Mahabharata
Yudhishthira Is Consecrated as King (Yudhishthira Is Anointed as King)12.40.8-17
10142 / 15823
Mahabharata · 12.40.8-17
Devanāgarī

ततः प्रकृतयः सर्वाः पुरस्कृत्य पुरोहितम् ॥
ददृशुर् धर्मराजानम् आदाय बहु मङ्गलम् ॥
पृथिवीं च सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च ॥
आभिषेचनिकं भाण्डं सर्वसंभारसंभृतम् ॥
काञ्चनौदुम्बरास् तत्र राजताः पृथिवीमयाः ॥
पूर्णकुम्भाः सुमनसो लाजा बर्हींषि गोरसाः ॥
शमीपलाशपुंनागाः समिधो मधुसर्पिषी ॥
स्रुव औदुम्बरः शङ्खास् तथा हेमविभूषिताः ॥
दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस् तत्र धौम्यः पुरोहितः ॥
प्रागुदक्प्रवणां वेदीं लक्षणेनोपलिप्य ह ॥
व्याघ्रचर्मोत्तरे श्लक्ष्णे सर्वतोभद्र आसने ॥
दृढपादप्रतिष्ठाने हुताशनसमत्विषि ॥
उपवेश्य महात्मानं कृष्णां च द्रुपदात्मजाम् ॥
जुहाव पावकं धीमान् विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥
अभ्यषिञ्चत् पतिं पृथ्व्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥
धृतराष्ट्रश् च राजर्षिः सर्वाः प्रकृतयस् तथा ॥
ततो ऽनुवादयाम् आसुः पणवानकदुन्दुभीः ॥
धर्मराजो ऽपि तत् सर्वं प्रतिजग्राह धर्मतः ॥
पूजयाम् आस तांश् चापि विधिवद् भूरिदक्षिणः ॥
ततो निष्कसहस्रेण ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयत् ॥
वेदाध्ययनसंपन्नाञ् शीलवृत्तसमन्वितान् ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ puraskṛtya purohitam ||
dadṛśur dharmarājānam ādāya bahu maṅgalam ||
pṛthivīṃ ca suvarṇaṃ ca ratnāni vividhāni ca ||
ābhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtam ||
kāñcanaudumbarās tatra rājatāḥ pṛthivīmayāḥ ||
pūrṇakumbhāḥ sumanaso lājā barhīṃṣi gorasāḥ ||
śamīpalāśapuṃnāgāḥ samidho madhusarpiṣī ||
sruva audumbaraḥ śaṅkhās tathā hemavibhūṣitāḥ ||
dāśārheṇābhyanujñātas tatra dhaumyaḥ purohitaḥ ||
prāgudakpravaṇāṃ vedīṃ lakṣaṇenopalipya ha ||
vyāghracarmottare ślakṣṇe sarvatobhadra āsane ||
dṛḍhapādapratiṣṭhāne hutāśanasamatviṣi ||
upaveśya mahātmānaṃ kṛṣṇāṃ ca drupadātmajām ||
juhāva pāvakaṃ dhīmān vidhimantrapuraskṛtam ||
abhyaṣiñcat patiṃ pṛthvyāḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram ||
dhṛtarāṣṭraś ca rājarṣiḥ sarvāḥ prakṛtayas tathā ||
tato 'nuvādayām āsuḥ paṇavānakadundubhīḥ ||
dharmarājo 'pi tat sarvaṃ pratijagrāha dharmataḥ ||
pūjayām āsa tāṃś cāpi vidhivad bhūridakṣiṇaḥ ||
tato niṣkasahasreṇa brāhmaṇān svasti vācayat ||
vedādhyayanasaṃpannāñ śīlavṛttasamanvitān ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः प्रकृतयः सर्वाःtataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥзатем все подданные; все государственные силы
पुरस्कृत्य पुरोहितम्puraskṛtya purohitamпоставив впереди жреца; во главе с purohita
ददृशुः धर्म राजानम्dadṛśuḥ dharma rājānamувидели царя дхармы; пришли к Юдхиштхире
आदाय बहु मङ्गलम्ādāya bahu maṅgalamпринеся множество благих предметов; с многими auspicious вещами
पृथिवीम् च सुवर्णम् चpṛthivīm ca suvarṇam caземлю и золото; почву и драгоценный металл
रत्नानि विविधानि चratnāni vividhāni caи разные драгоценности; разнообразные самоцветы
आभिषेचनिकं भाण्डम्ābhiṣecanikaṃ bhāṇḍamсосуды для помазания; коронационную утварь
सर्व संभार संभृतम्sarva saṃbhāra saṃbhṛtamснабжённые всеми принадлежностями; полностью приготовленные
काञ्चन उदुम्बराः तत्रkāñcana udumbarāḥ tatraзолотые и удумбаровые там; из золота и дерева удумбара
राजताः पृथिवी मयाःrājatāḥ pṛthivī mayāḥсеребряные и глиняные; сделанные из земли
पूर्ण कुम्भाः सुमनसःpūrṇa kumbhāḥ sumanasaḥполные кувшины, цветы; наполненные сосуды
लाजाः बर्हींषि गो रसाःlājāḥ barhīṃṣi go rasāḥжареные зёрна, травы, коровьи продукты; обрядовые травы и молоко
शमी पलाश पुंनागाःśamī palāśa puṃnāgāḥшами, палаша и пуннага; священные деревья
समिधः मधु सर्पिषीsamidhaḥ madhu sarpiṣīтопливо, мёд и масло; дрова, мёд и гхи
स्रुवः औदुम्बरः शङ्खाःsruvaḥ audumbaraḥ śaṅkhāḥудумбаровая ложка, раковины; жертвенная ложка и шанкхи
तथा हेम विभूषिताःtathā hema vibhūṣitāḥтакже украшенные золотом; с золотым убранством
दाशार्हेण अभ्यनुज्ञातःdāśārheṇa abhyanujñātaḥДашархой одобренный; с разрешения Кришны
तत्र धौम्यः पुरोहितःtatra dhaumyaḥ purohitaḥтам Дхаумья-жрец; пурохита Дхаумья
प्राक् उदक् प्रवणाम् वेदीम्prāk udak pravaṇām vedīmалтарь, наклонённый на северо-восток; веди с восточно-северным уклоном
लक्षणेन उपलिप्य हlakṣaṇena upalipya haпо правилу обмазав; очистив знаком
व्याघ्र चर्म उत्तरे श्लक्ष्णेvyāghra carma uttare ślakṣṇeс тигровой шкурой сверху, гладком; на ровном сиденье
सर्वतो भद्रे आसनेsarvato bhadre āsaneна всеблагом сиденье; благоприятном со всех сторон
दृढ पाद प्रतिष्ठानेdṛḍha pāda pratiṣṭhāneс крепко установленными ножками; прочно стоящем
हुताशन सम त्विषिhutāśana sama tviṣiсияющем как огонь; с блеском Агни
उपवेश्य महा आत्मानम्upaveśya mahā ātmānamусадив великодушного; посадив Юдхиштхиру
कृष्णाम् च द्रुपद आत्मजाम्kṛṣṇām ca drupada ātmajāmи Кришну, дочь Друпады; Драупади
जुहाव पावकम् धीमान्juhāva pāvakam dhīmānмудрый возжёг огонь; совершил жертву Агни
विधि मन्त्र पुरस्कृतम्vidhi mantra puraskṛtamс правилом и мантрами впереди; по обряду и мантрам
अभ्यषिञ्चत् पतिम् पृथ्व्याःabhyaṣiñcat patim pṛthvyāḥпомазал владыку земли; совершил абхишеку
कुन्ती पुत्रम् युधिष्ठिरम्kuntī putram yudhiṣṭhiramсына Кунти Юдхиштхиру; царя Юдхиштхиру
धृतराष्ट्रः च राज ऋषिःdhṛtarāṣṭraḥ ca rāja ṛṣiḥи царственный риши Дхритараштра; старый владыка
सर्वाः प्रकृतयः तथाsarvāḥ prakṛtayaḥ tathāи все подданные также; все государственные силы
ततः अनुवादयाम् आसुःtataḥ anuvādayām āsuḥзатем зазвучали; после этого ударили
पणव आनक दुन्दुभीःpaṇava ānaka dundubhīḥпанавы, анаки, дундубхи; малые и большие барабаны
धर्म राजः अपि तत् सर्वम्dharma rājaḥ api tat sarvamи царь дхармы всё это; Юдхиштхира всё
प्रतिजग्राह धर्मतःpratijagrāha dharmataḥпринял согласно дхарме; принял праведно
पूजयाम् आस तान् च अपिpūjayām āsa tān ca apiи их также почтил; оказал им честь
विधिवत् भूरि दक्षिणःvidhivat bhūri dakṣiṇaḥпо правилу, щедрый на дакшины; обильными дарами
ततः निष्क सहस्रेणtataḥ niṣka sahasreṇaзатем тысячей нишк; тысячью золотых монет
ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयत्brāhmaṇān svasti vācayatбрахманов заставил произнести благословение; попросил благословить
वेद अध्ययन संपन्नान्veda adhyayana saṃpannānисполненных изучения Веды; сведущих в Ведах
शील वृत्त समन्वितान्śīla vṛtta samanvitānнаделённых нравом и поведением; добронравных
Translation

