Harivamsa
Нарада прославляет Кришну перед ЯдавамиHV 96.4-23
502 / 607
Harivamsa · HV 96.4-23
Devanāgarī

तच् छ्रुत्वा वासुदेवस्य भोजवृष्ण्यन्धका वचः जहृषुर् हृष्टलोमानः पूजयन्तो जनार्दनम् ॥
ऊचुश् चैनं नृवीरास् ते कृताञ्जलिपुटास् ततः नैतच् चित्रं महाबाहो त्वयि देवकिनन्दन ॥
यत् कृत्वा दुष्करं कर्म देवैर् अपि सुदुष्करम् लालयेः स्वजनं भोगै रत्नैश् च स्वयम् अर्जितैः ॥
ततः सर्वदशार्हाणाम् आहुकस्य च याः स्त्रियः प्रीयमाणाः सभां जग्मुर् वासुदेवदिदृक्षया ॥
देवकीसप्तमा देव्यो रोहिणी च शुभानना ददृशुः कृष्णम् आसीनं रामं चैव महाभुजम् ॥
तौ तु पूर्वम् अतिक्रम्य रोहिणीम् अभिवाद्य च अभ्यवादयतां देवौ देवकीं रामकेशवौ ॥
सा ताभ्याम् ऋषभाक्षाभ्यां पुत्राभ्यां शुशुभे ऽधिकम् अदितिर् देवमातेव मित्रेण वरुणेन च ॥
ततः प्राप्तौ नराग्र्यौ तु तस्या दुहितरं तदा एकानंशेति याम् आहुर् नरा वै कामरूपिणीम् ॥
तथा क्षणमुहूर्ताभ्यां यया जज्ञे सहेश्वरः यत्कृते सगणं कंसं जघान पुरुषोत्तमः ॥
सा कन्या ववृधे तत्र वृष्णिसद्मनि पूजिता पुत्रवत् पाल्यमाना वै वासुदेवाज्ञया तदा ॥
ताम् एकाम् आहुर् उत्पन्नाम् एकानंशेति मानवाः योगकन्यां दुराधर्षां रक्षार्थं केशवस्य च ॥
तां वै सर्वे सुमनसः पूजयन्ति स्म यादवाः देववद् दिव्यवपुषा क्र्ष्णः संरक्षितो यया ॥
तां च तत्रोपसंगम्य प्रियाम् इव सखीं सखा दक्षिणेन कराग्रेण परिजग्राह माधवः ॥
तथैव सामो ऽतिबलस् तां परिष्वज्य भाविनीम् मूर्ध्न्य् उपाघ्राय सव्येन परिजग्राह पाणिना ॥
ददृशुस् तां प्रियां मध्ये भगिनीं रामकृष्णयोः रुक्मपद्मकरव्यग्रां श्रियं पद्मालयाम् इव ॥
अथाक्षतमहावृष्ट्या पुष्पैश् च विविधैः शुभैः अवकीर्य च लाजैस् तां स्त्रियो जग्मुर् यथागतम् ॥
ततस् ते यादवाः सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम् उपोपविविशुः प्रीताः प्रशंसन्तो ऽद्भुतं कृतम् ॥
पूज्यमानो महाबाहुः पौराणां रतिवर्धनः विजहार महाकीर्तिर् देवैर् इव स तैः सह ॥
समासीनेषु सर्वेषु यादवेषु जनार्दनम् नियोगात् त्रिदशेन्द्रस्य नारदो ऽभ्यागमत् सभाम् ॥
सो ऽथ संपूजितः पूज्यः शूरैस् तैर् यदुपुंगवैः करे संस्पृश्य गोविन्दं विवेश महद् आसनम् ॥

Transliteration (IAST)

tac chrutvā vāsudevasya bhojavṛṣṇyandhakā vacaḥ jahṛṣur hṛṣṭalomānaḥ pūjayanto janārdanam ||
ūcuś cainaṃ nṛvīrās te kṛtāñjalipuṭās tataḥ naitac citraṃ mahābāho tvayi devakinandana ||
yat kṛtvā duṣkaraṃ karma devair api suduṣkaram lālayeḥ svajanaṃ bhogai ratnaiś ca svayam arjitaiḥ ||
tataḥ sarvadaśārhāṇām āhukasya ca yāḥ striyaḥ prīyamāṇāḥ sabhāṃ jagmur vāsudevadidṛkṣayā ||
devakīsaptamā devyo rohiṇī ca śubhānanā dadṛśuḥ kṛṣṇam āsīnaṃ rāmaṃ caiva mahābhujam ||
tau tu pūrvam atikramya rohiṇīm abhivādya ca abhyavādayatāṃ devau devakīṃ rāmakeśavau ||
sā tābhyām ṛṣabhākṣābhyāṃ putrābhyāṃ śuśubhe 'dhikam aditir devamāteva mitreṇa varuṇena ca ||
tataḥ prāptau narāgryau tu tasyā duhitaraṃ tadā ekānaṃśeti yām āhur narā vai kāmarūpiṇīm ||
