Mahabharata
Drona-yuddha-parva (The Battle with Drona)4.53.8-17
3949 / 15823
Mahabharata · 4.53.8-17
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
अर्जुनेनैवम् उक्तस् तु वैराटिर् हेमभूषितान् ॥
चोदयाम् आस तान् अश्वान् भारद्वाजरथं प्रति ॥
तम् आपतन्तं वेगेन पाण्डवं रथिनां वरम् ॥
द्रोणः प्रत्युद्ययौ पार्थं मत्तो मत्तम् इव द्विपम् ॥
ततः प्राध्मापयच् छङ्खं भेरीशतनिनादितम् ॥
प्रचुक्षुभे बलं सर्वम् उद्धूत इव सागरः ॥
अथ शोणान् सदश्वांस् तान् हंसवर्णैर् मनोजवैः ॥
मिश्रितान् समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त रणे जनाः ॥
तौ रथौ वीर्यसंपन्नौ दृष्ट्वा संग्राममूर्धनि ॥
आचार्यशिष्याव् अजितौ कृतविद्यौ मनस्विनौ ॥
समाश्लिष्टौ तदान्योन्यं द्रोणपार्थौ महाबलौ ॥
दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर् भरतानां महद् बलम् ॥
हर्षयुक्तस् तथा पार्थः प्रहसन्न् इव वीर्यवान् ॥
रथं रथेन द्रोणस्य समासाद्य महारथः ॥
अभिवाद्य महाबाहुः सान्त्वपूर्वम् इदं वचः ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेयः परवीरहा ॥
उषिताः स्म वने वासं प्रतिकर्म चिकीर्षवः ॥
कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय ॥
अहं तु प्रहृते पूर्वं प्रहरिष्यामि ते ऽनघ ॥
इति मे वर्तते बुद्धिस् तद् भवान् कर्तुम् अर्हति ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
arjunenaivam uktas tu vairāṭir hemabhūṣitān ||
codayām āsa tān aśvān bhāradvājarathaṃ prati ||
tam āpatantaṃ vegena pāṇḍavaṃ rathināṃ varam ||
droṇaḥ pratyudyayau pārthaṃ matto mattam iva dvipam ||
tataḥ prādhmāpayac chaṅkhaṃ bherīśatanināditam ||
pracukṣubhe balaṃ sarvam uddhūta iva sāgaraḥ ||
atha śoṇān sadaśvāṃs tān haṃsavarṇair manojavaiḥ ||
miśritān samare dṛṣṭvā vyasmayanta raṇe janāḥ ||
tau rathau vīryasaṃpannau dṛṣṭvā saṃgrāmamūrdhani ||
ācāryaśiṣyāv ajitau kṛtavidyau manasvinau ||
samāśliṣṭau tadānyonyaṃ droṇapārthau mahābalau ||
dṛṣṭvā prākampata muhur bharatānāṃ mahad balam ||
harṣayuktas tathā pārthaḥ prahasann iva vīryavān ||
rathaṃ rathena droṇasya samāsādya mahārathaḥ ||
abhivādya mahābāhuḥ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ ||
uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteyaḥ paravīrahā ||
uṣitāḥ sma vane vāsaṃ pratikarma cikīrṣavaḥ ||
kopaṃ nārhasi naḥ kartuṃ sadā samaradurjaya ||
ahaṃ tu prahṛte pūrvaṃ prahariṣyāmi te 'nagha ||
iti me vartate buddhis tad bhavān kartum arhati ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
अर्जुनेनैवम्arjunenaivamArjuna
उक्तस्uktasaddressed
तुtuindeed, but
वैराटिर्vairāṭirform of vairāṭir
हेमभूषितान्hemabhūṣitānform of hemabhūṣitān
चोदयाम्codayāmform of codayām
आसāsawas
तान्tānthem, those
अश्वान्aśvānhorses
भारद्वाजरथंbhāradvājarathaṃchariot
प्रतिpratitowards, against
तम्tamhim, that
आपतन्तंāpatantaṃattacking
वेगेनvegenawith speed
पाण्डवंpāṇḍavaṃPandava
रथिनांrathināṃchariot
वरम्varambest, gift
द्रोणःdroṇaḥDrona
प्रत्युद्ययौpratyudyayauform of pratyudyayau
पार्थंpārthaṃPartha
मत्तोmattoform of matto
मत्तम्mattamintoxicated, enraged
इवivalike, as
द्विपम्dvipamform of dvipam
ततःtataḥthen, thereafter
