Mahabharata
Arjuna on the Kshatriya Duty12.22.6-10
10057 / 15823
Mahabharata · 12.22.6-10
Devanāgarī

ब्राह्मणस्यापि चेद् राजन् क्षत्रधर्मेण तिष्ठतः ॥
प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंस्थितम् ॥
न त्यागो न पुनर् याच्ञा न तपो मनुजेश्वर ॥
क्षत्रियस्य विधीयन्ते न परस्वोपजीवनम् ॥
स भवान् सर्वधर्मज्ञः सर्वात्मा भरतर्षभ ॥
राजा मनीषी निपुणो लोके दृष्टपरावरः ॥
त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि ॥
क्षत्रियस्य विशेषेण हृदयं वज्रसंहतम् ॥
जित्वारीन् क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यम् अकण्टकम् ॥
विजितात्मा मनुष्येन्द्र यज्ञदानपरो भव ॥

Transliteration (IAST)

brāhmaṇasyāpi ced rājan kṣatradharmeṇa tiṣṭhataḥ ||
praśastaṃ jīvitaṃ loke kṣatraṃ hi brahmasaṃsthitam ||
na tyāgo na punar yācñā na tapo manujeśvara ||
kṣatriyasya vidhīyante na parasvopajīvanam ||
sa bhavān sarvadharmajñaḥ sarvātmā bharatarṣabha ||
rājā manīṣī nipuṇo loke dṛṣṭaparāvaraḥ ||
tyaktvā saṃtāpajaṃ śokaṃ daṃśito bhava karmaṇi ||
kṣatriyasya viśeṣeṇa hṛdayaṃ vajrasaṃhatam ||
jitvārīn kṣatradharmeṇa prāpya rājyam akaṇṭakam ||
vijitātmā manuṣyendra yajñadānaparo bhava ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ब्राह्मणस्य अपि चेत् राजन्brāhmaṇasya api cet rājanдаже брахмана если, царь; даже для брахмана, о царь
क्षत्र धर्मेण तिष्ठतःkṣatra dharmeṇa tiṣṭhataḥстоящего в кшатрийской дхарме; пребывающего в долге воина
प्रशस्तम् जीवितम् लोकेpraśastam jīvitam lokeпохвальна жизнь в мире; одобрена такая жизнь
क्षत्रम् हि ब्रह्म संस्थितम्kṣatram hi brahma saṃsthitamкшатрийство ведь в Брахмане основано; царская сила утверждена в священном
न त्यागः न पुनः याच्ञाna tyāgaḥ na punaḥ yācñāни отречение, ни снова прошение; не отказ и не просьба милостыни
न तपः मनुज ईश्वरna tapaḥ manuja īśvaraне тапас, владыка людей; не аскеза, о правитель
क्षत्रियस्य विधीयन्तेkṣatriyasya vidhīyanteдля кшатрия предписываются; назначаются воину
न पर स्व उपजीवनम्na para sva upajīvanamи не жизнь чужим имуществом; не существование за счёт чужого
सः भवान् सर्व धर्म ज्ञःsaḥ bhavān sarva dharma jñaḥтак ты, знаток всех дхарм; ты же, знающий все законы
सर्व आत्मा भरत ऋषभsarva ātmā bharata ṛṣabhaвсецелый душой, бык Бхаратов; обладающий всеобщим пониманием
राजा मनीषी निपुणःrājā manīṣī nipuṇaḥцарь, мудрец, искусный; правитель, разумный и тонкий
लोके दृष्ट पर अवरःloke dṛṣṭa para avaraḥв мире видящий высшее и низшее; знающий дальнее и ближнее
त्यक्त्वा संताप जम् शोकम्tyaktvā saṃtāpa jam śokamоставив скорбь, рождённую страданием; отбросив печаль от муки
दंशितः भव कर्मणिdaṃśitaḥ bhava karmaṇiбудь облачён для действия; готовься к делу
क्षत्रियस्य विशेषेणkṣatriyasya viśeṣeṇaу кшатрия особенно; для воина прежде всего
हृदयम् वज्र संहतम्hṛdayam vajra saṃhatamсердце должно быть как скреплённое алмазом; твёрдое словно молния
जित्वा अरीन् क्षत्र धर्मेणjitvā arīn kṣatra dharmeṇaпобедив врагов кшатрийской дхармой; одолел недругов по долгу воина
प्राप्य राज्यम् अकण्टकम्prāpya rājyam akaṇṭakamполучив царство без терний; обретя беспрепятственную власть
विजित आत्मा मनुष्य इन्द्रvijita ātmā manuṣya indraпобедивший себя, владыка людей; самообузданный царь
यज्ञ दान परः भवyajña dāna paraḥ bhavaбудь предан жертвам и дарам; посвятись жертвоприношению и щедрости
Translation

«Даже жизнь брахмана, если он стоит в кшатрийской дхарме, признаётся похвальной в мире, о царь, ибо кшатрийская сила утверждена в Брахмане. Для кшатрия, о владыка людей, не предписаны ни отречение, ни просьба милостыни, ни тапас, ни жизнь за счёт чужого имущества. Ты же знаешь все дхармы, о бык Бхаратов; ты царь, мудрец, искусный человек, видящий в мире высшее и низшее. Оставь скорбь, рождённую страданием, и будь готов к действию. Сердце кшатрия особенно должно быть твёрдым, словно молния. Победив врагов по кшатрийской дхарме и получив царство без препятствий, обуздай себя, о владыка людей, и будь предан жертвам и дарам».

Version

94b31aa54d66 · published Jun 20, 2026, 3:47:17 PM UTC

Available inRU

Page between verses with