tathā kṣaṇamuhūrtābhyāṃ yayā jajñe saheśvaraḥ yatkṛte sagaṇaṃ kaṃsaṃ jaghāna puruṣottamaḥ ||
sā kanyā vavṛdhe tatra vṛṣṇisadmani pūjitā putravat pālyamānā vai vāsudevājñayā tadā ||
tām ekām āhur utpannām ekānaṃśeti mānavāḥ yogakanyāṃ durādharṣāṃ rakṣārthaṃ keśavasya ca ||
tāṃ vai sarve sumanasaḥ pūjayanti sma yādavāḥ devavad divyavapuṣā krṣṇaḥ saṃrakṣito yayā ||
tāṃ ca tatropasaṃgamya priyām iva sakhīṃ sakhā dakṣiṇena karāgreṇa parijagrāha mādhavaḥ ||
tathaiva sāmo 'tibalas tāṃ pariṣvajya bhāvinīm mūrdhny upāghrāya savyena parijagrāha pāṇinā ||
dadṛśus tāṃ priyāṃ madhye bhaginīṃ rāmakṛṣṇayoḥ rukmapadmakaravyagrāṃ śriyaṃ padmālayām iva ||
athākṣatamahāvṛṣṭyā puṣpaiś ca vividhaiḥ śubhaiḥ avakīrya ca lājais tāṃ striyo jagmur yathāgatam ||
tatas te yādavāḥ sarve pūjayanto janārdanam upopaviviśuḥ prītāḥ praśaṃsanto 'dbhutaṃ kṛtam ||
pūjyamāno mahābāhuḥ paurāṇāṃ rativardhanaḥ vijahāra mahākīrtir devair iva sa taiḥ saha ||
samāsīneṣu sarveṣu yādaveṣu janārdanam niyogāt tridaśendrasya nārado 'bhyāgamat sabhām ||
so 'tha saṃpūjitaḥ pūjyaḥ śūrais tair yadupuṃgavaiḥ kare saṃspṛśya govindaṃ viveśa mahad āsanam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तच् छ्रुत्वा वासुदेवस्यtac chrutvā vāsudevasyaэто услышав от Васудевы; услышав слова Васудевы
भोजवृष्ण्यन्धका वचःbhojavṛṣṇyandhakā vacaḥБходжи, Вришни, Андхаки слово; Бходжи, Вришни и Андхаки
जहृषुर् हृष्टलोमानःjahṛṣur hṛṣṭalomānaḥвозрадовались с поднятыми волосами; возрадовались, волосы поднялись
पूजयन्तो जनार्दनम्pūjayanto janārdanamпочитая Джанардану; почитая Джанардану
ऊचुश् चैनं नृवीरास् तेūcuś cainaṃ nṛvīrās teи сказали ему те герои; те герои сказали ему
कृताञ्जलिपुटास् ततःkṛtāñjalipuṭās tataḥсо сложенными ладонями затем; сложив ладони
नैतच् चित्रं महाबाहोnaitac citraṃ mahābāhoэто не удивительно, могучерукий; это не диво, могучерукий
त्वयि देवकिनन्दनtvayi devakinandanaв тебе, сын Деваки; для тебя, сын Деваки
यत् कृत्वा दुष्करं कर्मyat kṛtvā duṣkaraṃ karmaчто совершив трудное дело; что, совершив труднейшее дело
देवैर् अपि सुदुष्करम्devair api suduṣkaramдаже богами очень трудное; трудное даже для богов
लालयेः स्वजनं भोगैlālayeḥ svajanaṃ bhogaiрадуешь своих наслаждениями; ублажаешь родных благами
रत्नैश् च स्वयम् अर्जितैःratnaiś ca svayam arjitaiḥи драгоценностями самим добытыми; и добытыми тобой драгоценностями
ततः सर्वदशार्हाणाम्tataḥ sarvadaśārhāṇāmзатем всех Дашархов; затем у всех Дашархов
आहुकस्य च याः स्त्रियःāhukasya ca yāḥ striyaḥи Ахуки какие женщины; и у женщин Ахуки
प्रीयमाणाः सभां जग्मुर्prīyamāṇāḥ sabhāṃ jagmurрадуясь, в собрание пошли; радостные, пошли в зал
वासुदेवदिदृक्षयाvāsudevadidṛkṣayāс желанием увидеть Васудеву; желая увидеть Васудеву
