कृप उवाच
शुश्रूषुर् अपि दुर्मेधाः पुरुषो ऽनियतेन्द्रियः ॥
नालं वेदयितुं कृत्स्नौ धर्मार्थाव् इति मे मतिः ॥
तथैव तावन् मेधावी विनयं यो न शिक्षति ॥
न च किं चन जानाति सो ऽपि धर्मार्थनिश्चयम् ॥
शुश्रूषुस् त्व् एव मेधावी पुरुषो नियतेन्द्रियः ॥
जानीयाद् आगमान् सर्वान् ग्राह्यं च न विरोधयेत् ॥
अनेयस् त्व् अवमानी यो दुरात्मा पापपूरुषः ॥
दिष्टम् उत्सृज्य कल्याणं करोति बहुपापकम् ॥
नाथवन्तं तु सुहृदः प्रतिषेधन्ति पातकात् ॥
निवर्तते तु लक्ष्मीवान् नालक्ष्मीवान् निवर्तते ॥
यथा ह्य् उच्चावचैर् वाक्यैः क्षिप्तचित्तो नियम्यते ॥
तथैव सुहृदा शक्यो नशक्यस् त्व् अवसीदति ॥
तथैव सुहृदं प्राज्ञं कुर्वाणं कर्म पापकम् ॥
प्राज्ञाः संप्रतिषेधन्ते यथाशक्ति पुनः पुनः ॥
स कल्याणे मतिं कृत्वा नियम्यात्मानम् आत्मना ॥
कुरु मे वचनं तात येन पश्चान् न तप्यसे ॥
न वधः पूज्यते लोके सुप्तानाम् इह धर्मतः ॥
तथैव न्यस्तशस्त्राणां विमुक्तरथवाजिनाम् ॥
ये च ब्रूयुस् तवास्मीति ये च स्युः शरणागताः ॥
विमुक्तमूर्धजा ये च ये चापि हतवाहनाः ॥
अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विमुक्तकवचा विभो ॥
विश्वस्ता रजनीं सर्वे प्रेता इव विचेतसः ॥
यस् तेषां तदवस्थानां द्रुह्येत पुरुषो ऽनृजुः ॥
व्यक्तं स नरके मज्जेद् अगाधे विपुले ऽप्लवे ॥
सर्वास्त्रविदुषां लोके श्रेष्ठस् त्वम् असि विश्रुतः ॥
न च ते जातु लोके ऽस्मिन् सुसूक्ष्मम् अपि किल्बिषम् ॥
त्वं पुनः सूर्यसंकाशः श्वोभूत उदिते रवौ ॥
प्रकाशे सर्वभूतानां विजेता युधि शात्रवान् ॥
असंभावितरूपं हि त्वयि कर्म विगर्हितम् ॥
शुक्ले रक्तम् इव न्यस्तं भवेद् इति मतिर् मम ॥
kṛpa uvāca
śuśrūṣur api durmedhāḥ puruṣo 'niyatendriyaḥ ||
nālaṃ vedayituṃ kṛtsnau dharmārthāv iti me matiḥ ||
tathaiva tāvan medhāvī vinayaṃ yo na śikṣati ||
na ca kiṃ cana jānāti so 'pi dharmārthaniścayam ||
śuśrūṣus tv eva medhāvī puruṣo niyatendriyaḥ ||
jānīyād āgamān sarvān grāhyaṃ ca na virodhayet ||
aneyas tv avamānī yo durātmā pāpapūruṣaḥ ||
diṣṭam utsṛjya kalyāṇaṃ karoti bahupāpakam ||
nāthavantaṃ tu suhṛdaḥ pratiṣedhanti pātakāt ||
nivartate tu lakṣmīvān nālakṣmīvān nivartate ||
yathā hy uccāvacair vākyaiḥ kṣiptacitto niyamyate ||
tathaiva suhṛdā śakyo naśakyas tv avasīdati ||
tathaiva suhṛdaṃ prājñaṃ kurvāṇaṃ karma pāpakam ||
prājñāḥ saṃpratiṣedhante yathāśakti punaḥ punaḥ ||
sa kalyāṇe matiṃ kṛtvā niyamyātmānam ātmanā ||
kuru me vacanaṃ tāta yena paścān na tapyase ||
na vadhaḥ pūjyate loke suptānām iha dharmataḥ ||
tathaiva nyastaśastrāṇāṃ vimuktarathavājinām ||
ye ca brūyus tavāsmīti ye ca syuḥ śaraṇāgatāḥ ||
vimuktamūrdhajā ye ca ye cāpi hatavāhanāḥ ||
adya svapsyanti pāñcālā vimuktakavacā vibho ||
viśvastā rajanīṃ sarve pretā iva vicetasaḥ ||
yas teṣāṃ tadavasthānāṃ druhyeta puruṣo 'nṛjuḥ ||
vyaktaṃ sa narake majjed agādhe vipule 'plave ||
sarvāstraviduṣāṃ loke śreṣṭhas tvam asi viśrutaḥ ||
na ca te jātu loke 'smin susūkṣmam api kilbiṣam ||
tvaṃ punaḥ sūryasaṃkāśaḥ śvobhūta udite ravau ||
prakāśe sarvabhūtānāṃ vijetā yudhi śātravān ||
asaṃbhāvitarūpaṃ hi tvayi karma vigarhitam ||
śukle raktam iva nyastaṃ bhaved iti matir mama ||
Крипа сказал: «Даже желающий слушать человек, если он дурного ума и не владеет чувствами, не способен полностью понять дхарму и пользу: таково моё мнение. И разумный, если не учится дисциплине, тоже не знает решительного смысла дхармы и пользы. Но разумный слушатель, владеющий чувствами, может познать все учения и не станет отвергать то, что следует принять. А неуправляемый, презрительный, дурной человек, отбросив назначенное благо, творит великий грех. Человека, у которого есть покровители, друзья удерживают от падения; счастливый отступает от греха, несчастливый не отступит. Как смятённый ум сдерживают разными словами, так и друг может удержать; но непослушный гибнет. Поэтому мудрые снова и снова, насколько могут, удерживают разумного друга, совершающего грешное дело. Обрати мысль к благу, сдержи сам себя и исполни мой совет, дорогой, чтобы потом не раскаиваться. В мире по дхарме не почитается убийство спящих, а также сложивших оружие, оставивших колесницы и коней, тех, кто говорит: “Я твой”, пришедших под защиту, беззащитных и лишённых ездовых. Сегодня Панчалы будут спать всю ночь без опаски, сняв доспехи, словно мёртвые и лишённые сознания. Человек, который причинит им зло в таком состоянии, явно погрузится в бездонный, широкий и непереходимый ад. Среди знатоков всех астр ты прославлен как лучший в мире, и за тобой нет даже тончайшего греха. Завтра, когда взойдёт солнце, ты, сияющий как солнце, на виду у всех существ победишь врагов в бою. Позорное дело в тебе будет выглядеть несообразно, как кровь на белом: таково моё мнение».
68e0f513f891 · published Jun 20, 2026, 12:07:39 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Крипа произносит нравственный центр главы: спящих, безоружных, сдавшихся и беззащитных убивать нельзя. Это не тонкость стратегии, а черта, за которой воинская доблесть превращается в грех.