Mahabharata
Kuru-sainya-dahana-parva (The Burning of the Kuru Army)4.57.1-10
3959 / 15823
Mahabharata · 4.57.1-10
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
अथ संगम्य सर्वे तु कौरवाणां महारथाः ॥
अर्जुनं सहिता यत्ताः प्रत्ययुध्यन्त भारत ॥
स सायकमयैर् जालैः सर्वतस् तान् महारथान् ॥
प्राच्छादयद् अमेयात्मा नीहार इव पर्वतान् ॥
नदद्भिश् च महानागैर् हेषमाणैश् च वाजिभिः ॥
भेरीशङ्खनिनादैश् च स शब्दस् तुमुलो ऽभवत् ॥
नराश्वकायान् निर्भिद्य लोहानि कवचानि च ॥
पार्थस्य शरजालानि विनिष्पेतुः सहस्रशः ॥
त्वरमाणः शरान् अस्यन् पाण्डवः स बभौ रणे ॥
मध्यंदिनगतो ऽर्चिष्माञ् शरदीव दिवाकरः ॥
उपप्लवन्त वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस् तदा ॥
सादिनश् चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः ॥
शरैः संताड्यमानानां कवचानां महात्मनाम् ॥
ताम्रराजतलोहानां प्रादुरासीन् महास्वनः ॥
छन्नम् आयोधनं सर्वं शरीरैर् गतचेतसाम् ॥
गजाश्वसादिभिस् तत्र शितबाणात्तजीवितैः ॥
रथोपस्थाभिपतितैर् आस्तृता मानवैर् मही ॥
प्रनृत्यद् इव संग्रामे चापहस्तो धनंजयः ॥
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः ॥
त्रस्तानि सर्वभूतानि व्यगच्छन्त महाहवात् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
atha saṃgamya sarve tu kauravāṇāṃ mahārathāḥ ||
arjunaṃ sahitā yattāḥ pratyayudhyanta bhārata ||
sa sāyakamayair jālaiḥ sarvatas tān mahārathān ||
prācchādayad ameyātmā nīhāra iva parvatān ||
nadadbhiś ca mahānāgair heṣamāṇaiś ca vājibhiḥ ||
bherīśaṅkhaninādaiś ca sa śabdas tumulo 'bhavat ||
narāśvakāyān nirbhidya lohāni kavacāni ca ||
pārthasya śarajālāni viniṣpetuḥ sahasraśaḥ ||
tvaramāṇaḥ śarān asyan pāṇḍavaḥ sa babhau raṇe ||
madhyaṃdinagato 'rciṣmāñ śaradīva divākaraḥ ||
upaplavanta vitrastā rathebhyo rathinas tadā ||
sādinaś cāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātayaḥ ||
śaraiḥ saṃtāḍyamānānāṃ kavacānāṃ mahātmanām ||
tāmrarājatalohānāṃ prādurāsīn mahāsvanaḥ ||
channam āyodhanaṃ sarvaṃ śarīrair gatacetasām ||
gajāśvasādibhis tatra śitabāṇāttajīvitaiḥ ||
rathopasthābhipatitair āstṛtā mānavair mahī ||
pranṛtyad iva saṃgrāme cāpahasto dhanaṃjayaḥ ||
śrutvā gāṇḍīvanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ ||
trastāni sarvabhūtāni vyagacchanta mahāhavāt ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
अथathathen
संगम्यsaṃgamyato go
सर्वेsarveall
तुtuindeed, but
कौरवाणांkauravāṇāṃform kauravāṇāṃ
महारथाःmahārathāḥgreat, chariot
अर्जुनंarjunaṃArjuna
सहिताsahitāform sahitā
यत्ताःyattāḥform yattāḥ
प्रत्ययुध्यन्तpratyayudhyantaform pratyayudhyanta
भारतbhārataO Bharata
sahe, this
सायकमयैर्sāyakamayairform sāyakamayair
जालैःjālaiḥform jālaiḥ
सर्वतस्sarvatasform sarvatas
तान्tānthem, those
महारथान्mahārathāngreat, chariot
प्राच्छादयद्prācchādayadform prācchādayad
अमेयात्माameyātmāimmeasurable in spirit
नीहारnīhāraform nīhāra
इवivaas, like
पर्वतान्parvatānform parvatān
नदद्भिश्nadadbhiśform nadadbhiś
caand
महानागैर्mahānāgairgreat, elephant; naga
हेषमाणैश्heṣamāṇaiśform heṣamāṇaiś
caand
वाजिभिःvājibhiḥform vājibhiḥ
भेरीशङ्खनिनादैश्bherīśaṅkhaninādaiśconch, to strike, to kill
caand
sahe, this
शब्दस्śabdasform śabdas
तुमुलोtumuloform tumulo
ऽभवत्'bhavatform 'bhavat
