Mahabharata
Gandiva-jya-nada-parva (The Sound of the Gāṇḍīva's Bowstring)4.40.8-17
3911 / 15823
Mahabharata · 4.40.8-17
Devanāgarī

उत्तर उवाच
बिभेमि नाहम् एतेषां जानामि त्वां स्थिरं युधि ॥
केशवेनापि संग्रामे साक्षाद् इन्द्रेण वा समम् ॥
इदं तु चिन्तयन्न् एव परिमुह्यामि केवलम् ॥
निश्चयं चापि दुर्मेधा न गच्छामि कथं चन ॥
एवं वीराङ्गरूपस्य लक्षणैर् उचितस्य च ॥
केन कर्मविपाकेन क्लीबत्वम् इदम् आगतम् ॥
मन्ये त्वां क्लीबवेषेण चरन्तं शूलपाणिनम् ॥
गन्धर्वराजप्रतिमं देवं वापि शतक्रतुम् ॥
अर्जुन उवाच
भ्रातुर् नियोगाज् ज्येष्ठस्य संवत्सरम् इदं व्रतम् ॥
चरामि ब्रह्मचर्यं वै सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥
नास्मि क्लीबो महाबाहो परवान् धर्मसंयुतः ॥
समाप्तव्रतम् उत्तीर्णं विद्धि मां त्वं नृपात्मज ॥
उत्तर उवाच
परमो ऽनुग्रहो मे ऽद्य यत् प्रतर्को न मे वृथा ॥
न हीदृशाः क्लीबरूपा भवन्तीह नरोत्तमाः ॥
सहायवान् अस्मि रणे युध्येयम् अमरैर् अपि ॥
साध्वसं तत् प्रनष्टं मे किं करोमि ब्रवीहि मे ॥
अहं ते संग्रहीष्यामि हयाञ् शत्रुरथारुजः ॥
शिक्षितो ह्य् अस्मि सारथ्ये तीर्थतः पुरुषर्षभ ॥
दारुको वासुदेवस्य यथा शक्रस्य मातलिः ॥
तथा मां विद्धि सारथ्ये शिक्षितं नरपुंगव ॥

Transliteration (IAST)