देवकीसप्तमा देव्योdevakīsaptamā devyoбогини с Деваки седьмой; богини, включая Деваки седьмой
रोहिणी च शुभाननाrohiṇī ca śubhānanāи Рохини прекраснолицая; и прекраснолицая Рохини
ददृशुः कृष्णम् आसीनंdadṛśuḥ kṛṣṇam āsīnaṃувидели Кришну сидящего; увидели сидящего Кришну
रामं चैव महाभुजम्rāmaṃ caiva mahābhujamи Раму великорукого; и могучерукого Раму
तौ तु पूर्वम् अतिक्रम्यtau tu pūrvam atikramyaони же сначала пройдя; они, пройдя сначала
रोहिणीम् अभिवाद्य चrohiṇīm abhivādya caи Рохини поклонившись; и поклонившись Рохини
अभ्यवादयतां देवौabhyavādayatāṃ devauпоприветствовали два бога; два божественных брата поклонились
देवकीं रामकेशवौdevakīṃ rāmakeśavauДеваки Рама и Кешава; Деваки, Рама и Кешава
सा ताभ्याम् ऋषभाक्षाभ्यांsā tābhyām ṛṣabhākṣābhyāṃона с теми двумя быкоглазыми; она с двумя быкоглазыми
पुत्राभ्यां शुशुभे ऽधिकम्putrābhyāṃ śuśubhe 'dhikamсыновьями засияла больше; сыновьями засияла ещё больше
अदितिर् देवमातेवaditir devamātevaкак Адити, мать богов; словно Адити, мать богов
मित्रेण वरुणेन चmitreṇa varuṇena caс Митрой и Варуной; с Митрой и Варуной
ततः प्राप्तौ नराग्र्यौ तुtataḥ prāptau narāgryau tuзатем пришли два лучших людей; затем два лучших мужа подошли
तस्या दुहितरं तदाtasyā duhitaraṃ tadāк её дочери тогда; тогда к её дочери
एकानंशेति याम् आहुर्ekānaṃśeti yām āhurЭканамша — так которую называют; которую называют Эканамшей
नरा वै कामरूपिणीम्narā vai kāmarūpiṇīmлюди, принимающую желанный вид; люди, способной принимать желанный образ
तथा क्षणमुहूर्ताभ्यांtathā kṣaṇamuhūrtābhyāṃтак, с Кшаной и Мухуртой; так, вместе с Кшаной и Мухуртой
यया जज्ञे सहेश्वरःyayā jajñe saheśvaraḥс которой родился с владыкой; с которой родился Господь
यत्कृते सगणं कंसंyatkṛte sagaṇaṃ kaṃsaṃради которой Камсу с людьми; ради неё Камсу со свитой
जघान पुरुषोत्तमःjaghāna puruṣottamaḥубил высший пуруша; убил высший пуруша
सा कन्या ववृधे तत्रsā kanyā vavṛdhe tatraта девушка выросла там; эта девушка выросла там
वृष्णिसद्मनि पूजिताvṛṣṇisadmani pūjitāв доме Вришни почитаемая; почитаемая в доме Вришни
पुत्रवत् पाल्यमाना वैputravat pālyamānā vaiкак сын охраняемая; воспитываемая как сын
वासुदेवाज्ञया तदाvāsudevājñayā tadāпо приказу Васудевы тогда; по повелению Васудевы
ताम् एकाम् आहुर् उत्पन्नाम्tām ekām āhur utpannāmеё одну называют рождённой; её называют единственной рождённой
एकानंशेति मानवाःekānaṃśeti mānavāḥЭканамша так люди; люди зовут Эканамшей
योगकन्यां दुराधर्षांyogakanyāṃ durādharṣāṃйогическую деву, неприступную; йога-деву, неприступную
रक्षार्थं केशवस्य चrakṣārthaṃ keśavasya caи ради защиты Кешавы; ради защиты Кешавы
तां वै सर्वे सुमनसःtāṃ vai sarve sumanasaḥеё все добромысленные; её все с добрым сердцем
