामि ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥
स्वगृहे स्वर्गलोके वा संग्रामे वा विशेषतः विस्रम्भो वो न गन्तव्यो नित्यं क्षुद्रा हि दानवाः ॥
छिद्रेषु प्रहरन्त्य् एते न चैषां संस्थितिर् ध्रुवा सौम्यानाम् ऋजुभावानां भवतां चार्जवा मतिः ॥
एवम् उक्त्वा सुरगणान् विष्णुः सत्यपराक्रमः जगाम ब्रह्मणा सार्धं ब्रह्मलोकं महायशाः ॥
एतद् आश्चर्यम् अभवत् संग्रामे तारकामये दानवानां च विष्णोश् च यन् मां त्वं परिपृच्छसि ॥

Transliteration (IAST)

evam ukto bhagavatā brahmaṇā harir īśvaraḥ devāñ śakramukhān sarvān uvāca śubhayā girā ||
śrūyatāṃ tridaśāḥ sarve yāvantaḥ stha samāgatāḥ śravaṇāvahitair devaiḥ puraskṛtya puraṃdaram ||
asmin naḥ samare sarve kālanemimukhā hatāḥ dānavā vikramopetāḥ śakrād api mahattarāḥ ||
asmin mahati saṃkrande dvāv eva tu viniḥsṛtau vairocaniś ca daityendraḥ svarbhānuś ca mahāgrahaḥ ||
tad iṣṭāṃ bhajatāṃ śakro diśaṃ varuṇa eva ca yāmyāṃ yamaḥ pālayatām uttarāṃ ca dhanādhipaḥ ||
ṛkṣaiḥ saha yathāyogaṃ kālaṃ caratu candramāḥ abdaṃ hy ṛtumukhaṃ sūryo bhajatām ayanaiḥ saha ||
ājyabhāgāḥ pravartantāṃ sadasyair abhipūjitāḥ hūyantām agnayo viprair vedadṛṣṭena karmaṇā ||
devāś ca balihomena svādhyāyena maharṣayaḥ śrāddhena pitaraś caiva tṛptiṃ yāntu yathāsukham ||
vāyuś caratu mārgasthas tridhā dīpyatu pāvakaḥ trayo varṇāś ca lokāṃs trīṃs tarpayantv ātmajair guṇaiḥ ||
kratavaḥ saṃpravartantāṃ dīkṣaṇīyair dvijātibhiḥ dakṣiṇāś cāpi vartantāṃ yathoktaṃ sarvasatriṇām ||
gāś ca sūryo rasān somo vāyuḥ prāṇāṃś ca prāṇiṣu tarpayantaḥ pravartantāṃ śivaiḥ saumyaiś ca karmabhiḥ ||
yathāvad anupūrveṇa mahendra salilodvahāḥ trailokyamātaraḥ sarvāḥ sāgaraṃ yāntu nimnagāḥ ||
daityebhyas tyajyatāṃ bhītiḥ śāntiṃ vrajata devatāḥ svasti vo 'stu gamiṣyāmi brahmalokaṃ sanātanam ||
svagṛhe svargaloke vā saṃgrāme vā viśeṣataḥ visrambho vo na gantavyo nityaṃ kṣudrā hi dānavāḥ ||
chidreṣu praharanty ete na caiṣāṃ saṃsthitir dhruvā saumyānām ṛjubhāvānāṃ bhavatāṃ cārjavā matiḥ ||
evam uktvā suragaṇān viṣṇuḥ satyaparākramaḥ jagāma brahmaṇā sārdhaṃ brahmalokaṃ mahāyaśāḥ ||
etad āścaryam abhavat saṃgrāme tārakāmaye dānavānāṃ ca viṣṇoś ca yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवम् उक्तो भगवताevam ukto bhagavatāтак сказанный Бхагаваном; услышав это от владыки
ब्रह्मणा हरिर् ईश्वरःbrahmaṇā harir īśvaraḥБрахмой, Хари-Господь; Брахмы Хари, владыка
देवाञ् शक्रमुखान् सर्वान्devāñ śakramukhān sarvānвсем богам во главе с Шакрой; ко всем девам, предводимым Индрой
उवाच शुभया गिराuvāca śubhayā girāсказал благой речью; произнёс добрым словом
श्रूयतां त्रिदशाः सर्वेśrūyatāṃ tridaśāḥ sarveслушайте, все тридцать богов; пусть услышат все боги
यावन्तः स्थ समागताःyāvantaḥ stha samāgatāḥсколько вас собралось; все, сколько здесь собрались
