Mahabharata
Bhishma-kala-nirnaya-parva (The Determination of the Time)4.47.15-17
3932 / 15823
Mahabharata · 4.47.15-17
Devanāgarī

दुर्योधन उवाच
नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवानां पितामह ॥
युद्धावचारिकं यत् तु तच् छीघ्रं संविधीयताम् ॥
भीष्म उवाच
अत्र या मामकी बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचते ॥
क्षिप्रं बलचतुर्भागं गृह्य गच्छ पुरं प्रति ॥
ततो ऽपरश् चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु ॥
वयं त्व् अर्धेन सैन्येन प्रतियोत्स्याम पाण्डवम् ॥
मत्स्यं वा पुनर् आयातम् अथ वापि शतक्रतुम् ॥

Transliteration (IAST)

duryodhana uvāca
nāhaṃ rājyaṃ pradāsyāmi pāṇḍavānāṃ pitāmaha ||
yuddhāvacārikaṃ yat tu tac chīghraṃ saṃvidhīyatām ||
bhīṣma uvāca
atra yā māmakī buddhiḥ śrūyatāṃ yadi rocate ||
kṣipraṃ balacaturbhāgaṃ gṛhya gaccha puraṃ prati ||
tato 'paraś caturbhāgo gāḥ samādāya gacchatu ||
vayaṃ tv ardhena sainyena pratiyotsyāma pāṇḍavam ||
matsyaṃ vā punar āyātam atha vāpi śatakratum ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दुर्योधनduryodhanaDuryodhana, wealth
उवाचuvācasaid
नाहंnāhaṃnot I
राज्यंrājyaṃking
प्रदास्यामिpradāsyāmiform pradāsyāmi
पाण्डवानांpāṇḍavānāṃPandava
पितामहpitāmahafather
युद्धावचारिकंyuddhāvacārikaṃbattle
यत्yatthat, which
तुtubut, indeed
तच्tacthis
छीघ्रंchīghraṃform chīghraṃ
संविधीयताम्saṃvidhīyatāmform saṃvidhīyatām
भीष्मbhīṣmaBhishma
उवाचuvācasaid
अत्रatrahere
याwhich
मामकीmāmakīform māmakī
बुद्धिःbuddhiḥform buddhiḥ
श्रूयतांśrūyatāṃform śrūyatāṃ
यदिyadiif
रोचतेrocatepleases
क्षिप्रंkṣipraṃquickly
बलचतुर्भागंbalacaturbhāgaṃform balacaturbhāgaṃ
गृह्यgṛhyaform gṛhya
गच्छgacchago
पुरंpuraṃcity
प्रतिpratito, against
ततोtatothen, from there
ऽपरश्'paraśform 'paraś
चतुर्भागोcaturbhāgocow
गाःgāḥcows
समादायsamādāyahaving taken
गच्छतुgacchatuform gacchatu
वयंvayaṃwe
त्व्tvyou; indeed
अर्धेनardhenaform ardhena
सैन्येनsainyenaform sainyena
प्रतियोत्स्यामpratiyotsyāmaform pratiyotsyāma
पाण्डवम्pāṇḍavamPandava
मत्स्यंmatsyaṃMatsya
वाor
पुनर्punarman, husband
आयातम्āyātamform āyātam
अथathathen
वापिvāpior also
शतक्रतुम्śatakratumform śatakratum
Translation

Duryodhana said: 'I will not give the kingdom to the Pandavas, grandfather. But whatever pertains to war, let it be arranged swiftly.' Bhishma said: 'Hear my thinking on this, if it pleases you. Quickly take one quarter of the army and go toward the city. Then let another quarter, taking the cattle, go on ahead. We ourselves, with half the army, will stand against the Pandava — or against Matsya, should he return, or even against Shatakratu.'

Version

1d38b1cb9a5a · published Jul 16, 2026, 6:27:29 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with