Mahabharata
Arjuna Advances and Bhīma Defeats Śakuni8.55.37-43
8950 / 15823
Mahabharata · 8.55.37-43
Devanāgarī

हत्वा दश सहस्राणि गजानाम् अनिवर्तिनाम् ॥
नृणां शतसहस्रे द्वे द्वे शते चैव भारत ॥
पञ्च चाश्वसहस्राणि रथानां शतम् एव च ॥
हत्वा प्रास्यन्दयद् भीमो नदीं शोणितकर्दमाम् ॥
शोणितोदां रथावर्तां हस्तिग्राहसमाकुलाम् ॥
नरमीनाम् अश्वनक्रां केशशैवलशाद्वलाम् ॥
संछिन्नभुजनागेन्द्रां बहुरत्नापहारिणीम् ॥
ऊरुग्राहां मज्जपङ्कां शीर्षोपलसमाकुलाम् ॥
धनुष्काशां शरावापां गदापरिघकेतनाम् ॥
योधव्रातवतीं संख्ये वहन्तीं यमसादनम् ॥
क्षणेन पुरुषव्याघ्रः प्रावर्तयत निम्नगाम् ॥
यथा वैतरणीम् उग्रां दुस्तराम् अकृतात्मभिः ॥
यतो यतः पाण्डवेयः प्रवृत्तो रथसत्तमः ॥
ततस् ततो ऽपातयत योधाञ् शतसहस्रशः ॥

Transliteration (IAST)

hatvā daśa sahasrāṇi gajānām anivartinām ||
nṛṇāṃ śatasahasre dve dve śate caiva bhārata ||
pañca cāśvasahasrāṇi rathānāṃ śatam eva ca ||
hatvā prāsyandayad bhīmo nadīṃ śoṇitakardamām ||
śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulām ||
naramīnām aśvanakrāṃ keśaśaivalaśādvalām ||
saṃchinnabhujanāgendrāṃ bahuratnāpahāriṇīm ||
ūrugrāhāṃ majjapaṅkāṃ śīrṣopalasamākulām ||
dhanuṣkāśāṃ śarāvāpāṃ gadāparighaketanām ||
yodhavrātavatīṃ saṃkhye vahantīṃ yamasādanam ||
kṣaṇena puruṣavyāghraḥ prāvartayata nimnagām ||
yathā vaitaraṇīm ugrāṃ dustarām akṛtātmabhiḥ ||
yato yataḥ pāṇḍaveyaḥ pravṛtto rathasattamaḥ ||
tatas tato 'pātayata yodhāñ śatasahasraśaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
हत्वा दश सहस्राणिhatvā daśa sahasrāṇiубив десять тысяч; сразив десять тысяч
गजानाम् अनिवर्तिनाम्gajānām anivartināmслонов неотступающих; неповорачивающих слонов
नृणाम् शतसहस्रे द्वेnṛṇām śatasahasre dveлюдей две сотни тысяч; двести тысяч людей
द्वे शते च एव भारतdve śate ca eva bhārataи две сотни также, Бхарата; и ещё две сотни
पञ्च च अश्वसहस्राणिpañca ca aśvasahasrāṇiи пять тысяч коней; пять тысяч коней
रथानाम् शतम् एव चrathānām śatam eva caи сто колесниц именно; и сотню ратх
हत्वा प्रास्यन्दयत् भीमःhatvā prāsyandayat bhīmaḥубив, заставил течь Бхима; Бхима пустил течь
नदीम् शोणितकर्दमाम्nadīm śoṇitakardamāmреку с кровавой грязью; кроваво-илистую реку
शोणितोदाम्śoṇitodāmс кровью как водой; с кровавой водой
रथावर्ताम्rathāvartāmс колесницами как водоворотами; с ратхами-водоворотами
हस्तिग्राहसमाकुलाम्hastigrāhasamākulāmполную слонов-крокодилов; кишащую слонами-чудовищами
नरमीनाम्naramīnāmс людьми-рыбами; с людьми как рыбами
अश्वनक्राम्aśvanakrāmс конями-крокодилами; с конями как крокодилами
केशशैवलशाद्वलाम्keśaśaivalaśādvalāmс волосами как тиной и травой; волосами как водорослями
संछिन्नभुजनागेन्द्राम्saṃchinnabhujanāgendrāmс отсечёнными руками как змеями; с руками-змеями
बहुरत्नापहारिणीम्bahuratnāpahāriṇīmмного драгоценностей уносящую; уносящую богатства
ऊरुग्राहाम्ūrugrāhāmс бёдрами-крокодилами; с бёдрами-чудовищами
मज्जपङ्काम्majjapaṅkāmс мозгом как грязью; с костным мозгом-илом
शीर्षोपलसमाकुलाम्śīrṣopalasamākulāmполную голов-камней; усеянную головами-камнями
धनुष्काशाम्dhanuṣkāśāmс луками как тростником; с луками-тростниками
शरावापाम्śarāvāpāmсо стрелами как заводями; со стрелами-водоёмами
गदापरिघकेतनाम्gadāparighaketanāmс палицами и дубинами как знаками; с палицами-знаками
योधव्रातवतीम् संख्येyodhavrātavatīm saṃkhyeимеющую толпы воинов в бою; полную отрядов воинов
वहन्तीम् यमसादनम्vahantīm yamasādanamнесущую к дому Ямы; текущую к Яме
क्षणेन पुरुषव्याघ्रःkṣaṇena puruṣavyāghraḥв мгновение тигр среди людей; муж-тигр быстро
प्रावर्तयत निम्नगाम्prāvartayata nimnagāmпустил течь реку; завёл поток
यथा वैतरणीम् उग्राम्yathā vaitaraṇīm ugrāmкак страшную Вайтарани; словно ужасную Вайтарани
दुस्तराम् अकृतात्मभिःdustarām akṛtātmabhiḥтруднопереходимую для необузданных; непреодолимую для невладеющих собой
यतः यतः पाण्डवेयःyataḥ yataḥ pāṇḍaveyaḥкуда куда Пандава; куда бы Пандава
प्रवृत्तः रथसत्तमःpravṛttaḥ rathasattamaḥдвигался, лучший ратхов; лучший колесничный воин
ततः ततः अपातयतtataḥ tataḥ apātayataтам там валил; там он повергал
योधान् शतसहस्रशःyodhān śatasahasraśaḥвоинов сотнями тысяч; сотни тысяч воинов
Translation

Сразив десять тысяч неотступающих слонов, двести тысяч людей и ещё две сотни, пять тысяч коней и сотню колесниц, Бхима пустил течь реку кровавой грязи. Вода в ней была кровью, водовороты — колесницами, она кишела слонами как водяными чудовищами; люди были её рыбами, кони — крокодилами, волосы — тиной и травой. Отсечённые руки были в ней змеями, она уносила множество драгоценностей; бёдра были чудовищами, костный мозг — илом, головы — камнями. Луки служили в ней тростником, стрелы — заводями, палицы и дубины — знаками; полная отрядов воинов, она текла к обители Ямы. В одно мгновение этот тигр среди людей пустил поток, подобный страшной Вайтарани, труднопереходимой для тех, кто не владеет собой. Куда бы ни двигался Пандава, лучший колесничный воин, там он повергал воинов сотнями тысяч».

Version

484a9eda0b94 · published Jun 20, 2026, 7:46:48 AM UTC

Available inRU

Page between verses with