श्रवणावहितैर् देवैःśravaṇāvahitair devaiḥбогами с внимательным слухом; девами, сосредоточившими уши
पुरस्कृत्य पुरंदरम्puraskṛtya puraṃdaramпоставив впереди Пурандару; во главе с Индрой
अस्मिन् नः समरे सर्वेasmin naḥ samare sarveв этой нашей битве все; в этом сражении у нас все
कालनेमिमुखा हताःkālanemimukhā hatāḥво главе с Каланеми убиты; с Каланеми впереди сражены
दानवा विक्रमोपेताःdānavā vikramopetāḥданавы наделены отвагой; демоны обладают натиском
शक्राद् अपि महत्तराःśakrād api mahattarāḥдаже больше Шакры; сильнее самого Индры
अस्मिन् महति संक्रन्देasmin mahati saṃkrandeв этом великом шуме; в этой огромной битвенной смуте
द्वाव् एव तु विनिःसृतौdvāv eva tu viniḥsṛtauтолько двое вышли; двое лишь спаслись
वैरोचनिश् च दैत्येन्द्रःvairocaniś ca daityendraḥи Вайрочани, владыка дайтьев; царь демонов Вайрочани
स्वर्भानुश् च महाग्रहःsvarbhānuś ca mahāgrahaḥи Сварбхану, великий граха; и великий захватчик Сварбхану
तद् इष्टां भजतां शक्रोtad iṣṭāṃ bhajatāṃ śakroпусть Шакра занимает желанную; пусть Индра принимает должную
दिशं वरुण एव चdiśaṃ varuṇa eva caсторону, и Варуна также; сторону, и также Варуна
याम्यां यमः पालयताम्yāmyāṃ yamaḥ pālayatāmюжную пусть Яма охраняет; пусть Яма бережёт сторону Ямы
उत्तरां च धनाधिपःuttarāṃ ca dhanādhipaḥи северную владыка богатства; а север — Дханадхипа
ऋक्षैः सह यथायोगंṛkṣaiḥ saha yathāyogaṃс созвездиями согласно порядку; со звёздами как положено
कालं चरतु चन्द्रमाःkālaṃ caratu candramāḥпусть Луна проходит время; пусть месяц движет время
अब्दं ह्य् ऋतुमुखं सूर्योabdaṃ hy ṛtumukhaṃ sūryoгод и начала сезонов Солнце; пусть Солнце год и входы времён
भजताम् अयनैः सहbhajatām ayanaiḥ sahaпусть разделяет вместе с айанами; распределяет вместе с полугодиями
आज्यभागाः प्रवर्तन्तांājyabhāgāḥ pravartantāṃдоли гхи пусть действуют; пусть возобновятся доли жертвенного масла
सदस्यैर् अभिपूजिताःsadasyair abhipūjitāḥпочитаемые участниками собрания; почтённые садьями
हूयन्ताम् अग्नयो विप्रैर्hūyantām agnayo viprairпусть огни возжигаются брахманами; пусть жрецы приносят в огни
वेददृष्टेन कर्मणाvedadṛṣṭena karmaṇāдействием, виденным Ведой; обрядом, предписанным Ведой
देवाश् च बलिहोमेनdevāś ca balihomenaи боги через бали и хому; девы через подношение и возлияние
स्वाध्यायेन महर्षयःsvādhyāyena maharṣayaḥмахариши через свадхьяю; великие риши через изучение Веды
श्राद्धेन पितरश् चैवśrāddhena pitaraś caivaи предки через шраддху; питары посредством поминального обряда
तृप्तिं यान्तु यथासुखम्tṛptiṃ yāntu yathāsukhamпусть достигнут насыщения как желают; пусть обретут довольство свободно
वायुश् चरतु मार्गस्थस्vāyuś caratu mārgasthasпусть Ваю движется по пути; пусть ветер идёт своим путём
त्रिधा दीप्यतु पावकःtridhā dīpyatu pāvakaḥпусть огонь сияет трояко; пусть Павака горит в трёх формах
