Mahabharata
Draupadī-dāsya-vilāpa-parva (Lament over Servitude)4.19.10-18
3837 / 15823
Mahabharata · 4.19.10-18
Devanāgarī

महिषी पाण्डुपुत्राणां दुहिता द्रुपदस्य च ॥
इमाम् अवस्थां संप्राप्ता का मद् अन्या जिजीविषेत् ॥
कुरून् परिभवन् सर्वान् पाञ्चालान् अपि भारत ॥
पाण्डवेयांश् च संप्राप्तो मम क्लेशो ह्य् अरिंदम ॥
भ्रातृभिः श्वशुरैः पुत्रैर् बहुभिः परवीरहन् ॥
एवं समुदिता नारी का न्व् अन्या दुःखिता भवेत् ॥
नूनं हि बालया धातुर् मया वै विप्रियं कृतम् ॥
यस्य प्रसादाद् दुर्नीतं प्राप्तास्मि भरतर्षभ ॥
वर्णावकाशम् अपि मे पश्य पाण्डव यादृशम् ॥
यादृशो मे न तत्रासीद् दुःखे परमके तदा ॥
त्वम् एव भीम जानीषे यन् मे पार्थ सुखं पुरा ॥
साहं दासत्वम् आपन्ना न शान्तिम् अवशा लभे ॥
नादैविकम् इदं मन्ये यत्र पार्थो धनंजयः ॥
भीमधन्वा महाबाहुर् आस्ते शान्त इवानलः ॥
अशक्या वेदितुं पार्थ प्राणिनां वै गतिर् नरैः ॥
विनिपातम् इमं मन्ये युष्माकम् अविचिन्तितम् ॥
यस्या मम मुखप्रेक्षा यूयम् इन्द्रसमाः सदा ॥
सा प्रेक्षे मुखम् अन्यासाम् अवराणां वरा सती ॥

Transliteration (IAST)

