Mahabharata
Droṇadhṛṣṭadyumnayuddham (The Battle of Drona and Dhrishtadyumna)6.49.1-3
5605 / 15823
Mahabharata · 6.49.1-3
Devanāgarī

धृतराष्ट्र उवाच
कथं द्रोणो महेष्वासः पाञ्चाल्यश् चापि पार्षतः ॥
रणे समीयतुर् यत्तौ तन् ममाचक्ष्व संजय ॥
दिष्टम् एव परं मन्ये पौरुषाद् अपि संजय ॥
यत्र शांतनवो भीष्मो नातरद् युधि पाण्डवम् ॥
भीष्मो हि समरे क्रुद्धो हन्याल् लोकांश् चराचरान् ॥
स कथं पाण्डवं युद्धे नातरत् संजयौजसा ॥

Transliteration (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ droṇo maheṣvāsaḥ pāñcālyaś cāpi pārṣataḥ ||
raṇe samīyatur yattau tan mamācakṣva saṃjaya ||
diṣṭam eva paraṃ manye pauruṣād api saṃjaya ||
yatra śāṃtanavo bhīṣmo nātarad yudhi pāṇḍavam ||
bhīṣmo hi samare kruddho hanyāl lokāṃś carācarān ||
sa kathaṃ pāṇḍavaṃ yuddhe nātarat saṃjayaujasā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धृतराष्ट्र उवाचdhṛtarāṣṭra uvācaDhritarashtra said; Dhritarashtra asked
कथम् द्रोणः महेष्वासःkatham droṇaḥ maheṣvāsaḥhow Drona the great archer; in what manner the mighty bowman Drona
पाञ्चाल्यः च अपि पार्षतःpāñcālyaḥ ca api pārṣataḥand the Panchalya Parshata; and the son of Prishata from Panchala
रणे समीयतुः यत्तौraṇe samīyatuḥ yattaumet in battle, both eager; encountered each other in the fight, both ready
तत् मम आचक्ष्व संजयtat mama ācakṣva saṃjayatell me this, Sanjaya; relate this to me
दिष्टम् एव परम् मन्येdiṣṭam eva param manyeI consider fate supreme indeed; I deem destiny the mightiest
पौरुषात् अपि संजयpauruṣāt api saṃjayaeven above manly effort, Sanjaya; even higher than human exertion
यत्र शांतनवः भीष्मःyatra śāṃtanavaḥ bhīṣmaḥwhen Shantanava Bhishma; since the son of Shantanu, Bhishma
न अतरत् युधि पाण्डवम्na atarat yudhi pāṇḍavamdid not overcome the Pandava in battle; did not surpass Arjuna in the fight
भीष्मः हि समरे क्रुद्धःbhīṣmaḥ hi samare kruddhaḥBhishma indeed, enraged in battle; for the furious Bhishma in combat
हन्यात् लोकान् चराचरान्hanyāt lokān carācarānwould slay the worlds moving and unmoving; could destroy all the worlds
स कथम् पाण्डवम् युद्धेsa katham pāṇḍavam yuddhehow then the Pandava in battle; how then did he overcome Arjuna in the fight
न अतरत् संजय ओजसाna atarat saṃjaya ojasādid not overcome him, Sanjaya, by his might; did not master him by his strength, Sanjaya
Translation

Dhritarashtra said: "How did the great archer Drona and the Panchalya Parshata, both eager for battle, meet in combat? Tell me of this, Sanjaya. I deem fate mightier even than human effort, since Bhishma, son of Shantanu, did not overcome the Pandava in battle. For Bhishma, enraged in combat, could destroy all the worlds, moving and unmoving. How then, Sanjaya, did he not overcome the Pandava by his own might?"

Version

797ed98f7146 · published Jul 17, 2026, 9:12:34 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with