पद्मषण्डाकुलाभिश् च हंससेवितवारिभिः गङ्गासिन्धुप्रकाशाभिः परिखाभिर् वृतां पुरीम् ॥
प्राकारेणार्कवर्णेन शातकौम्भेन राजता चयमूर्ध्नि निविष्टेन द्यां यथैवाभ्रमालया ॥
काननैर् नन्दनप्रख्यैस् तथा चैत्ररथोपमैः बभौ चारुपरिक्षिप्ता द्वारका द्यौर् इवाम्बुभिः ॥
भाति रैवतकः शैलो रम्यसानुगुहाजिरः पूर्वस्यां दिशि लक्ष्मीवान् मणिकाञ्चनतोरणः ॥
दक्षिणस्यां लतावेष्टः पञ्चवर्णो विराजते इन्द्रकेतुप्रतीकाशः पश्चिमस्यां तथाक्षयः ॥
उत्तरां दिशम् अत्यर्थं विभूषयति वेणुमान् मन्दराद्रिप्रतीकाशः पाण्डुरः पार्थिवर्षभ ॥
चित्रकम्बलवर्णं च पाञ्चजन्यवनं महत् सर्वर्तुकवनं चैव भाति रैवतकं प्रति ॥
लतावेष्टं समन्तात् तु मेरुप्रभवनं महत् भाति भार्गवनं चैव पुष्पकं च महद् वनम् ॥
अक्षकैर् बीजकैश् चैव मन्दारैश् चोपशोभितम् शतावर्तवनं चैव करवीरकरम्भि च ॥
भाति चैत्ररथं चैव नन्दनं च महद् वनम् रमणं भावनं चैव वेणुमद् वै समन्ततः ॥
वैदूर्यपत्रैर् जलजैस् तथा मन्दाकिनी नदी भाति पुष्करिणी रम्या पूर्वस्यां दिशि भारत ॥
सानवो भूषितास् तत्र केशवस्य प्रियैषिभिः बहुभिर् देवगन्धर्वैश् चोदितैर् विश्वकर्मणा ॥
महानदी द्वारवतीं पञ्चाशद्भिर् महामुखैः प्रविष्टा पुण्यसलिला भावयन्ती समन्ततः ॥
अप्रमेयां महोत्सेधाम् अगाधपरिखायुताम् प्राकारवरसंपन्नां सुधापाण्डुरलेपनाम् ॥
तीक्ष्णयन्त्रशतघ्नीभिर् यन्त्रजालैश् च भूषिताम् आयसैश् च महाचक्रैर् ददृशे द्वारकां पुरीम् ॥
अष्टौ रथसहस्राणि नगरे किंकिणीकिनाम् समुच्छ्रितपताकानि यथा देवपुरे तथा ॥
अष्टयोजनविस्तीर्णाम् अचलां द्वादशायताम् द्विगुणोपनिवेशां च ददृशे द्वारकां पुरीम् ॥
अष्टमार्गमहाकक्ष्यां महाषोडशचत्वराम् एकमार्गपरिक्षिप्तां साक्षाद् उशनसा कृताम् स्त्रियो ऽपि यस्यां युध्येरन् किम् उ वृष्णिमहारथाः ॥
व्यूहानाम् उत्तमा मार्गाः सप्त चैव महापथाः तत्र वै विहिताः साक्षाद् विविधा विश्वकर्मणा तस्मिन् पुरवरश्रेष्ठे दाशार्हाणां यशस्विनाम् ॥
वेश्मानि जहृषे दृष्ट्वा ततो देवकिनन्दनः काञ्चनैर् मणिसोपानैर् उपेतानि नृहर्षणैः ॥
padmaṣaṇḍākulābhiś ca haṃsasevitavāribhiḥ gaṅgāsindhuprakāśābhiḥ parikhābhir vṛtāṃ purīm ||
prākāreṇārkavarṇena śātakaumbhena rājatā cayamūrdhni niviṣṭena dyāṃ yathaivābhramālayā ||
kānanair nandanaprakhyais tathā caitrarathopamaiḥ babhau cāruparikṣiptā dvārakā dyaur ivāmbubhiḥ ||
bhāti raivatakaḥ śailo ramyasānuguhājiraḥ pūrvasyāṃ diśi lakṣmīvān maṇikāñcanatoraṇaḥ ||
dakṣiṇasyāṃ latāveṣṭaḥ pañcavarṇo virājate indraketupratīkāśaḥ paścimasyāṃ tathākṣayaḥ ||
uttarāṃ diśam atyarthaṃ vibhūṣayati veṇumān mandarādripratīkāśaḥ pāṇḍuraḥ pārthivarṣabha ||
citrakambalavarṇaṃ ca pāñcajanyavanaṃ mahat sarvartukavanaṃ caiva bhāti raivatakaṃ prati ||
latāveṣṭaṃ samantāt tu meruprabhavanaṃ mahat bhāti bhārgavanaṃ caiva puṣpakaṃ ca mahad vanam ||
akṣakair bījakaiś caiva mandāraiś copaśobhitam śatāvartavanaṃ caiva karavīrakarambhi ca ||
bhāti caitrarathaṃ caiva nandanaṃ ca mahad vanam ramaṇaṃ bhāvanaṃ caiva veṇumad vai samantataḥ ||
vaidūryapatrair jalajais tathā mandākinī nadī bhāti puṣkariṇī ramyā pūrvasyāṃ diśi bhārata ||
sānavo bhūṣitās tatra keśavasya priyaiṣibhiḥ bahubhir devagandharvaiś coditair viśvakarmaṇā ||
mahānadī dvāravatīṃ pañcāśadbhir mahāmukhaiḥ praviṣṭā puṇyasalilā bhāvayantī samantataḥ ||
aprameyāṃ mahotsedhām agādhaparikhāyutām prākāravarasaṃpannāṃ sudhāpāṇḍuralepanām ||
