Mahabharata
The Essence of Royal Protection12.58.1-4
10210 / 15823
Mahabharata · 12.58.1-4
Devanāgarī

भीष्म उवाच
एतत् ते राजधर्माणां नवनीतं युधिष्ठिर ॥
बृहस्पतिर् हि भगवान् नान्यं धर्मं प्रशंसति ॥
विशालाक्षश् च भगवान् काव्यश् चैव महातपाः ॥
सहस्राक्षो महेन्द्रश् च तथा प्राचेतसो मनुः ॥
भरद्वाजश् च भगवांस् तथा गौरशिरा मुनिः ॥
राजशास्त्रप्रणेतारो ब्रह्मण्या ब्रह्मवादिनः ॥
रक्षाम् एव प्रशंसन्ति धर्मं धर्मभृतां वर ॥
राज्ञां राजीवताम्राक्ष साधनं चात्र वै शृणु ॥

Transliteration (IAST)

bhīṣma uvāca
etat te rājadharmāṇāṃ navanītaṃ yudhiṣṭhira ||
bṛhaspatir hi bhagavān nānyaṃ dharmaṃ praśaṃsati ||
viśālākṣaś ca bhagavān kāvyaś caiva mahātapāḥ ||
sahasrākṣo mahendraś ca tathā prācetaso manuḥ ||
bharadvājaś ca bhagavāṃs tathā gauraśirā muniḥ ||
rājaśāstrapraṇetāro brahmaṇyā brahmavādinaḥ ||
rakṣām eva praśaṃsanti dharmaṃ dharmabhṛtāṃ vara ||
rājñāṃ rājīvatāmrākṣa sādhanaṃ cātra vai śṛṇu ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма продолжил
एतत् ते राज धर्माणाम्etat te rāja dharmāṇāmэто тебе царских дхарм; это учение царского долга
नवनीतम् युधिष्ठिरnavanītam yudhiṣṭhiraмасло, Юдхиштхира; самая суть
बृहस्पतिः हि भगवान्bṛhaspatiḥ hi bhagavānведь благословенный Брихаспати; мудрый Брихаспати
न अन्यम् धर्मम् प्रशंसतिna anyam dharmam praśaṃsatiне другую дхарму восхваляет; не хвалит иное
विशाल अक्षः च भगवान्viśāla akṣaḥ ca bhagavānи благословенный Вишалакша; широкоокий мудрец
काव्यः च एव महा तपाःkāvyaḥ ca eva mahā tapāḥи Кавья, великий подвижник; Шукра
सहस्र अक्षः महा इन्द्रः चsahasra akṣaḥ mahā indraḥ caи Тысячеокий Махендра; Индра
तथा प्राचेतसः मनुःtathā prācetasaḥ manuḥтакже Прачетас Ману; Ману Прачетас
भरद्वाजः च भगवान्bharadvājaḥ ca bhagavānи благословенный Бхарадваджа; мудрец Бхарадваджа
तथा गौरशिरा मुनिःtathā gauraśirā muniḥи мудрец Гаурашира; риши Гаурашира
राज शास्त्र प्रणेतारःrāja śāstra praṇetāraḥсоставители царской науки; авторы политики
ब्रह्मण्याः ब्रह्म वादिनःbrahmaṇyāḥ brahma vādinaḥпреданные Брахману, говорящие о Брахмане; духовные учителя
रक्षाम् एव प्रशंसन्तिrakṣām eva praśaṃsantiзащиту именно восхваляют; хвалят охрану
धर्मम् धर्म भृताम् वरdharmam dharma bhṛtām varaкак дхарму, лучший носителей дхармы; главный долг
राज्ञाम् राजीव ताम्र अक्षrājñām rājīva tāmra akṣaцарей, лотосно-медноокий; о краснолотоокий
साधनम् च अत्र वै शृणुsādhanam ca atra vai śṛṇuи средство здесь выслушай; услышь способы
Translation

Бхишма сказал: «Юдхиштхира, это для тебя масло, самая суть царских дхарм. Благословенный Брихаспати не восхваляет иной дхармы. Благословенный Вишалакша, великий подвижник Кавья, Тысячеокий Махендра, Прачетас Ману, благословенный Бхарадваджа и мудрец Гаурашира, составители царской науки, преданные Брахману и говорящие о Брахмане, восхваляют именно защиту как дхарму царей, лучший из носителей дхармы. О лотосно-медноокий, теперь выслушай и средства её осуществления».

Version

b06820c3c26a · published Jun 20, 2026, 5:55:57 PM UTC

Available inRU

Page between verses with