Mahabharata
Bhagavad-yāna (074) (Kṛṣṇa's Embassy to the Kurus, Chapters 71-137)5.74.1-5
4514 / 15823
Mahabharata · 5.74.1-5
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तथोक्तो वासुदेवेन नित्यमन्युर् अमर्षणः ॥
सदश्ववत् समाधावद् बभाषे तदनन्तरम् ॥
अन्यथा मां चिकीर्षन्तम् अन्यथा मन्यसे ऽच्युत ॥
प्रणीतभावम् अत्यन्तं युधि सत्यपराक्रमम् ॥
वेत्थ दाशार्ह सत्त्वं मे दीर्घकालं सहोषितः ॥
उत वा मां न जानासि प्लवन् ह्रद इवाल्पवः ॥
तस्माद् अप्रतिरूपाभिर् वाग्भिर् मां त्वं समर्छसि ॥
कथं हि भीमसेनं मां जानन् कश् चन माधव ॥
ब्रूयाद् अप्रतिरूपाणि यथा मां वक्तुम् अर्हसि ॥
तस्माद् इदं प्रवक्ष्यामि वचनं वृष्णिनन्दन ॥
आत्मनः पौरुषं चैव बलं च न समं परैः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathokto vāsudevena nityamanyur amarṣaṇaḥ ||
sadaśvavat samādhāvad babhāṣe tadanantaram ||
anyathā māṃ cikīrṣantam anyathā manyase 'cyuta ||
praṇītabhāvam atyantaṃ yudhi satyaparākramam ||
vettha dāśārha sattvaṃ me dīrghakālaṃ sahoṣitaḥ ||
uta vā māṃ na jānāsi plavan hrada ivālpavaḥ ||
tasmād apratirūpābhir vāgbhir māṃ tvaṃ samarchasi ||
kathaṃ hi bhīmasenaṃ māṃ jānan kaś cana mādhava ||
brūyād apratirūpāṇi yathā māṃ vaktum arhasi ||
tasmād idaṃ pravakṣyāmi vacanaṃ vṛṣṇinandana ||
ātmanaḥ pauruṣaṃ caiva balaṃ ca na samaṃ paraiḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana; the sage Vaishampayana
उवाचuvācasaid; spoke
तथोक्तोtathoktothus addressed; thus spoken to
वासुदेवेनvāsudevenaby Vasudeva; by Krishna
नित्यमन्युर्nityamanyurever wrathful; constantly furious
अमर्षणःamarṣaṇaḥintolerant of insult; quick to anger
सदश्ववत्sadaśvavatlike a fine horse; like a thoroughbred steed
समाधावद्samādhāvadrushed forward; surged ahead
बभाषेbabhāṣesaid; addressed
तदनन्तरम्tadanantaramafter that; then
अन्यथाanyathāotherwise; differently
मांmāṃme; myself
चिकीर्षन्तम्cikīrṣantamone wishing to act; one intending
अन्यथाanyathāotherwise; differently
मन्यसेmanyaseyou think; you suppose
ऽच्युत'cyutaO Achyuta; O unfallen one
प्रणीतभावम्praṇītabhāvamwith resolute intent; with settled purpose
अत्यन्तंatyantaṃcompletely; utterly
युधिyudhiin battle; in combat
सत्यपराक्रमम्satyaparākramamof true valor; whose might is truthful
वेत्थvetthayou know; you are aware
दाशार्हdāśārhaO Dasharha; O descendant of Dasharha
सत्त्वंsattvaṃspiritual strength; steadfastness
मेmemy; of mine
दीर्घकालंdīrghakālaṃfor a long time; for a lengthy period
सहोषितःsahoṣitaḥhaving lived together; long dwelling beside
उतutaand even; also
वाor; either
मांmāṃme; myself
nanot; no
जानासिjānāsiyou know; you understand
प्लवन्plavanswimming; one crossing over
ह्रदhradaa lake; a deep pool
इवाल्पवःivālpavaḥlike a weak swimmer; like a poor swimmer
तस्माद्tasmādtherefore; for that reason
अप्रतिरूपाभिर्apratirūpābhirwith unfitting; with unsuitable
वाग्भिर्vāgbhirwords; speeches
मांmāṃme; myself
त्वंtvaṃyou; you yourself
समर्छसिsamarchasiyou address me; you honor me
कथंkathaṃhow; in what way
हिhiindeed; for
भीमसेनंbhīmasenaṃBhimasena; Bhima
मांmāṃme; myself
जानन्jānanknowing; understanding
कश्kaśany; some
चनcanain any way; in no way
माधवmādhavaO Madhava; O descendant of Madhu
ब्रूयाद्brūyādshould say; ought to speak
अप्रतिरूपाणिapratirūpāṇiunfitting words; unsuitable things
यथाyathāas; in what way
मांmāṃme; myself
वक्तुम्vaktumto address; to tell
अर्हसिarhasiyou ought; you should
तस्माद्tasmādtherefore; for that reason
इदंidaṃthis; this very
प्रवक्ष्यामिpravakṣyāmiI shall tell; I shall declare
वचनंvacanaṃword; message
वृष्णिनन्दनvṛṣṇinandanaO joy of the Vrishnis; O descendant of Vrishni
आत्मनःātmanaḥfor oneself; one's own
पौरुषंpauruṣaṃhuman effort; manly action
चैवcaivaand also; and indeed
बलंbalaṃstrength; power
caand; also
nanot; no
समंsamaṃequal; impartial
परैःparaiḥwith enemies; with others
Translation

Bhima said: 'Speak, O slayer of Madhu, so that there may be peace with the Kauravas. Do not threaten them with war. Offended at everything, his anger ever roused, hostile to his own good, and arrogant, Duryodhana ought not to be addressed harshly. Deal with him gently. Duryodhana is by nature sinful of heart, like the heart of a robber, intoxicated with the pride of prosperity, hostile to the Pandavas, short-sighted, harsh in speech, ever inclined to find fault with others, of wicked prowess, insatiable anger, unteachable, evil-souled, false in conduct — one who would sooner give up his life than bend or abandon his own opinion. Peace with such a man, O Krishna, I think, is very difficult, whatever even his well-wishers may say; devoid of virtue and fond of falsehood, he always acts against the counsel of his advisers and wounds their hearts.'

Version

b4886a120acf · published Jul 17, 2026, 4:51:54 AM UTC

Available inRUEN

Page between verses with