Mahabharata
Gāndhārī Laments Bhūriśravas and Śakuni11.24.21-28
9947 / 15823
Mahabharata · 11.24.21-28
Devanāgarī

गान्धारराजः शकुनिर् बलवान् सत्यविक्रमः ॥
निहतः सहदेवेन भागिनेयेन मातुलः ॥
यः पुरा हेमदण्डाभ्यां व्यजनाभ्यां स्म वीज्यते ॥
स एष पक्षिभिः पक्षैः शयान उपवीज्यते ॥
यः स्म रूपाणि कुरुते शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
तस्य मायाविनो माया दग्धाः पाण्डवतेजसा ॥
मायया निकृतिप्रज्ञो जितवान् यो युधिष्ठिरम् ॥
सभायां विपुलं राज्यं स पुनर् जीवितं जितः ॥
शकुन्ताः शकुनिं कृष्ण समन्तात् पर्युपासते ॥
कितवं मम पुत्राणां विनाशायोपशिक्षितम् ॥
एतेनैतन् महद् वैरं प्रसक्तं पाण्डवैः सह ॥
वधाय मम पुत्राणाम् आत्मनः सगणस्य च ॥
यथैव मम पुत्राणां लोकाः शस्त्रजिताः प्रभो ॥
एवम् अस्यापि दुर्बुद्धेर् लोकाः शस्त्रेण वै जिताः ॥
कथं च नायं तत्रापि पुत्रान् मे भ्रातृभिः सह ॥
विरोधयेद् ऋजुप्रज्ञान् अनृजुर् मधुसूदन ॥

Transliteration (IAST)