mahiṣī pāṇḍuputrāṇāṃ duhitā drupadasya ca ||
imām avasthāṃ saṃprāptā kā mad anyā jijīviṣet ||
kurūn paribhavan sarvān pāñcālān api bhārata ||
pāṇḍaveyāṃś ca saṃprāpto mama kleśo hy ariṃdama ||
bhrātṛbhiḥ śvaśuraiḥ putrair bahubhiḥ paravīrahan ||
evaṃ samuditā nārī kā nv anyā duḥkhitā bhavet ||
nūnaṃ hi bālayā dhātur mayā vai vipriyaṃ kṛtam ||
yasya prasādād durnītaṃ prāptāsmi bharatarṣabha ||
varṇāvakāśam api me paśya pāṇḍava yādṛśam ||
yādṛśo me na tatrāsīd duḥkhe paramake tadā ||
tvam eva bhīma jānīṣe yan me pārtha sukhaṃ purā ||
sāhaṃ dāsatvam āpannā na śāntim avaśā labhe ||
nādaivikam idaṃ manye yatra pārtho dhanaṃjayaḥ ||
bhīmadhanvā mahābāhur āste śānta ivānalaḥ ||
aśakyā vedituṃ pārtha prāṇināṃ vai gatir naraiḥ ||
vinipātam imaṃ manye yuṣmākam avicintitam ||
yasyā mama mukhaprekṣā yūyam indrasamāḥ sadā ||
sā prekṣe mukham anyāsām avarāṇāṃ varā satī ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
महिषीmahiṣīqueen
पाण्डुपुत्राणांpāṇḍuputrāṇāṃson
दुहिताduhitādaughter
द्रुपदस्यdrupadasyaform of drupadasya
caand
इमाम्imāmthis
अवस्थांavasthāṃform of avasthāṃ
संप्राप्ताsaṃprāptāform of saṃprāptā
काwho? which?
मद्madform of mad
अन्याanyāform of anyā
जिजीविषेत्jijīviṣetform of jijīviṣet
कुरून्kurūnKuru
परिभवन्paribhavanform of paribhavan
सर्वान्sarvānall
पाञ्चालान्pāñcālānPanchala
अपिapialso, even
भारतbhārataO Bharata
पाण्डवेयांश्pāṇḍaveyāṃśPandava
caand
संप्राप्तोsaṃprāptoform of saṃprāpto
ममmamamy, mine
क्लेशोkleśoform of kleśo
ह्य्hyindeed
अरिंदमariṃdamaform of ariṃdama
भ्रातृभिःbhrātṛbhiḥform of bhrātṛbhiḥ
श्वशुरैःśvaśuraiḥform of śvaśuraiḥ
पुत्रैर्putrairson
बहुभिःbahubhiḥform of bahubhiḥ
परवीरहन्paravīrahanto strike, to kill, hero
एवंevaṃthus
समुदिताsamuditāform of samuditā
नारीnārīwoman
काwho? which?
न्व्nvform of nv
अन्याanyāform of anyā
दुःखिताduḥkhitāform of duḥkhitā
भवेत्bhavetlet it be
नूनंnūnaṃsurely
हिhiindeed
बालयाbālayāform of bālayā
धातुर्dhāturform of dhātur
मयाmayāby me
वैvaitruly
विप्रियंvipriyaṃform of vipriyaṃ
कृतम्kṛtamdone
यस्यyasyawhose, of which
प्रसादाद्prasādādform of prasādād
दुर्नीतंdurnītaṃform of durnītaṃ
प्राप्तास्मिprāptāsmiform of prāptāsmi
भरतर्षभbharatarṣabhabull of the Bharatas
वर्णावकाशम्varṇāvakāśamform of varṇāvakāśam
अपिapialso, even
मेmeto me, my
पश्यpaśyasee
पाण्डवpāṇḍavaPandava
यादृशम्yādṛśamform of yādṛśam
यादृशोyādṛśoform of yādṛśo
मेmeto me, my
nanot
तत्रासीद्tatrāsīdform of tatrāsīd
दुःखेduḥkheform of duḥkhe
परमकेparamakeform of paramake
तदाtadāthen
त्वम्tvamyou
एवevaindeed, just
भीमbhīmaBhima
जानीषेjānīṣeform of jānīṣe
यन्yanwhich
मेmeto me, my
पार्थpārthaPartha
सुखंsukhaṃhappiness, easily
पुराpurāformerly
साहंsāhaṃform of sāhaṃ
दासत्वम्dāsatvamform of dāsatvam
आपन्नाāpannāform of āpannā
nanot
शान्तिम्śāntimform of śāntim
अवशाavaśāform of avaśā
लभेlabheto obtain
नादैविकम्nādaivikamform of nādaivikam
इदंidaṃthis
मन्येmanyeI consider
यत्रyatrawhere
पार्थोpārthoPartha
धनंजयःdhanaṃjayaḥDhananjaya
भीमधन्वाbhīmadhanvāBhima, to strike, to kill
महाबाहुर्mahābāhurarm, great
आस्तेāstesits, dwells
शान्तśāntaform of śānta
इवानलःivānalaḥform of ivānalaḥ
अशक्याaśakyāform of aśakyā
वेदितुंvedituṃform of vedituṃ
पार्थpārthaPartha
प्राणिनांprāṇināṃform of prāṇināṃ
वैvaitruly
गतिर्gatirpath, fate
नरैःnaraiḥman, husband
विनिपातम्vinipātamform of vinipātam
इमंimaṃthis
मन्येmanyeI consider
युष्माकम्yuṣmākamform of yuṣmākam
अविचिन्तितम्avicintitamform of avicintitam
यस्याyasyāwhose, of which
ममmamamy, mine
मुखप्रेक्षाmukhaprekṣāface, mouth
यूयम्yūyamform of yūyam
इन्द्रसमाःindrasamāḥIndra
सदाsadāalways
साshe, this
प्रेक्षेprekṣeform of prekṣe
मुखम्mukhamface, mouth
अन्यासाम्anyāsāmform of anyāsām
अवराणांavarāṇāṃform of avarāṇāṃ
वराvarābest
सतीsatīvirtuous
Translation

'What other woman but me, having reached such a state, would still wish to live: I, the queen of the sons of Pāṇḍu and the daughter of Drupada. My affliction has come despite all the Kurus, the Pāñcālas, and the sons of Pāṇḍu, O scourge of enemies. What other woman, surrounded by brothers, fathers-in-law, sons and so many kinsmen, would become so wretched? Surely, even as a child, I did something displeasing to the Creator, by whose grace I have come to such a wretched state, bull of the Bharatas. See, Pāṇḍava, what my complexion has become: it was never like this even then, in the greatest sorrow. You alone, Bhīma, know what happiness was once mine, Pārtha. And now I have become a slave and, helpless, find no peace. I do not consider this to be anything but fate: Pārtha Dhanañjaya, mighty-armed with his fearsome bow, sits silent as a fire at rest. It is impossible for men to know the course of living beings, Pārtha; I consider this fall of yours unthinkable. She on whose face you, equal to Indra, always used to gaze — she herself, though the best of women, now gazes upon the faces of other, lesser women.'

Version

99975caa3ecb · published Jul 16, 2026, 6:11:28 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with