नराश्वकायान्narāśvakāyānman, husband
निर्भिद्यnirbhidyaform nirbhidya
लोहानिlohāniform lohāni
कवचानिkavacāniarmor
caand
पार्थस्यpārthasyaPartha
शरजालानिśarajālāniarrow
विनिष्पेतुःviniṣpetuḥform viniṣpetuḥ
सहस्रशःsahasraśaḥform sahasraśaḥ
त्वरमाणःtvaramāṇaḥform tvaramāṇaḥ
शरान्śarānarrows
अस्यन्asyanform asyan
पाण्डवःpāṇḍavaḥPandava
sahe, this
बभौbabhauform babhau
रणेraṇein battle
मध्यंदिनगतोmadhyaṃdinagatoform madhyaṃdinagato
ऽर्चिष्माञ्'rciṣmāñform 'rciṣmāñ
शरदीवśaradīvaarrow
दिवाकरःdivākaraḥform divākaraḥ
उपप्लवन्तupaplavantaform upaplavanta
वित्रस्ताvitrastāform vitrastā
रथेभ्योrathebhyochariot
रथिनस्rathinaschariot
तदाtadāthen
सादिनश्sādinaśform sādinaś
चाश्वपृष्ठेभ्योcāśvapṛṣṭhebhyoform cāśvapṛṣṭhebhyo
भूमौbhūmauon the ground
चापिcāpiand also
पदातयःpadātayaḥfoot soldiers
शरैःśaraiḥarrow
संताड्यमानानांsaṃtāḍyamānānāṃform saṃtāḍyamānānāṃ
कवचानांkavacānāṃarmor
महात्मनाम्mahātmanāmgreat
ताम्रराजतलोहानांtāmrarājatalohānāṃking
प्रादुरासीन्prādurāsīnform prādurāsīn
महास्वनःmahāsvanaḥgreat
छन्नम्channamto strike, to kill
आयोधनंāyodhanaṃwealth, warrior
सर्वंsarvaṃall
शरीरैर्śarīrairform śarīrair
गतचेतसाम्gatacetasāmform gatacetasām
गजाश्वसादिभिस्gajāśvasādibhiselephant
तत्रtatrathere
शितबाणात्तजीवितैःśitabāṇāttajīvitaiḥform śitabāṇāttajīvitaiḥ
रथोपस्थाभिपतितैर्rathopasthābhipatitairchariot
आस्तृताāstṛtāform āstṛtā
मानवैर्mānavairform mānavair
महीmahīform mahī
प्रनृत्यद्pranṛtyadform pranṛtyad
इवivaas, like
संग्रामेsaṃgrāmein battle
चापहस्तोcāpahastohand; elephant
धनंजयःdhanaṃjayaḥDhananjaya
श्रुत्वाśrutvāhaving heard
गाण्डीवनिर्घोषंgāṇḍīvanirghoṣaṃGandiva
विस्फूर्जितम्visphūrjitamform visphūrjitam
इवाशनेःivāśaneḥform ivāśaneḥ
त्रस्तानिtrastāniform trastāni
सर्वभूतानिsarvabhūtāniform sarvabhūtāni
व्यगच्छन्तvyagacchantato strike, to kill
महाहवात्mahāhavātgreat
Translation

Vaishampayana said: 'Then all the great chariot-warriors of the Kauravas, gathering together, joined forces and fought against Arjuna. The immeasurable-souled Partha covered them on all sides with nets of arrows, as mist covers the mountains. From trumpeting elephants, neighing horses, and the sounds of drums and conches arose a terrible din. Thousands of arrows from Partha, piercing the bodies of men and horses, iron and armor alike, flew on beyond. The Pandava, swiftly loosing his arrows, shone in battle like the midday autumn sun. In terror, chariot-warriors fell from their chariots, horsemen from their horses, and foot soldiers to the ground. From the blows of arrows upon the copper, silver, and iron armor of the great-souled warriors arose a mighty clang. The whole field was covered with the bodies of those whose lives had been taken -- elephants, horses, riders, and men. The earth was strewn with men fallen upon the platforms of chariots, and Dhananjaya, bow in hand, seemed to dance in the battle. Hearing the roar of the Gandiva, like the crash of thunder, all beings fled in terror from the great battle.'

Version

8da709b0b2af · published Jul 16, 2026, 6:42:56 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with