Mahabharata
Saṃśaptaka-vadha-parva (dhṛtarāṣṭra-vilāpa): Dhritarashtra's Lament7.23.17–19
6292 / 15823
Mahabharata · 7.23.17–19
Devanāgarī

व्यक्तम् एव च मे शंस यथा युद्धम् अवर्तत ॥
के ऽयुध्यन् के व्यपाकर्षन् के क्षुद्राः प्राद्रवन् भयात् ॥
धनंजयं च मे शंस यद् यच् चक्रे रथर्षभः ॥
तस्माद् भयं नो भूयिष्ठं भ्रातृव्याच् च विशेषतः ॥
यथासीच् च निवृत्तेषु पाण्डवेषु च संजय ॥
मम सैन्यावशेषस्य संनिपातः सुदारुणः ॥
मामकानां च ये शूराः कांस् तत्र समवारयन् ॥

Transliteration (IAST)

vyaktam eva ca me śaṃsa yathā yuddham avartata ||
ke 'yudhyan ke vyapākarṣan ke kṣudrāḥ prādravan bhayāt ||
dhanaṃjayaṃ ca me śaṃsa yad yac cakre ratharṣabhaḥ ||
tasmād bhayaṃ no bhūyiṣṭhaṃ bhrātṛvyāc ca viśeṣataḥ ||
yathāsīc ca nivṛtteṣu pāṇḍaveṣu ca saṃjaya ||
mama sainyāvaśeṣasya saṃnipātaḥ sudāruṇaḥ ||
māmakānāṃ ca ye śūrāḥ kāṃs tatra samavārayan ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
व्यक्तम् एवvyaktam evaclearly [openly]; openly
caand; —
मेmeto me; to me
शंसśaṃsatell [relate]; tell
यथाyathāhow [in accordance with]; how
युद्धम्yuddhamthe battle; the battle
अवर्ततavartataproceeded [went]; proceeded
केkewho [which]; who
अयुध्यन्ayudhyanfought [contended]; fought
केkewho [which]; who
व्यपाकर्षन्vyapākarṣanwithdrew [retreated]; withdrew
केkewho [which]; who
क्षुद्राःkṣudrāḥbase [faint-hearted]; faint-hearted
प्राद्रवन्prādravanfled [took to flight]; fled
भयात्bhayātfrom fear; out of fear
धनंजयम्dhanaṃjayam[about] Dhananjaya [Arjuna]; [about] Dhananjaya
caand; —
मेmeto me; to me
शंसśaṃsatell [relate]; tell
यत् यत्yat yatwhatever [all that]; all that
चक्रेcakredid [performed]; did
रथर्षभःratharṣabhaḥthe bull among charioteers [foremost warrior]; the foremost of charioteers
तस्मात्tasmātfrom him; from him
भयम्bhayamfear; fear
नःnaḥ[for] us; [for] us
भूयिष्ठम्bhūyiṣṭhamgreatest [the utmost]; greatest
भ्रातृव्यात्bhrātṛvyātfrom the [cousin] kinsman-foe; [from this] kinsman-foe
caand; —
विशेषतःviśeṣataḥespecially; especially
यथाyathāhow [in accordance with]; how
आसीत्āsītwas [took place]; was
caand; —
निवृत्तेषुnivṛtteṣu[when] returned [turned to battle]; [when] turned [to battle]
पाण्डवेषुpāṇḍaveṣuthe Pandavas; the Pandavas
caand; —
संजयsaṃjayaO Sanjaya; O Sanjaya
ममmamamy; my
सैन्यावशेषस्यsainyāvaśeṣasyaof the remnant of the army; [of] the remnant of the army
संनिपातःsaṃnipātaḥthe clash [collision]; the clash
सुदारुणःsudāruṇaḥmost terrible [dreadful]; most terrible
Translation

Tell me openly how the battle proceeded: who fought, who withdrew, who, faint-hearted, fled out of fear. And tell me about Dhananjaya — all that the foremost of charioteers did; from him we have the greatest fear, and especially from this kinsman-foe. And tell me, O Sanjaya, how it was when the Pandavas turned to battle — the most terrible clash of the remnant of my army.

Version

5ceef06e23d4 · published Jul 19, 2026, 3:11:21 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with