प्राध्मापयच्prādhmāpayacform of prādhmāpayac
छङ्खंchaṅkhaṃform of chaṅkhaṃ
भेरीशतनिनादितम्bherīśatanināditamform of bherīśatanināditam
प्रचुक्षुभेpracukṣubheform of pracukṣubhe
बलंbalaṃstrength, army
सर्वम्sarvamall
उद्धूतuddhūtaform of uddhūta
इवivalike, as
सागरःsāgaraḥform of sāgaraḥ
अथathathen
शोणान्śoṇānform of śoṇān
सदश्वांस्sadaśvāṃsform of sadaśvāṃs
तान्tānthem, those
हंसवर्णैर्haṃsavarṇairform of haṃsavarṇair
मनोजवैःmanojavaiḥform of manojavaiḥ
मिश्रितान्miśritānform of miśritān
समरेsamarein battle
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
व्यस्मयन्तvyasmayantaform of vyasmayanta
रणेraṇein battle
जनाःjanāḥpeople
तौtauform of tau
रथौrathauchariot
वीर्यसंपन्नौvīryasaṃpannauhero
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
संग्राममूर्धनिsaṃgrāmamūrdhanibattle, to strike, to kill
आचार्यशिष्याव्ācāryaśiṣyāvteacher
अजितौajitauform of ajitau
कृतविद्यौkṛtavidyauform of kṛtavidyau
मनस्विनौmanasvinauform of manasvinau
समाश्लिष्टौsamāśliṣṭauform of samāśliṣṭau
तदान्योन्यंtadānyonyaṃform of tadānyonyaṃ
द्रोणपार्थौdroṇapārthauPartha, Drona
महाबलौmahābalaugreat
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
प्राकम्पतprākampataform of prākampata
मुहुर्muhurform of muhur
भरतानांbharatānāṃform of bharatānāṃ
महद्mahadgreat
बलम्balamstrength, army
हर्षयुक्तस्harṣayuktasform of harṣayuktas
तथाtathāthus, likewise
पार्थःpārthaḥPartha
प्रहसन्न्prahasannlaughing
इवivalike, as
वीर्यवान्vīryavānhero
रथंrathaṃchariot
रथेनrathenachariot
द्रोणस्यdroṇasyaDrona
समासाद्यsamāsādyahaving reached
महारथःmahārathaḥgreat, chariot
अभिवाद्यabhivādyahaving bowed
महाबाहुःmahābāhuḥarm, great
सान्त्वपूर्वम्sāntvapūrvamprior, preceding
इदंidaṃthis
वचःvacaḥform of vacaḥ
उवाचuvācasaid
श्लक्ष्णयाślakṣṇayāform of ślakṣṇayā
वाचाvācāspeech
कौन्तेयःkaunteyaḥKaunteya
परवीरहाparavīrahāhero
उषिताःuṣitāḥform of uṣitāḥ
स्मsmaindeed, verily
वनेvanein the forest
वासंvāsaṃdwelling
प्रतिकर्मpratikarmaform of pratikarma
चिकीर्षवःcikīrṣavaḥform of cikīrṣavaḥ
कोपंkopaṃanger
नार्हसिnārhasiform of nārhasi
नःnaḥnot
कर्तुंkartuṃto do
सदाsadāalways
समरदुर्जयsamaradurjayavictory
अहंahaṃI
तुtuindeed, but
प्रहृतेprahṛteform of prahṛte
पूर्वंpūrvaṃbefore
प्रहरिष्यामिprahariṣyāmiform of prahariṣyāmi
तेtethey; to you
ऽनघ'naghaform of 'nagha
इतिitithus, so
मेmeto me, my
वर्ततेvartateform of vartate
बुद्धिस्buddhisform of buddhis
तद्tadthat
भवान्bhavānyou, lord
कर्तुम्kartumto do
अर्हतिarhatideserves
Translation

Uttara drove the chariot to where Drona stood. The teacher advanced to meet him, like a maddened elephant. Arjuna blew his conch, and the whole army trembled at the sound. Drawing near, Partha respectfully greeted Drona and said: 'We have dwelt in the forest as was ordained; now we wish for reparation. Do not be angry with me. Until you strike me first, I will not strike you.'

Version

2a16c5c04f74 · published Jul 16, 2026, 6:42:56 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with