Mādhurya-kādambinī
The lovely stream: steadiness4.3Viśvanātha Cakravartī
52 / 77
Linux
Turn pages
Mādhurya-kādambinī · 4.3
॥
Devanāgarī

सा च निष्ठा साक्षाद्भक्तिवर्तिनी तदनुकूलवस्तुवर्तिनीति द्विविधा । तत्र साक्षाद्भक्तिर् अनन्तप्रकारापि स्थूलतया त्रिविधा । कायिकी वाचिकी मानसी चेति । तत्र प्रथमं कायिक्यास् ततो वाचिक्यास् तत एव मानस्या भक्तेर् निष्ठा सम्भवेद् इति केचित् । भक्तेषु तारतम्येन स्थितानाम् अपि सहओजोबलानां मध्ये क्वचन भक्ते विलक्षणतादृशसंस्कारवशात् कस्यचिद् एव भगवदुन्मुखत्वाधिक्यं स्याद् इति नायं क्रम इत्य् अन्ये । तदनुकूलवस्तुनि अमानित्वमानदत्वमैत्रीदयादीनि । तेषां निष्ठा च कुत्रचन शमप्रकृतौ भक्ते भक्तेर् अनिष्ठितत्वे दृश्यते कुत्रचन तस्मिन्न् उद्धते भक्ते निष्ठितत्वेऽपि न दृश्यते यद्य् अपि तद् अपि भक्तिनिष्ठैव स्वसत्त्वासत्त्वाभ्यां तन्निष्ठासत्त्वासत्त्वे सुधियम् अवगमयति न तु बालप्रतीतिर् एव वास्तवीकर्तुं शक्येति । यद् उक्तं—भक्तिर् भवति नैष्ठिकी ।तदा रजस्तमोभावाः कामलोभादयश् च ये ।चेत एतैर् अनाविद्धं स्थितं सत्त्वे प्रसीदति ॥ इति ।श्रवणकीर्तनादिषु यत्नस्य शैथिल्यप्राबल्य एव दुस्त्यज्ये सम्भवन्ती निष्ठितानिष्ठिते भक्ती प्रदर्शयेताम् इति सङ्क्षेपतो विवेकः

Transliteration (IAST)

sā ca niṣṭhā sākṣād-bhakti-vartinī tad-anukūla-vastu-vartinīti dvividhā | tatra sākṣād-bhaktir ananta-prakārāpi sthūlatayā trividhā | kāyikī vācikī mānasī ceti | tatra prathamaṁ kāyikyās tato vācikyās tata eva mānasyā bhakter niṣṭhā sambhaved iti kecit | bhakteṣu tāratamyena sthitānām api saha-ojo-balānāṁ madhye kvacana bhakte vilakṣaṇa-tādṛśa-saṁskāra-vaśāt kasyacid eva bhagavad-unmukhatvādhikyaṁ syād iti nāyaṁ krama ity anye | tad-anukūla-vastuni amānitva-mānadatva-maitrī-dayādīni | teṣāṁ niṣṭhā ca kutracana śama-prakṛtau bhakte bhakter aniṣṭhitatve dṛśyate kutracana tasminn uddhate bhakte niṣṭhitatve'pi na dṛśyate yady api tad api bhakti-niṣṭhaiva sva-sattvāsattvābhyāṁ tan-niṣṭhā-sattvāsattve sudhiyam avagamayati na tu bāla-pratītir eva vāstavīkartuṁ śakyeti | yad uktaṁ—bhaktir bhavati naiṣṭhikī |tadā rajas-tamo-bhāvāḥ kāma-lobhādayaś ca ye |ceta etair anāviddhaṁ sthitaṁ sattve prasīdati || iti |śravaṇa-kīrtanādiṣu yatnasya śaithilya-prābalya eva dustyajye sambhavantī niṣṭhitāniṣṭhite bhaktī pradarśayetām iti saṅkṣepato vivekaḥ