पूजयन्ति स्म यादवाःpūjayanti sma yādavāḥпочитали Ядавы; Ядавы почитали
देववद् दिव्यवपुषाdevavad divyavapuṣāкак богиню с божественным телом; как божественную существом
क्र्ष्णः संरक्षितो ययाkrṣṇaḥ saṃrakṣito yayāКришна защищён которой; ею был защищён Кришна
तां च तत्रोपसंगम्यtāṃ ca tatropasaṃgamyaи к ней там подойдя; подойдя к ней там
प्रियाम् इव सखीं सखाpriyām iva sakhīṃ sakhāкак дорогую подругу друг; как друг к дорогой подруге
दक्षिणेन कराग्रेणdakṣiṇena karāgreṇaправой кончиком руки; правой рукой
परिजग्राह माधवःparijagrāha mādhavaḥвзял Мадхава; Мадхава взял её
तथैव सामो ऽतिबलस्tathaiva sāmo 'tibalasтак же Сама очень сильный; так же могучий Сама
तां परिष्वज्य भाविनीम्tāṃ pariṣvajya bhāvinīmеё обняв благую; обняв эту благую
मूर्ध्न्य् उपाघ्राय सव्येनmūrdhny upāghrāya savyenaпо голове понюхав левой; поцеловав в голову, левой
परिजग्राह पाणिनाparijagrāha pāṇināвзял рукой; взял её рукой
ददृशुस् तां प्रियां मध्येdadṛśus tāṃ priyāṃ madhyeувидели её дорогую посредине; увидели её, дорогую, посреди
भगिनीं रामकृष्णयोःbhaginīṃ rāmakṛṣṇayoḥсестру Рамы и Кришны; сестру Рамы и Кришны
रुक्मपद्मकरव्यग्रांrukmapadmakaravyagrāṃс золотыми лотосами в руках занятую; держащую золотые лотосы
श्रियं पद्मालयाम् इवśriyaṃ padmālayām ivaкак Шри, обитающую в лотосе; словно Шри, живущую в лотосе
अथाक्षतमहावृष्ट्याathākṣatamahāvṛṣṭyāзатем великим дождём риса; затем великим дождём акшаты
पुष्पैश् च विविधैः शुभैःpuṣpaiś ca vividhaiḥ śubhaiḥи разными благими цветами; и разными прекрасными цветами
अवकीर्य च लाजैस् तांavakīrya ca lājais tāṃи осыпав её жареным зерном; осыпав её лажами
स्त्रियो जग्मुर् यथागतम्striyo jagmur yathāgatamженщины ушли как пришли; женщины ушли обратно
ततस् ते यादवाः सर्वेtatas te yādavāḥ sarveзатем те Ядавы все; затем все Ядавы
पूजयन्तो जनार्दनम्pūjayanto janārdanamпочитая Джанардану; почитая Джанардану
उपोपविविशुः प्रीताःupopaviviśuḥ prītāḥуселись рядом радостные; радостно расселись рядом
प्रशंसन्तो ऽद्भुतं कृतम्praśaṃsanto 'dbhutaṃ kṛtamпрославляя чудесное сделанное; восхваляя совершённое чудо
पूज्यमानो महाबाहुःpūjyamāno mahābāhuḥпочитаемый могучерукий; почитаемый, могучерукий
पौराणां रतिवर्धनःpaurāṇāṃ rativardhanaḥгорожан радость увеличивающий; умножающий радость горожан
विजहार महाकीर्तिर्vijahāra mahākīrtirрадовался великославный; великославный пребывал
देवैर् इव स तैः सहdevair iva sa taiḥ sahaкак с богами он с ними; с ними, словно с богами
समासीनेषु सर्वेषुsamāsīneṣu sarveṣuкогда все уселись; когда все сидели
यादवेषु जनार्दनम्yādaveṣu janārdanamсреди Ядавов к Джанардане; у Ядавов к Джанардане
नियोगात् त्रिदशेन्द्रस्यniyogāt tridaśendrasyaпо поручению царя богов; по поручению Индры