Затем все подданные, поставив впереди жреца, пришли к царю дхармы, принеся множество благоприятных предметов: землю, золото, разные драгоценности, сосуды для помазания, наполненные всеми принадлежностями, золотые, удумбаровые, серебряные и глиняные сосуды, полные кувшины, цветы, жареные зёрна, обрядовые травы, коровьи продукты, ветви шами, палаши и пуннаги, топливо, мёд, гхи, удумбаровую жертвенную ложку и раковины, украшенные золотом. С разрешения Дашархи, Кришны, пурохита Дхаумья обмазал по правилу алтарь, наклонённый к северо-востоку. На гладком всеблагом сиденье с тигровой шкурой сверху, с крепко установленными ножками, сияющем как огонь, он усадил великодушного Юдхиштхиру и Кришну, дочь Друпады, и мудро совершил жертвенное возлияние в огонь по правилу и мантрам. Дхритараштра, царственный риши, и все подданные помазали сына Кунти Юдхиштхиру владыкой земли. Затем зазвучали панавы, анаки и дундубхи. Царь дхармы принял всё это согласно дхарме, почтил их по правилу, будучи щедрым на дакшины, и за тысячу нишк попросил брахманов, исполненных изучения Веды и наделённых добрым поведением, произнести благословение.

Version

d2dd9172dcf0 · published Jun 20, 2026, 4:57:36 PM UTC

Available inRU

Page between verses with