Mahabharata
Aśvatthāman Advises Peace8.64.20-28
8991 / 15823
Mahabharata · 8.64.20-28
Devanāgarī

अथाब्रवीद् द्रोणसुतस् तवात्मजं; करं करेण प्रतिपीड्य सान्त्वयन् ॥
प्रसीद दुर्योधन शाम्य पाण्डवैर्; अलं विरोधेन धिग् अस्तु विग्रहम् ॥
हतो गुरुर् ब्रह्मसमो महास्त्रवित्; तथैव भीष्मप्रमुखा नरर्षभाः ॥
अहं त्व् अवध्यो मम चापि मातुलः; प्रशाधि राज्यं सह पाण्डवैश् चिरम् ॥
धनंजयः स्थास्यति वारितो मया; जनार्दनो नैव विरोधम् इच्छति ॥
युधिष्ठिरो भूतहिते सदा रतो; वृकोदरस् तद्वशगस् तथा यमौ ॥
त्वया च पार्थैश् च परस्परेण; प्रजाः शिवं प्राप्नुयुर् इच्छति त्वयि ॥
व्रजन्तु शेषाः स्वपुराणि पार्थिवा; निवृत्तवैराश् च भवन्तु सैनिकाः ॥
न चेद् वचः श्रोष्यसि मे नराधिप; ध्रुवं प्रतप्तासि हतो ऽरिभिर् युधि ॥
इदं च दृष्टं जगता सह त्वया; कृतं यद् एकेन किरीटमालिना ॥
यथा न कुर्याद् बलभिन्न चान्तको; न च प्रचेता भगवान् न यक्षराट् ॥
अतो ऽपि भूयांश् च गुणैर् धनंजयः; स चाभिपत्स्यत्य् अखिलं वचो मम ॥
तवानुयात्रां च तथा करिष्यति; प्रसीद राजञ् जगतः शमाय वै ॥
ममापि मानः परमः सदा त्वयि; ब्रवीम्य् अतस् त्वां परमाच् च सौहृदात् ॥
निवारयिष्यामि हि कर्णम् अप्य् अहं; यदा भवान् सप्रणयो भविष्यति ॥
वदन्ति मित्रं सहजं विचक्षणास्; तथैव साम्ना च धनेन चार्जितम् ॥
प्रतापतश् चोपनतं चतुर्विधं; तद् अस्ति सर्वं त्वयि पाण्डवेषु च ॥
निसर्गतस् ते तव वीर बान्धवाः; पुनश् च साम्ना च समाप्नुहि स्थिरम् ॥
त्वयि प्रसन्ने यदि मित्रताम् इयुर्; ध्रुवं नरेन्द्रेन्द्र तथा त्वम् आचर ॥

Transliteration (IAST)