नारदो ऽभ्यागमत् सभाम्nārado 'bhyāgamat sabhāmНарада пришёл в собрание; Нарада прибыл в зал
सो ऽथ संपूजितः पूज्यःso 'tha saṃpūjitaḥ pūjyaḥон затем почтённый, достойный почитания; достойный почитания был почтён
शूरैस् तैर् यदुपुंगवैःśūrais tair yadupuṃgavaiḥтеми героями, быками Яду; героями, лучшими из Яду
करे संस्पृश्य गोविन्दंkare saṃspṛśya govindaṃза руку коснувшись Говинды; коснувшись руки Говинды
विवेश महद् आसनम्viveśa mahad āsanamзанял великое сиденье; занял великое сиденье
Translation

Услышав слова Васудевы, Бходжи, Вришни и Андхаки возрадовались; волосы у них поднялись от восторга, и они почитали Джанардану. Сложив ладони, эти герои сказали: «О могучерукий сын Деваки, это не диво для тебя: совершив труднейшее дело, трудное даже для богов, ты радуешь своих родных благами и добытыми тобой драгоценностями». Затем женщины всех Дашархов и женщины Ахуки, желая увидеть Васудеву, радостно пошли в зал собрания. Богини, среди которых Деваки была седьмой, и прекраснолицая Рохини увидели сидящего Кришну и могучерукого Раму. Рама и Кешава сначала поклонились Рохини, а затем оба божественных брата приветствовали Деваки. С двумя быкоглазыми сыновьями она засияла ещё больше, словно Адити, мать богов, с Митрой и Варуной. Затем два лучших мужа подошли к её дочери, которую люди называют Эканамшей, способной принимать желанный образ. Она родилась вместе с Господом, а ради неё высший пуруша убил Камсу со всем его окружением. Эта девушка, почитаемая в доме Вришни, выросла там и по повелению Васудевы воспитывалась как сын. Люди называют её Эканамшей, единственно рождённой, йога-девой, неприступной и явленной ради защиты Кешавы. Все добросердечные Ядавы почитали её как божественную, ибо ею был защищён Кришна. Мадхава подошёл к ней там как друг к дорогой подруге и взял её правой рукой. Так же могучий Сама обнял эту благую, поцеловал её в голову и взял левой рукой. Все увидели дорогую сестру Рамы и Кришны посреди собрания: с золотыми лотосами в руках, подобную Шри, обитающей в лотосе. Тогда женщины осыпали её акшатой, разными прекрасными цветами и лажами и ушли обратно. После этого все Ядавы, почитая Джанардану и восхваляя совершённое чудо, радостно расселись рядом. Почитаемый могучерукий, умножающий радость горожан, великославный Кришна пребывал с ними, словно с богами. Когда все Ядавы сидели, по поручению Индры в собрание к Джанардане прибыл Нарада. Достойный почитания, он был почтён героями, лучшими из Яду, коснулся руки Говинды и занял великое сиденье.

Version

3ef8c9d275b7 · published Jun 22, 2026, 5:23:56 AM UTC

Available inRU

Page between verses with