त्रयो वर्णाश् च लोकांस् त्रींस्trayo varṇāś ca lokāṃs trīṃsи три варны три мира; три сословия три мира
तर्पयन्त्व् आत्मजैर् गुणैःtarpayantv ātmajair guṇaiḥпусть насыщают врождёнными качествами; пусть питают собственными достоинствами
क्रतवः संप्रवर्तन्तांkratavaḥ saṃpravartantāṃпусть жертвоприношения возобновятся; пусть обряды продолжаются
दीक्षणीयैर् द्विजातिभिःdīkṣaṇīyair dvijātibhiḥпосвящёнными дваждырождёнными; дваждырождёнными, прошедшими дикшу
दक्षिणाश् चापि वर्तन्तांdakṣiṇāś cāpi vartantāṃи дары пусть также действуют; пусть дакшины продолжаются
यथोक्तं सर्वसत्रिणाम्yathoktaṃ sarvasatriṇāmкак сказано для всех жертвователей; согласно правилу всех саттринів
गाश् च सूर्यो रसान् सोमोgāś ca sūryo rasān somoкоров пусть Солнце, соки Сома; коров — Сурья, расы — Сома
वायुः प्राणांश् च प्राणिषुvāyuḥ prāṇāṃś ca prāṇiṣuВаю — дыхания в существах; ветер — праны в живых
तर्पयन्तः प्रवर्तन्तांtarpayantaḥ pravartantāṃнасыщая, пусть действуют; пусть продолжаются, принося довольство
शिवैः सौम्यैश् च कर्मभिःśivaiḥ saumyaiś ca karmabhiḥблагими и мягкими делами; мирными и лунно-благими обрядами
यथावद् अनुपूर्वेणyathāvad anupūrveṇaкак должно, по порядку; согласно правилу и последовательности
महेन्द्र सलिलोद्वहाःmahendra salilodvahāḥМахендра, несущие воды; о Махендра, водоносные
त्रैलोक्यमातरः सर्वाःtrailokyamātaraḥ sarvāḥвсе матери трёх миров; все реки-матери троемирия
सागरं यान्तु निम्नगाःsāgaraṃ yāntu nimnagāḥпусть реки идут в океан; пусть текущие вниз входят в море
दैत्येभ्यस् त्यज्यतां भीतिःdaityebhyas tyajyatāṃ bhītiḥпусть страх перед дайтьями оставится; оставьте боязнь демонов
शान्तिं व्रजत देवताःśāntiṃ vrajata devatāḥидите к покою, божества; обретите мир, боги
स्वस्ति वो ऽस्तु गमिष्यामिsvasti vo 'stu gamiṣyāmiда будет вам благо, я пойду; благополучие вам, я отправлюсь
ब्रह्मलोकं सनातनम्brahmalokaṃ sanātanamв вечный мир Брахмы; в безначальный Брахмалоку
स्वगृहे स्वर्गलोके वाsvagṛhe svargaloke vāв своём доме или небесном мире; дома или в раю
संग्रामे वा विशेषतःsaṃgrāme vā viśeṣataḥили особенно в битве; и особенно в сражении
विस्रम्भो वो न गन्तव्योvisrambho vo na gantavyoдоверчивость вам не должна приходить; не следует вам беспечно доверять
नित्यं क्षुद्रा हि दानवाःnityaṃ kṣudrā hi dānavāḥведь данавы всегда низки; демоны всегда мелочны
छिद्रेषु प्रहरन्त्य् एतेchidreṣu praharanty eteони бьют по уязвимым местам; они нападают в щели
न चैषां संस्थितिर् ध्रुवाna caiṣāṃ saṃsthitir dhruvāи их устойчивость не прочна; нет у них твёрдого состояния
सौम्यानाम् ऋजुभावानांsaumyānām ṛjubhāvānāṃу мягких и прямых по природе; для благих и честных
भवतां चार्जवा मतिःbhavatāṃ cārjavā matiḥу вас прямодушная мысль; ваш ум склонен к прямоте