athābravīd droṇasutas tavātmajaṃ; karaṃ kareṇa pratipīḍya sāntvayan ||
prasīda duryodhana śāmya pāṇḍavair; alaṃ virodhena dhig astu vigraham ||
hato gurur brahmasamo mahāstravit; tathaiva bhīṣmapramukhā nararṣabhāḥ ||
ahaṃ tv avadhyo mama cāpi mātulaḥ; praśādhi rājyaṃ saha pāṇḍavaiś ciram ||
dhanaṃjayaḥ sthāsyati vārito mayā; janārdano naiva virodham icchati ||
yudhiṣṭhiro bhūtahite sadā rato; vṛkodaras tadvaśagas tathā yamau ||
tvayā ca pārthaiś ca paraspareṇa; prajāḥ śivaṃ prāpnuyur icchati tvayi ||
vrajantu śeṣāḥ svapurāṇi pārthivā; nivṛttavairāś ca bhavantu sainikāḥ ||
na ced vacaḥ śroṣyasi me narādhipa; dhruvaṃ prataptāsi hato 'ribhir yudhi ||
idaṃ ca dṛṣṭaṃ jagatā saha tvayā; kṛtaṃ yad ekena kirīṭamālinā ||
yathā na kuryād balabhinna cāntako; na ca pracetā bhagavān na yakṣarāṭ ||
ato 'pi bhūyāṃś ca guṇair dhanaṃjayaḥ; sa cābhipatsyaty akhilaṃ vaco mama ||
tavānuyātrāṃ ca tathā kariṣyati; prasīda rājañ jagataḥ śamāya vai ||
mamāpi mānaḥ paramaḥ sadā tvayi; bravīmy atas tvāṃ paramāc ca sauhṛdāt ||
nivārayiṣyāmi hi karṇam apy ahaṃ; yadā bhavān sapraṇayo bhaviṣyati ||
vadanti mitraṃ sahajaṃ vicakṣaṇās; tathaiva sāmnā ca dhanena cārjitam ||
pratāpataś copanataṃ caturvidhaṃ; tad asti sarvaṃ tvayi pāṇḍaveṣu ca ||
nisargatas te tava vīra bāndhavāḥ; punaś ca sāmnā ca samāpnuhi sthiram ||
tvayi prasanne yadi mitratām iyur; dhruvaṃ narendrendra tathā tvam ācara ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथ अब्रवीत् द्रोणसुतःatha abravīt droṇasutaḥзатем сказал сын Дроны; тогда Ашваттхаман сказал
तव आत्मजम्tava ātmajamтвоему сыну; Дурьодхане
करम् करेण प्रतिपीड्यkaram kareṇa pratipīḍyaруку рукой сжав; сжимая его руку
सान्त्वयन्sāntvayanутешая; успокаивая
प्रसीद दुर्योधनprasīda duryodhanaсмягчись, Дурьодхана; будь милостив, Дурьодхана
शाम्य पाण्डवैःśāmya pāṇḍavaiḥпримирись с Пандавами; успокойся с Пандавами
अलम् विरोधेनalam virodhenaдовольно вражды; хватит противостояния
धिक् अस्तु विग्रहम्dhik astu vigrahamда будет позор распре; прочь ссору
हतः गुरुःhataḥ guruḥубит наставник; пал учитель
ब्रह्मसमः महास्त्रवित्brahmasamaḥ mahāstravitравный Брахме, знаток великих астр; брахмоподобный мастер астр
तथा एव भीष्मप्रमुखाःtathā eva bhīṣmapramukhāḥтак же Бхишма и прочие; и Бхишма во главе
नरर्षभाःnararṣabhāḥбыки среди людей; лучшие мужи
अहम् तु अवध्यःaham tu avadhyaḥя же неуязвим; меня убить нельзя
मम च अपि मातुलःmama ca api mātulaḥи также мой дядя; и мой дядя Крипа
प्रशाधि राज्यम्praśādhi rājyamправь царством; управляй царством
सह पाण्डवैः चिरम्saha pāṇḍavaiḥ ciramдолго вместе с Пандавами; в мире с Пандавами
धनंजयः स्थास्यतिdhanaṃjayaḥ sthāsyatiДхананджая остановится; Арджуна прекратит
वारितः मयाvāritaḥ mayāсдержанный мной; если я удержу
जनार्दनः न एवjanārdanaḥ na evaДжанардана вовсе не; Кришна не
विरोधम् इच्छतिvirodham icchatiжелает вражды; хочет противостояния
युधिष्ठिरःyudhiṣṭhiraḥЮдхиштхира; Юдхиштхира
भूतहिते सदा रतःbhūtahite sadā rataḥвсегда радующийся благу существ; преданный благу живых
वृकोदरः तद्वशगःvṛkodaraḥ tadvaśagaḥВрикодара под его властью; Бхима следует ему
तथा यमौtathā yamauтак же близнецы; также два младших
त्वया च पार्थैः चtvayā ca pārthaiḥ caтобой и Партхами; между тобой и Пандавами
परस्परेणparaspareṇaвзаимно; друг с другом
प्रजाः शिवम् प्राप्नुयुःprajāḥ śivam prāpnuyuḥподданные достигли бы блага; люди обрели бы мир
इच्छति त्वयिicchati tvayiесли ты пожелаешь; когда ты захочешь
व्रजन्तु शेषाःvrajantu śeṣāḥпусть уйдут оставшиеся; пусть уцелевшие отправятся
स्वपुराणि पार्थिवाःsvapurāṇi pārthivāḥцари в свои города; владыки в свои столицы
निवृत्तवैराः चnivṛttavairāḥ caи прекратившие вражду; оставившие ненависть
भवन्तु सैनिकाःbhavantu sainikāḥпусть будут воины; пусть станут солдаты
न चेद् वचः श्रोष्यसिna ced vacaḥ śroṣyasiесли же слова не услышишь; если не послушаешь
मे नराधिपme narādhipaмоего, владыка людей; моего совета, царь
ध्रुवम् प्रतप्ता असिdhruvam prataptā asiнесомненно будешь мучим; точно пожалеешь
हतः अरिभिः युधिhataḥ aribhiḥ yudhiубитый врагами в бою; когда враги сразят
इदम् च दृष्टम्idam ca dṛṣṭamи это увидено; это уже видели
जगता सह त्वयाjagatā saha tvayāмиром вместе с тобой; ты и весь мир
कृतम् यद् एकेनkṛtam yad ekenaсделанное одним; что совершил один
किरीटमालिनाkirīṭamālināувенчанный диадемой; Арджуна с киритой
यथा न कुर्यात्yathā na kuryātкак не сделал бы; такого не совершил бы
बलभित् न च अन्तकःbalabhit na ca antakaḥни Разрушитель Балы, ни Антака; ни Индра, ни Смерть
न च प्रचेता भगवान्na ca pracetā bhagavānни благословенный Прачета; ни владыка Варуна
न यक्षराट्na yakṣarāṭни царь якшей; ни Кубера
अतः अपि भूयान् चataḥ api bhūyān caи больше этого; ещё более великий
गुणैः धनंजयःguṇaiḥ dhanaṃjayaḥкачествами Дхананджая; Арджуна по достоинствам
सः च अभिपत्स्यतिsaḥ ca abhipatsyatiи он примет; он согласится
अखिलम् वचः ममakhilam vacaḥ mamaвсё моё слово; весь мой совет
तव अनुयात्राम् चtava anuyātrām caи следование за тобой; поддержку тебе
तथा करिष्यतिtathā kariṣyatiтак сделает; окажет так
प्रसीद राजन्prasīda rājanсмягчись, царь; умилостивься, владыка
जगतः शमाय वैjagataḥ śamāya vaiради мира вселенной; для покоя мира
मम अपि मानःmama api mānaḥи моё уважение; моё почтение
परमः सदा त्वयिparamaḥ sadā tvayiвысшее всегда к тебе; всегда велико к тебе
ब्रवीमि अतः त्वाम्bravīmi ataḥ tvāmпоэтому говорю тебе; потому обращаюсь к тебе
परमात् च सौहृदात्paramāt ca sauhṛdātи из высшей дружбы; по глубокой дружбе
निवारयिष्यामि हिnivārayiṣyāmi hiведь я остановлю; я удержу
कर्णम् अपि अहम्karṇam api ahamдаже Карну я; и самого Карну
यदा भवान्yadā bhavānкогда ты, господин; если ты
सप्रणयः भविष्यतिsapraṇayaḥ bhaviṣyatiбудешь с расположением; проявишь доверие
वदन्ति मित्रम्vadanti mitramназывают друга; мудрые зовут дружбу
सहजम् विचक्षणाःsahajam vicakṣaṇāḥврождённым, знающие; природной, мудрые
तथा एव साम्नाtathā eva sāmnāтак же мирным словом; также примирением
च धनेन च अर्जितम्ca dhanena ca arjitamи богатством приобретённым; и даром приобретённой
प्रतापतः च उपनतम्pratāpataḥ ca upanatamи покорившимся от могущества; добытой силой
चतुर्विधम्caturvidhamчетырёх видов; четырёхкратной
तद् अस्ति सर्वम्tad asti sarvamэто есть всё; всё это имеется
त्वयि पाण्डवेषु चtvayi pāṇḍaveṣu caу тебя и у Пандавов; между тобой и Пандавами
निसर्गतः तेnisargataḥ teпо природе они тебе; по рождению они твои
तव वीर बान्धवाःtava vīra bāndhavāḥтвои, герой, родичи; родственники твои, герой
पुनः च साम्नाpunaḥ ca sāmnāи снова примирением; и мирным словом
समाप्नुहि स्थिरम्samāpnuhi sthiramобрети прочное; добейся устойчивой дружбы
त्वयि प्रसन्नेtvayi prasanneкогда ты смягчишься; если ты будешь благосклонен
यदि मित्रताम् इयुःyadi mitratām iyuḥесли они придут к дружбе; если станут друзьями
ध्रुवम् नरेन्द्रेन्द्रdhruvam narendrendraнесомненно, лучший царей; точно, владыка владык
तथा त्वम् आचरtathā tvam ācaraтак ты поступи; сделай именно так
Translation