gāndhārarājaḥ śakunir balavān satyavikramaḥ ||
nihataḥ sahadevena bhāgineyena mātulaḥ ||
yaḥ purā hemadaṇḍābhyāṃ vyajanābhyāṃ sma vījyate ||
sa eṣa pakṣibhiḥ pakṣaiḥ śayāna upavījyate ||
yaḥ sma rūpāṇi kurute śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
tasya māyāvino māyā dagdhāḥ pāṇḍavatejasā ||
māyayā nikṛtiprajño jitavān yo yudhiṣṭhiram ||
sabhāyāṃ vipulaṃ rājyaṃ sa punar jīvitaṃ jitaḥ ||
śakuntāḥ śakuniṃ kṛṣṇa samantāt paryupāsate ||
kitavaṃ mama putrāṇāṃ vināśāyopaśikṣitam ||
etenaitan mahad vairaṃ prasaktaṃ pāṇḍavaiḥ saha ||
vadhāya mama putrāṇām ātmanaḥ sagaṇasya ca ||
yathaiva mama putrāṇāṃ lokāḥ śastrajitāḥ prabho ||
evam asyāpi durbuddher lokāḥ śastreṇa vai jitāḥ ||
kathaṃ ca nāyaṃ tatrāpi putrān me bhrātṛbhiḥ saha ||
virodhayed ṛjuprajñān anṛjur madhusūdana ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
गान्धार राजः शकुनिःgāndhāra rājaḥ śakuniḥцарь Гандхары Шакуни; Шакуни
बलवान् सत्य विक्रमःbalavān satya vikramaḥсильный, истинно доблестный; могучий
निहतः सहदेवेनnihataḥ sahadevenaубит Сахадевой; сражён Сахадевой
भागिनेयेन मातुलःbhāgineyena mātulaḥплемянником дядя; дядя своим племянником
यः पुरा हेम दण्डाभ्याम्yaḥ purā hema daṇḍābhyāmкоторого прежде с золотыми ручками; кого раньше
व्यजनाभ्याम् स्म वीज्यतेvyajanābhyām sma vījyateдвумя опахалами обмахивали; овеивали веерами
सः एष पक्षिभिः पक्षैःsaḥ eṣa pakṣibhiḥ pakṣaiḥон теперь птицами крыльями; крыльями птиц
शयानः उपवीज्यतेśayānaḥ upavījyateлежащий обмахивается; обвевается мёртвый
यः स्म रूपाणि कुरुतेyaḥ sma rūpāṇi kuruteкто образы создавал; принимал формы
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; многими
तस्य मायाविनः मायाःtasya māyāvinaḥ māyāḥего, чародея, чары; магия обманщика
दग्धाः पाण्डव तेजसाdagdhāḥ pāṇḍava tejasāсожжены силой Пандавов; пламенем Пандавов
मायया निकृति प्रज्ञःmāyayā nikṛti prajñaḥобманом, умный в коварстве; знаток хитрости
जितवान् यः युधिष्ठिरम्jitavān yaḥ yudhiṣṭhiramкто победил Юдхиштхиру; обыграл царя
सभायाम् विपुलम् राज्यम्sabhāyām vipulam rājyamв собрании огромное царство; в зале
सः पुनः जीवितम् जितःsaḥ punaḥ jīvitam jitaḥон затем жизнь проиграл; сам потерял жизнь
शकुन्ताः शकुनिम् कृष्णśakuntāḥ śakunim kṛṣṇaптицы Шакуни, Кришна; птицы вокруг Шакуни
समन्तात् पर्युपासतेsamantāt paryupāsateсо всех сторон окружают; стоят кругом
कितवम् मम पुत्राणाम्kitavam mama putrāṇāmигрока моих сыновей; азартного советчика
विनाशाय उपशिक्षितम्vināśāya upaśikṣitamна гибель обученного; обученного разрушению
एतेन एतत् महत् वैरम्etena etat mahat vairamэтим эта великая вражда; из-за него распря
प्रसक्तम् पाण्डवैः सहprasaktam pāṇḍavaiḥ sahaпривязалась с Пандавами; началась с Пандавами
वधाय मम पुत्राणाम्vadhāya mama putrāṇāmк убийству моих сыновей; ради гибели сыновей
आत्मनः सगणस्य चātmanaḥ sagaṇasya caи себя с окружением; и его самого
यथा एव मम पुत्राणाम्yathā eva mama putrāṇāmкак у моих сыновей; так же как им
लोकाः शस्त्र जिताः प्रभोlokāḥ śastra jitāḥ prabhoмиры оружием завоёваны, господин; воинские миры
एवम् अस्य अपि दुर्बुद्धेःevam asya api durbuddheḥтак и у этого дурноумного; у Шакуни
लोकाः शस्त्रेण वै जिताःlokāḥ śastreṇa vai jitāḥмиры оружием завоёваны; достигнуты оружием
कथम् च न अयम्katham ca na ayamи как бы он не; как бы он
तत्र अपिtatra apiи там; даже там
पुत्रान् मे भ्रातृभिः सहputrān me bhrātṛbhiḥ sahaмоих сыновей с братьями; моих сыновей
विरोधयेत् ऋजु प्रज्ञान्virodhayet ṛju prajñānссорить прямомысленных; противопоставлять
अनृजुः मधुसूदनanṛjuḥ madhusūdanaкривой, Мадхусудана; непрямой умом
Translation

«Царь Гандхары Шакуни, сильный и действительно доблестный, убит Сахадевой: дядя пал от руки племянника. Того, кого прежде обмахивали двумя опахалами с золотыми ручками, теперь лежащего обвевают крылья птиц. Тот, кто сотнями и тысячами создавал образы, был чародеем; его чары сожжены силой Пандавов. Обманом, как знаток коварства, он в собрании выиграл у Юдхиштхиры огромное царство, но затем сам проиграл жизнь. Птицы, о Кришна, со всех сторон окружают Шакуни, игрока моих сыновей, обученного на их гибель. Из-за него эта великая вражда с Пандавами привела к убийству моих сыновей, его самого и всего его окружения. Как мои сыновья завоевали оружием свои миры, господин, так и этот дурноумный завоевал свои миры оружием. Но как бы он, кривой умом, о Мадхусудана, и там снова не поссорил моих прямодушных сыновей с их братьями!»

Version

70aa0981a6c9 · published Jun 20, 2026, 2:21:59 PM UTC

Available inRU

Page between verses with