एवम् उक्त्वा सुरगणान्evam uktvā suragaṇānсказав так сонмам богов; так обратившись к девам
विष्णुः सत्यपराक्रमःviṣṇuḥ satyaparākramaḥВишну истинной доблести; Вишну, чья мощь истинна
जगाम ब्रह्मणा सार्धंjagāma brahmaṇā sārdhaṃпошёл вместе с Брахмой; отправился с Брахмой
ब्रह्मलोकं महायशाःbrahmalokaṃ mahāyaśāḥв мир Брахмы великославный; в Брахмалоку великий славой
एतद् आश्चर्यम् अभवत्etad āścaryam abhavatэто чудо произошло; это диво случилось
संग्रामे तारकामयेsaṃgrāme tārakāmayeв битве Таракамайя; в сражении Таракамайя
दानवानां च विष्णोश् चdānavānāṃ ca viṣṇoś caо данавов и Вишну; о демонах и Вишну
यन् मां त्वं परिपृच्छसिyan māṃ tvaṃ paripṛcchasiо чём ты меня спрашиваешь; что ты подробно спрашиваешь у меня
Translation

Так сказанный Брахмой, Господь Хари благой речью обратился ко всем богам во главе с Шакрой. Боги слушали, сосредоточив слух и поставив Пурандару впереди: «Слушайте, все тридцать богов, сколько вас здесь собралось. В этой нашей битве все отважные данавы во главе с Каланеми, превосходившие даже Шакру, убиты. В этой великой смуте спаслись только двое: Вайрочани, царь дайтьев, и Сварбхану, великий граха. Пусть Шакра и Варуна займут желанные стороны; пусть Яма охраняет юг, а владыка богатства — север. Пусть Луна вместе с созвездиями проходит время как положено; пусть Солнце распределяет год, начала сезонов и айаны. Пусть возобновятся доли жертвенного масла, почитаемые участниками собрания; пусть брахманы возливают в огни по обряду, виденному Ведой. Пусть боги насыщаются бали и хомой, великие риши — свадхьяей, а предки через шраддху обретут довольство как им угодно. Пусть Ваю движется по своему пути, пусть огонь сияет трояко; пусть три варны питают три мира своими врождёнными качествами. Пусть жертвоприношения продолжаются через посвящённых дваждырождённых, и пусть дакшины совершаются, как предписано всем жертвователям. Пусть Солнце питает коров, Сома — соки, Ваю — дыхания в живых существах; пусть все действуют дальше, насыщая миры благими и мягкими делами. О Махендра, пусть все водоносные реки, матери трёх миров, как должно и по порядку идут в океан. Оставьте страх перед дайтьями, обретите мир, божества; да будет вам благо, я отправляюсь в вечный Брахмалоку. Но дома, в небесном мире и особенно в битве вам не следует впадать в беспечность: данавы всегда низки, они бьют по уязвимым местам, и их устойчивость непрочна; у вас же, мягких и прямых по природе, ум склонен к прямоте». Сказав так сонмам богов, Вишну истинной доблести, великославный, вместе с Брахмой отправился в Брахмалоку. Вот какое чудо произошло в битве Таракамайя между данавами и Вишну, о чём ты меня спрашивал.

Version

a998899b6de7 · published Jun 22, 2026, 3:31:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with