Mahabharata
Arjuna Battles the Saṃśaptakas8.37.11-19
8846 / 15823
Mahabharata · 8.37.11-19
Devanāgarī

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां योधास् ते कुरुसत्तम ॥
अर्जुनं सिषिचुर् बाणैः पर्वतं जलदा इव ॥
परिवव्रुस् तदा सर्वे पाण्डवस्य महारथम् ॥
ते हयान् रथचक्रे च रथेषाश् चापि भारत ॥
निगृह्य बलवत् तूर्णं सिंहनादम् अथानदन् ॥
अपरे जगृहुश् चैव केशवस्य महाभुजौ ॥
पार्थम् अन्ये महाराज रथस्थं जगृहुर् मुदा ॥
केशवस् तु तदा बाहू विधुन्वन् रणमूर्धनि ॥
पातयाम् आस तान् सर्वान् दुष्टहस्तीव हस्तिनः ॥
ततः क्रुद्धो रणे पार्थः संवृतस् तैर् महारथैः ॥
निगृहीतं रथं दृष्ट्वा केशवं चाप्य् अभिद्रुतम् ॥
रथारूढांश् च सुबहून् पदातींश् चाप्य् अपातयत् ॥
आसन्नांश् च ततो योधाञ् शरैर् आसन्नयोधिभिः ॥
च्यावयाम् आस समरे केशवं चेदम् अब्रवीत् ॥
पश्य कृष्ण महाबाहो संशप्तकगणान् मया ॥
कुर्वाणान् दारुणं कर्म वध्यमानान् सहस्रशः ॥
रथबन्धम् इमं घोरं पृथिव्यां नास्ति कश् चन ॥
यः सहेत पुमांल् लोके मद् अन्यो यदुपुंगव ॥
इत्य् एवम् उक्त्वा बीभत्सुर् देवदत्तम् अथाधमत् ॥
पाञ्चजन्यं च कृष्णो ऽपि पूरयन्न् इव रोदसी ॥

Transliteration (IAST)

pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ yodhās te kurusattama ||
arjunaṃ siṣicur bāṇaiḥ parvataṃ jaladā iva ||
parivavrus tadā sarve pāṇḍavasya mahāratham ||
te hayān rathacakre ca ratheṣāś cāpi bhārata ||
nigṛhya balavat tūrṇaṃ siṃhanādam athānadan ||
apare jagṛhuś caiva keśavasya mahābhujau ||
pārtham anye mahārāja rathasthaṃ jagṛhur mudā ||
keśavas tu tadā bāhū vidhunvan raṇamūrdhani ||
pātayām āsa tān sarvān duṣṭahastīva hastinaḥ ||
tataḥ kruddho raṇe pārthaḥ saṃvṛtas tair mahārathaiḥ ||
nigṛhītaṃ rathaṃ dṛṣṭvā keśavaṃ cāpy abhidrutam ||
rathārūḍhāṃś ca subahūn padātīṃś cāpy apātayat ||
āsannāṃś ca tato yodhāñ śarair āsannayodhibhiḥ ||
cyāvayām āsa samare keśavaṃ cedam abravīt ||
paśya kṛṣṇa mahābāho saṃśaptakagaṇān mayā ||
kurvāṇān dāruṇaṃ karma vadhyamānān sahasraśaḥ ||
rathabandham imaṃ ghoraṃ pṛthivyāṃ nāsti kaś cana ||
yaḥ saheta pumāṃl loke mad anyo yadupuṃgava ||
ity evam uktvā bībhatsur devadattam athādhamat ||
pāñcajanyaṃ ca kṛṣṇo 'pi pūrayann iva rodasī ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रतिलभ्य ततः संज्ञांpratilabhya tataḥ saṃjñāṃобретя затем сознание; опомнившись
योधाः ते कुरुसत्तमyodhāḥ te kurusattamaвоины твои, лучший Куру; воины
अर्जुनं सिषिचुः बाणैःarjunaṃ siṣicuḥ bāṇaiḥАрджуну оросили стрелами; осыпали стрелами
पर्वतं जलदाः इवparvataṃ jaladāḥ ivaкак гору облака; как тучи гору
परिवव्रुः तदा सर्वेparivavruḥ tadā sarveокружили тогда все; обступили
पाण्डवस्य महारथम्pāṇḍavasya mahārathamПандавы великую колесницу; ратху Арджуны
ते हयान् रथचक्रे चte hayān rathacakre caони коней и колёса колесницы; коней и колёса
रथेषाः च अपि भारतratheṣāḥ ca api bhārataи дышла колесницы также, Бхарата; части ратхи
निगृह्य बलवत् तूर्णंnigṛhya balavat tūrṇaṃсхватив крепко быстро; силой удержав
सिंहनादम् अथ अनदन्siṃhanādam atha anadanльвиный клич затем издали; закричали
अपरे जगृहुः च एवapare jagṛhuḥ ca evaдругие схватили также; иные схватили
केशवस्य महाभुजौkeśavasya mahābhujauКешавы великие руки; руки Кришны
पार्थम् अन्ये महाराजpārtham anye mahārājaПартху другие, великий царь; Арджуну
रथस्थम् जगृहुः मुदाrathastham jagṛhuḥ mudāна колеснице стоящего схватили радостно; на ратхе
केशवः तु तदा बाहूkeśavaḥ tu tadā bāhūКешава же тогда руки; Кришна руки
विधुन्वन् रणमूर्धनिvidhunvan raṇamūrdhaniстряхивая на вершине боя; на поле
पातयाम् आस तान् सर्वान्pātayām āsa tān sarvānуронил их всех; сбросил
दुष्टहस्ती इव हस्तिनःduṣṭahastī iva hastinaḥкак злой слон слонов; словно слон
ततः क्रुद्धः रणे पार्थःtataḥ kruddhaḥ raṇe pārthaḥзатем разгневанный в бою Партха; Арджуна
संवृतः तैः महारथैःsaṃvṛtaḥ taiḥ mahārathaiḥокружённый теми махаратхами; окружённый
निगृहीतं रथं दृष्ट्वाnigṛhītaṃ rathaṃ dṛṣṭvāудержанную колесницу увидев; видя ратху
केशवं च अपि अभिद्रुतम्keśavaṃ ca api abhidrutamи Кешаву также атакованного; Кришну
रथारूढान् च सुबहून्rathārūḍhān ca subahūnи на колесницах сидящих многих; многих ратхинов
पदातीन् च अपि अपातयत्padātīn ca api apātayatи пехотинцев также повалил; пеших
आसन्नान् च ततः योधान्āsannān ca tataḥ yodhānи близких затем воинов; подошедших
शरैः आसन्नयोधिभिःśaraiḥ āsannayodhibhiḥстрелами для ближнего боя; ближними стрелами
च्यावयाम् आस समरेcyāvayām āsa samareсбросил в битве; отбросил
केशवं च इदम् अब्रवीत्keśavaṃ ca idam abravītи Кешаве это сказал; сказал Кришне
पश्य कृष्ण महाबाहोpaśya kṛṣṇa mahābāhoсмотри, Кришна, могучий руками; посмотри
संशप्तकगणान् मयाsaṃśaptakagaṇān mayāсонмы самшаптаков мной; самшаптаков
कुर्वाणान् दारुणं कर्मkurvāṇān dāruṇaṃ karmaделающих страшное дело; творящих ужас
वध्यमानान् सहस्रशःvadhyamānān sahasraśaḥубиваемых тысячами; гибнущих
रथबन्धम् इमम् घोरम्rathabandham imam ghoramсвязь колесницы эту страшную; страшную блокаду
पृथिव्यां न अस्ति कः चनpṛthivyāṃ na asti kaḥ canaна земле нет кто-либо; никого нет
यः सहेत पुमान् लोकेyaḥ saheta pumān lokeкто выдержал бы человек в мире; кто выдержит
मत् अन्यः यदुपुंगवmat anyaḥ yadupuṃgavaкроме меня, бык Яду; кроме меня
इति एवम् उक्त्वा बीभत्सुःiti evam uktvā bībhatsuḥтак сказав Бибхатсу; сказав это
देवदत्तम् अथ अधमत्devadattam atha adhamatДевадатту затем затрубил; затрубил
पाञ्चजन्यं च कृष्णः अपिpāñcajanyaṃ ca kṛṣṇaḥ apiи Панчаджанью Кришна также; Кришна
पूरयन् इव रोदसीpūrayan iva rodasīсловно наполняя два мира; наполнив миры
Translation

Придя в себя, твои воины, лучший из Куру, оросили Арджуну стрелами, как облака орошают гору, и все окружили великую колесницу Пандавы. Они быстро и крепко схватили коней, колёса и дышла колесницы, а затем издали львиный клич. Одни схватили великие руки Кешавы, другие с радостью схватили Партху, стоявшего на колеснице. Но Кешава, стряхнув руки на вершине боя, сбросил их всех, как злой слон сбрасывает слонов. Тогда разгневанный Партха, окружённый этими махаратхами, увидев, что колесница удержана и Кешава атакован, повалил многих колесничих и пехотинцев. Близко подошедших воинов он отбросил в бою стрелами ближнего боя и сказал Кешаве: «Смотри, могучий Кришна, как сонмы самшаптаков, творящие страшное дело, тысячами гибнут от меня. На земле нет человека, кроме меня, о бык рода Яду, кто выдержал бы эту страшную блокаду колесницы». Сказав так, Бибхатсу затрубил в Девадатту, а Кришна — в Панчаджанью, словно наполняя оба мира».

Version

8262a8bf639c · published Jun 20, 2026, 8:45:29 AM UTC

Available inRU

Page between verses with