Mahabharata
Shami-ayudha-pratyuddharana-parva (The Retrieval of the Weapons from the Śamī Tree)4.38.1-8
3901 / 15823
Mahabharata · 4.38.1-8
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तां शमीम् उपसंगम्य पार्थो वैराटिम् अब्रवीत् ॥
सुकुमारं समाज्ञातं संग्रामे नातिकोविदम् ॥
समादिष्टो मया क्षिप्रं धनूंष्य् अवहरोत्तर ॥
नेमानि हि त्वदीयानि सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम् ॥
भारं वापि गुरुं हर्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम् ॥
मम वा बाहुविक्षेपं शत्रून् इह विजेष्यतः ॥
तस्माद् भूमिंजयारोह शमीम् एतां पलाशिनीम् ॥
अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितान्य् उत ॥
युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर् यमयोस् तथा ॥
ध्वजाः शराश् च शूराणां दिव्यानि कवचानि च ॥
अत्र चैतन् महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम् ॥
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् ॥
व्यायामसहम् अत्यर्थं तृणराजसमं महत् ॥
सर्वायुधमहामात्रं शत्रुसंबाधकारकम् ॥
सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णम् आयतम् अव्रणम् ॥
अलं भारं गुरुं वोढुं दारुणं चारुदर्शनम् ॥
तादृशान्य् एव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tāṃ śamīm upasaṃgamya pārtho vairāṭim abravīt ||
sukumāraṃ samājñātaṃ saṃgrāme nātikovidam ||
samādiṣṭo mayā kṣipraṃ dhanūṃṣy avaharottara ||
nemāni hi tvadīyāni soḍhuṃ śakṣyanti me balam ||
bhāraṃ vāpi guruṃ hartuṃ kuñjaraṃ vā pramarditum ||
mama vā bāhuvikṣepaṃ śatrūn iha vijeṣyataḥ ||
tasmād bhūmiṃjayāroha śamīm etāṃ palāśinīm ||
asyāṃ hi pāṇḍuputrāṇāṃ dhanūṃṣi nihitāny uta ||
yudhiṣṭhirasya bhīmasya bībhatsor yamayos tathā ||
dhvajāḥ śarāś ca śūrāṇāṃ divyāni kavacāni ca ||
atra caitan mahāvīryaṃ dhanuḥ pārthasya gāṇḍivam ||
ekaṃ śatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanam ||
vyāyāmasaham atyarthaṃ tṛṇarājasamaṃ mahat ||
sarvāyudhamahāmātraṃ śatrusaṃbādhakārakam ||
suvarṇavikṛtaṃ divyaṃ ślakṣṇam āyatam avraṇam ||
alaṃ bhāraṃ guruṃ voḍhuṃ dāruṇaṃ cārudarśanam ||
tādṛśāny eva sarvāṇi balavanti dṛḍhāni ca ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
तांtāṃher, that
शमीम्śamīmthe shami tree
उपसंगम्यupasaṃgamyago
पार्थोpārthoPartha
वैराटिम्vairāṭimson of Virata
अब्रवीत्abravītsaid
सुकुमारंsukumāraṃform sukumāraṃ
समाज्ञातंsamājñātaṃto know
संग्रामेsaṃgrāmein battle
नातिकोविदम्nātikovidamform nātikovidam
समादिष्टोsamādiṣṭohappiness, fate
मयाmayāby me
क्षिप्रंkṣipraṃquickly
धनूंष्य्dhanūṃṣystrike, kill
अवहरोत्तरavaharottaraform avaharottara
नेमानिnemāniform nemāni
हिhiindeed
त्वदीयानिtvadīyānisay
सोढुंsoḍhuṃform soḍhuṃ
शक्ष्यन्तिśakṣyantiform śakṣyanti
मेmeto me, my
बलम्balamstrength, army
भारंbhāraṃform bhāraṃ
वापिvāpior also
गुरुंguruṃguru, elder
हर्तुंhartuṃform hartuṃ
कुञ्जरंkuñjaraṃform kuñjaraṃ