metre not identified

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
साsāэта
चcaже
निष्ठाniṣṭhāустойчивость
साक्षाद्-भक्ति-वर्तिनीsākṣād-bhakti-vartinīв самой преданности
तद्-अनुकूल-वस्तु-वर्तिनीतिtad-anukūla-vastu-vartinītiв том, что ей благоприятно — так
द्विविधाdvividhāдвояка
तत्रtatraиз них
साक्षाद्-भक्तिर्sākṣād-bhaktirсама преданность
अनन्त-प्रकारापिananta-prakārāpiхоть и бесконечно разнообразна
स्थूलतयाsthūlatayāв общих чертах
त्रिविधाtrividhāтрояка
कायिकीkāyikīтелесная
वाचिकीvācikīсловесная
मानसीmānasīумственная
चेतिcetiи — так
तत्रtatraв них
प्रथमंprathamaṁсначала
कायिक्यास्kāyikyāsтелесной
ततोtatoзатем
वाचिक्यास्vācikyāsсловесной
ततtataзатем
एवevaуже
मानस्याmānasyāумственной
भक्तेर्bhakterпреданности
निष्ठाniṣṭhāустойчивость
सम्भवेद्sambhavedвозникает
इतिitiтак
केचित्kecitнекоторые
भक्तेषुbhakteṣuсреди преданных
तारतम्येनtāratamyenaпо ступеням
स्थितानाम्sthitānāmстоящих
अपिapiдаже
सह-ओजो-बलानांsaha-ojo-balānāṁравных силой и мощью
मध्येmadhyeсреди
क्वचनkvacanaв каком-нибудь
भक्तेbhakteпреданном
विलक्षण-तादृश-संस्कार-वशात्vilakṣaṇa-tādṛśa-saṁskāra-vaśātв силу особых впечатлений
कस्यचिद्kasyacidв чём-то одном
एवevaлишь
भगवद्-उन्मुखत्वाधिक्यंbhagavad-unmukhatvādhikyaṁбольшая обращённость к Бхагавану
स्याद्syādможет быть
इतिitiпоэтому
नायंnāyaṁне этот
क्रमkramaпорядок
इत्य्ityтак
अन्येanyeдругие
तद्-अनुकूल-वस्तुनिtad-anukūla-vastuniблагоприятное ей
अमानित्व-मानदत्व-मैत्री-दयादीनिamānitva-mānadatva-maitrī-dayādīniскромность, почтительность, дружелюбие, сострадание и прочее
तेषांteṣāṁв них
निष्ठाniṣṭhāустойчивость
चcaже
कुत्रचनkutracanaв одном
शम-प्रकृतौśama-prakṛtauспокойного нрава
भक्तेbhakteв преданном
भक्तेर्bhakterпреданности
अनिष्ठितत्वेaniṣṭhitatveпри неустойчивости
दृश्यतेdṛśyateвидна
कुत्रचनkutracanaв другом
तस्मिन्न्tasminnв том
उद्धतेuddhateзаносчивом
भक्तेbhakteпреданном
निष्ठितत्वेऽपिniṣṭhitatve'piдаже при устойчивости
नnaне
दृश्यतेdṛśyateвидна
यद्य् अपिyady apiхотя
तद् अपिtad apiвсё же
भक्ति-निष्ठैवbhakti-niṣṭhaivaлишь устойчивость в преданности
स्व-सत्त्वासत्त्वाभ्यांsva-sattvāsattvābhyāṁсвоим наличием или отсутствием
तन्-निष्ठा-सत्त्वासत्त्वेtan-niṣṭhā-sattvāsattveналичие или отсутствие той устойчивости
सुधियम्sudhiyamмудрому
अवगमयतिavagamayatiпоказывает
नnaне
तुtuже
बाल-प्रतीतिर्bāla-pratītirвпечатление простаков
एवevaже
वास्तवीकर्तुंvāstavīkartuṁсделать истиной
शक्येतिśakyetiможно — так
यद्yadкак
उक्तंuktaṁсказано
भक्तिर्bhaktirпреданность
भवतिbhavatiстановится
नैष्ठिकीnaiṣṭhikīустойчивой
तदाtadāтогда
रजस्-तमो-भावाःrajas-tamo-bhāvāḥпорождения раджаса и тамаса
काम-लोभादयश्kāma-lobhādayaśпохоть, жадность и прочее
चcaи
येyeкоторые
चेतcetaум
एतैर्etairими
अनाविद्धंanāviddhaṁне пронзённый
स्थितंsthitaṁутвердившийся
सत्त्वेsattveв саттве
प्रसीदतिprasīdatiуспокаивается
इतिitiтак
श्रवण-कीर्तनादिषुśravaṇa-kīrtanādiṣuв слушании, воспевании и прочем
यत्नस्यyatnasyaусилия
शैथिल्य-प्राबल्यśaithilya-prābalyaвялость и сила
एवevaименно
दुस्त्यज्येdustyajyeот которых трудно избавиться
सम्भवन्तीsambhavantīприсутствуя
निष्ठितानिष्ठितेniṣṭhitāniṣṭhiteнеустойчивую и устойчивую
भक्तीbhaktīпреданность
प्रदर्शयेताम्pradarśayetāmпоказывают
इतिitiтаково
सङ्क्षेपतोsaṅkṣepatoвкратце
विवेकःvivekaḥразличение
Translation

Эта устойчивость двояка: в самой преданности и в том, что ей благоприятно. Сама преданность, хоть и бесконечно разнообразна, в общих чертах трояка: телесная, словесная и умственная. Некоторые говорят, что устойчивость приходит сначала в телесной преданности, затем в словесной и уж затем в умственной. Другие же — что такого порядка нет: даже среди преданных одной ступени, равных силой и мощью, у какого-то преданного, в силу особых впечатлений, в чём-то одном бывает больше обращённости к Бхагавану. Благоприятное преданности — скромность, почтительность, дружелюбие, сострадание и прочее. Устойчивость в них порой видна у преданного спокойного нрава, даже когда его преданность неустойчива, а у заносчивого порой не видна, даже когда преданность устойчива. И всё же мудрому о наличии или отсутствии устойчивости говорит лишь наличие или отсутствие её в самой преданности; впечатление же простаков истиной не сделать. Как сказано: «…преданность становится устойчивой; тогда порождения раджаса и тамаса…» и так далее. Вкратце различие таково: неустойчивую и устойчивую преданность показывают, соответственно, вялость и сила усилия в слушании, воспевании и прочем — от того и другого трудно избавиться.

Version

3dfecbb6c04b · published Sep 28, 2026, 3:54:27 PM UTC

Available inRU

Page between verses with