tīkṣṇayantraśataghnībhir yantrajālaiś ca bhūṣitām āyasaiś ca mahācakrair dadṛśe dvārakāṃ purīm ||
aṣṭau rathasahasrāṇi nagare kiṃkiṇīkinām samucchritapatākāni yathā devapure tathā ||
aṣṭayojanavistīrṇām acalāṃ dvādaśāyatām dviguṇopaniveśāṃ ca dadṛśe dvārakāṃ purīm ||
aṣṭamārgamahākakṣyāṃ mahāṣoḍaśacatvarām ekamārgaparikṣiptāṃ sākṣād uśanasā kṛtām striyo 'pi yasyāṃ yudhyeran kim u vṛṣṇimahārathāḥ ||
vyūhānām uttamā mārgāḥ sapta caiva mahāpathāḥ tatra vai vihitāḥ sākṣād vividhā viśvakarmaṇā tasmin puravaraśreṣṭhe dāśārhāṇāṃ yaśasvinām ||
veśmāni jahṛṣe dṛṣṭvā tato devakinandanaḥ kāñcanair maṇisopānair upetāni nṛharṣaṇaiḥ ||
Кришна увидел город, окружённый рвами с водами, где плавали гуси, с зарослями лотосов и сиянием, подобным Ганге и Синдху. Солнечно-золотая и серебряная стена, поставленная на гребне вала, окружала его словно облачная обитель окружает небо. Дварака сияла, красиво охваченная рощами, подобными Нандане и Чайтраратхе, словно небо облаками. На востоке сияла великолепная гора Райватака с прекрасными склонами, пещерами и арками из самоцветов и золота. На юге сверкала пятицветная гора, обвитая лианами; на западе — Акшая, подобная знамени Индры; а на севере, о лучший царей, особенно украшал пространство белый Венуман, похожий на Мандару. У Райватаки сияли великий лес Панчаджанья цвета пёстрого покрывала и всесезонный лес; со всех сторон обвитый лианами великий Мерупрабхавана, Бхаргавана и великий Пушпака; лес Шатаварта, украшенный акшаками, биджаками, мандарами и зарослями каравиры; Чайтраратха, великий Нандана, Рамана и Бхавана вокруг Венумана. На востоке, о Бхарата, сияли река Мандакини и прекрасный пруд с водяными растениями с листьями вайдурьи. По велению Вишвакармы многие боги и гандхарвы, желая порадовать Кешаву, украсили там склоны. Великая река со священными водами вошла в Дваравати через пятьдесят больших рукавов, оживляя всё вокруг. Кришна увидел город Двараку неизмеримый, высокий, с глубокими рвами, превосходными стенами, белой штукатуркой, острыми машинами, шатагхни, системами механизмов и большими железными колёсами. В городе было восемь тысяч колесниц с колокольчиками и поднятыми знамёнами, как в городе богов. Он увидел Двараку шириной в восемь йоджан, длиной в двенадцать, твёрдую и с вдвое большими предместьями. Она имела восемь главных улиц, большие дворы, шестнадцать великих площадей и была окружена единой дорогой, словно созданная самим Ушанасом; даже женщины в ней могли бы сражаться, что уж говорить о махаратхах Вришни. В этом превосходнейшем городе славных Дашархов Вишвакарма устроил лучшие пути для войск, семь больших дорог и множество различных проходов. Увидев дома с золотыми и самоцветными лестницами, радующие людей, сын Деваки возрадовался.
0f8bafb9c10f · published Jun 22, 2026, 5:14:49 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Описание города соединяет красоту и оборону: лотосовые воды, небесные сады и сияющие горы стоят рядом с рвами, машинами и боевыми дорогами. Дварака становится не только прекрасной, но и способной защищать дхарму.