वाor
प्रमर्दितुम्pramarditumform pramarditum
ममmamamy, mine
वाor
बाहुविक्षेपंbāhuvikṣepaṃarm, hand
शत्रून्śatrūnform śatrūn
इहihahere
विजेष्यतःvijeṣyataḥform vijeṣyataḥ
तस्माद्tasmādtherefore
भूमिंजयारोहbhūmiṃjayārohaearth
शमीम्śamīmthe shami tree
एतांetāṃform etāṃ
पलाशिनीम्palāśinīmform palāśinīm
अस्यांasyāṃform asyāṃ
हिhiindeed
पाण्डुपुत्राणांpāṇḍuputrāṇāṃson
धनूंषिdhanūṃṣistrike, kill
निहितान्य्nihitānyform nihitāny
उतutaor, also
युधिष्ठिरस्यyudhiṣṭhirasyaYudhishthira
भीमस्यbhīmasyaBhima
बीभत्सोर्bībhatsorform bībhatsor
यमयोस्yamayosform yamayos
तथाtathāthus, also
ध्वजाःdhvajāḥform dhvajāḥ
शराश्śarāśform śarāś
caand
शूराणांśūrāṇāṃform śūrāṇāṃ
दिव्यानिdivyānidivine
कवचानिkavacāniarmor
caand
अत्रatrahere
चैतन्caitanform caitan
महावीर्यंmahāvīryaṃgreat, hero
धनुःdhanuḥstrike, kill
पार्थस्यpārthasyaPartha
गाण्डिवम्gāṇḍivamform gāṇḍivam
एकंekaṃone
शतसहस्रेणśatasahasreṇaform śatasahasreṇa
संमितंsaṃmitaṃform saṃmitaṃ
राष्ट्रवर्धनम्rāṣṭravardhanamwealth, strike, kill
व्यायामसहम्vyāyāmasahamform vyāyāmasaham
अत्यर्थंatyarthaṃpurpose, matter
तृणराजसमंtṛṇarājasamaṃking
महत्mahatgreat
सर्वायुधमहामात्रंsarvāyudhamahāmātraṃgreat
शत्रुसंबाधकारकम्śatrusaṃbādhakārakamenemy
सुवर्णविकृतंsuvarṇavikṛtaṃform suvarṇavikṛtaṃ
दिव्यंdivyaṃdivine
श्लक्ष्णम्ślakṣṇamform ślakṣṇam
आयतम्āyatamform āyatam
अव्रणम्avraṇamform avraṇam
अलंalaṃenough, sufficient
भारंbhāraṃform bhāraṃ
गुरुंguruṃguru, elder
वोढुंvoḍhuṃform voḍhuṃ
दारुणंdāruṇaṃform dāruṇaṃ
चारुदर्शनम्cārudarśanambeautiful, to see
तादृशान्य्tādṛśānyform tādṛśāny
एवevaindeed, just
सर्वाणिsarvāṇiall
बलवन्तिbalavantistrong
दृढानिdṛḍhānifirm, sturdy
caand
Translation

Approaching that shami tree, Partha said to Vairati, whom he knew to be gentle and not very skilled in battle: 'At my command, Uttara, quickly take down the bows. This weapon of yours will not be able to bear my strength, nor carry a heavy load, nor crush an elephant, nor withstand the swing of my arms when I conquer the enemy here. Therefore, Bhumimjaya, climb this leafy shami tree; on it lie the bows of the sons of Pandu -- Yudhishthira, Bhima, Bibhatsu, and the twins -- as well as banners, the arrows of heroes, and divine armor. Here too is this mighty bow of Partha, Gandiva, equal to a hundred thousand, that increases the kingdom. It can bear the utmost strain, great as the king of grasses, the measure of all great weapons, the oppressor of enemies, divine, adorned with gold, smooth, long, without blemish, able to carry a heavy and terrible load, beautiful to behold. And all the others are just the same -- strong and sturdy.'

Version

64a5fc4318bc · published Jul 16, 2026, 6:23:49 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with