Тогда сын Дроны, сжав рукой руку твоего сына и утешая его, сказал: «Смягчись, Дурьодхана, примирись с Пандавами. Довольно вражды, позор этой распре! Пал учитель, равный Брахме и знавший великие астры; пали Бхишма и другие быки среди людей. Я же неуязвим, как и мой дядя: правь царством долго вместе с Пандавами. Дхананджая остановится, если я его удержу; Джанардана не желает вражды; Юдхиштхира всегда предан благу живых, Врикодара следует его воле, как и близнецы. Если ты захочешь, подданные через примирение с Партхами обретут мир. Пусть оставшиеся цари уйдут в свои города, и пусть воины прекратят ненависть. Если же ты не услышишь моих слов, владыка людей, ты несомненно будешь мучиться, когда враги сразят тебя в бою. Ты вместе со всем миром уже видел, что один Арджуна с диадемой совершил такое, чего не совершили бы ни Индра, ни Смерть, ни благословенный Варуна, ни царь якшей. Но Дхананджая ещё превосходит это своими качествами; он примет всё моё слово и окажет тебе поддержку. Смягчись, царь, ради мира всего мира. Моё уважение к тебе всегда велико; поэтому я говорю с тобой по глубокой дружбе. Я удержу даже Карну, если ты проявишь доверие. Мудрые называют дружбу четырёх видов: природная, приобретённая мирным словом, приобретённая даром и добытая силой. Всё это есть у тебя и у Пандавов. По природе они твои родичи, герой; снова мирным словом добейся прочной связи. Если при твоей благосклонности они придут к дружбе, несомненно, лучший царей, поступи именно так».

Version

3ced70e4a488 · published Jun 20, 2026, 8:18:13 AM UTC

Available inRU

Page between verses with