uttara uvāca
bibhemi nāham eteṣāṃ jānāmi tvāṃ sthiraṃ yudhi ||
keśavenāpi saṃgrāme sākṣād indreṇa vā samam ||
idaṃ tu cintayann eva parimuhyāmi kevalam ||
niścayaṃ cāpi durmedhā na gacchāmi kathaṃ cana ||
evaṃ vīrāṅgarūpasya lakṣaṇair ucitasya ca ||
kena karmavipākena klībatvam idam āgatam ||
manye tvāṃ klībaveṣeṇa carantaṃ śūlapāṇinam ||
gandharvarājapratimaṃ devaṃ vāpi śatakratum ||
arjuna uvāca
bhrātur niyogāj jyeṣṭhasya saṃvatsaram idaṃ vratam ||
carāmi brahmacaryaṃ vai satyam etad bravīmi te ||
nāsmi klībo mahābāho paravān dharmasaṃyutaḥ ||
samāptavratam uttīrṇaṃ viddhi māṃ tvaṃ nṛpātmaja ||
uttara uvāca
paramo 'nugraho me 'dya yat pratarko na me vṛthā ||
na hīdṛśāḥ klībarūpā bhavantīha narottamāḥ ||
sahāyavān asmi raṇe yudhyeyam amarair api ||
sādhvasaṃ tat pranaṣṭaṃ me kiṃ karomi bravīhi me ||
ahaṃ te saṃgrahīṣyāmi hayāñ śatrurathārujaḥ ||
śikṣito hy asmi sārathye tīrthataḥ puruṣarṣabha ||
dāruko vāsudevasya yathā śakrasya mātaliḥ ||
tathā māṃ viddhi sārathye śikṣitaṃ narapuṃgava ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उत्तरuttaraUttara
उवाचuvācasaid
बिभेमिbibhemiform bibhemi
नाहम्nāhamnot I
एतेषांeteṣāṃof these
जानामिjānāmiI know
त्वांtvāṃyou
स्थिरंsthiraṃform sthiraṃ
युधिyudhiin battle
केशवेनापिkeśavenāpihair
संग्रामेsaṃgrāmein battle
साक्षाद्sākṣāddirectly
इन्द्रेणindreṇaIndra
वाor
समम्samamform samam
इदंidaṃthis
तुtubut, indeed
चिन्तयन्न्cintayannform cintayann
एवevaindeed, just
परिमुह्यामिparimuhyāmiform parimuhyāmi
केवलम्kevalamonly
निश्चयंniścayaṃform niścayaṃ
चापिcāpiand also
दुर्मेधाdurmedhāform durmedhā
nanot
गच्छामिgacchāmiform gacchāmi
कथंkathaṃhow?
चनcanaindeed, or
एवंevaṃthus
वीराङ्गरूपस्यvīrāṅgarūpasyahero
लक्षणैर्lakṣaṇairform lakṣaṇair
उचितस्यucitasyaform ucitasya
caand
केनkenaby what? by whom?
कर्मविपाकेनkarmavipākenaform karmavipākena
क्लीबत्वम्klībatvamform klībatvam
इदम्idamthis
आगतम्āgatamhaving come
मन्येmanyeI consider
त्वांtvāṃyou
क्लीबवेषेणklībaveṣeṇain the guise of a eunuch
चरन्तंcarantaṃform carantaṃ
शूलपाणिनम्śūlapāṇinamform śūlapāṇinam
गन्धर्वराजप्रतिमंgandharvarājapratimaṃgandharva, king
देवंdevaṃgod
वापिvāpior also
शतक्रतुम्śatakratumform śatakratum
अर्जुनarjunaArjuna
उवाचuvācasaid
भ्रातुर्bhrāturform bhrātur
नियोगाज्niyogājform niyogāj
ज्येष्ठस्यjyeṣṭhasyaform jyeṣṭhasya
संवत्सरम्saṃvatsaramyear
इदंidaṃthis
व्रतम्vratamform vratam
चरामिcarāmiform carāmi
ब्रह्मचर्यंbrahmacaryaṃform brahmacaryaṃ
वैvaiindeed
सत्यम्satyamtruly
एतद्etadthis
ब्रवीमिbravīmiI say
तेtethey; to you
नास्मिnāsmiI am not
क्लीबोklīboform klībo
महाबाहोmahābāhogreat one
परवान्paravānform paravān
धर्मसंयुतःdharmasaṃyutaḥdharma
समाप्तव्रतम्samāptavratamform samāptavratam
उत्तीर्णंuttīrṇaṃform uttīrṇaṃ
विद्धिviddhiknow
मांmāṃme
त्वंtvaṃyou
नृपात्मजnṛpātmajaking
उत्तरuttaraUttara
उवाचuvācasaid
परमोparamoform paramo
ऽनुग्रहो'nugrahoform 'nugraho
मेmeto me, my
ऽद्य'dyatoday
यत्yatthat, which
प्रतर्कोpratarkoform pratarko
nanot
मेmeto me, my
वृथाvṛthāform vṛthā
nanot
हीदृशाःhīdṛśāḥform hīdṛśāḥ
क्लीबरूपाklībarūpāform klībarūpā
भवन्तीहbhavantīhaform bhavantīha
नरोत्तमाःnarottamāḥman, husband
सहायवान्sahāyavānform sahāyavān
अस्मिasmiI am
रणेraṇein battle
युध्येयम्yudhyeyamform yudhyeyam
अमरैर्amarairform amarair
अपिapialso, even
साध्वसंsādhvasaṃform sādhvasaṃ
तत्tatthat, this
प्रनष्टंpranaṣṭaṃform pranaṣṭaṃ
मेmeto me, my
किंkiṃwhat?
करोमिkaromiI do
ब्रवीहिbravīhiform bravīhi
मेmeto me, my
अहंahaṃI
तेtethey; to you
संग्रहीष्यामिsaṃgrahīṣyāmiform saṃgrahīṣyāmi
हयाञ्hayāñform hayāñ
शत्रुरथारुजःśatrurathārujaḥenemy, chariot
शिक्षितोśikṣitoform śikṣito
ह्य्hyindeed
अस्मिasmiI am
सारथ्येsārathyechariot
तीर्थतःtīrthataḥform tīrthataḥ
पुरुषर्षभpuruṣarṣabhaform puruṣarṣabha
दारुकोdārukoform dāruko
वासुदेवस्यvāsudevasyaVasudeva, Krishna, god
यथाyathāas
शक्रस्यśakrasyaform śakrasya
मातलिःmātaliḥform mātaliḥ
तथाtathāso, also
मांmāṃme
विद्धिviddhiknow
सारथ्येsārathyechariot
शिक्षितंśikṣitaṃform śikṣitaṃ
नरपुंगवnarapuṃgavacow, man, husband
Translation

Uttara said: "I do not fear them. I know you to be steadfast in battle, equal to Keshava himself or to Indra. But thinking on this, I am simply bewildered and cannot come to any conclusion: by what fruit of action has such a hero's form and such marks come to this sexlessness? I think that you, walking about in the guise of one without sex, are Shula-pani himself, or resemble the king of the gandharvas, or even the god Shatakratu." Arjuna said: "By the command of my eldest brother I have kept this vow of celibacy this whole year; I tell you the truth. I am not sexless, O mighty-armed one; I am subject to another and bound by dharma. Know, son of the king, that my vow is completed and I have passed beyond it." Uttara said: "Today the highest grace has been shown to me, for my guess was not in vain. Such best of men do not appear here in sexless form. With a companion I would fight in battle even against the immortals. That fear of mine has vanished; tell me what to do. I shall hold your horses, the crushers of enemy chariots, for I am trained in charioteering by the rules, O bull among men. As Daruka is to Vasudeva and Matali to Shakra, so know me to be trained in charioteering, best of men."

Version

910c53acd19c · published Jul 16, 2026, 6:23:49 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with