अथ देवाः समागम्य विष्णुम् ऊचुः प्रजापतिम् ॥
एको यो ऽर्हति मर्त्येभ्यः श्रैष्ठ्यं तं वै समादिश ॥
ततः संचिन्त्य भगवान् देवो नारायणः प्रभुः ॥
तैजसं वै विरजसं सो ऽसृजन् मानसं सुतम् ॥
विरजास् तु महाभाग विभुत्वं भुवि नैच्छत ॥
न्यासायैवाभवद् बुद्धिः प्रणीता तस्य पाण्डव ॥
कीर्तिमांस् तस्य पुत्रो ऽभूत् सो ऽपि पञ्चातिगो ऽभवत् ॥
कर्दमस् तस्य च सुतः सो ऽप्य् अतप्यन् महत् तपः ॥
प्रजापतेः कर्दमस्य अनङ्गो नाम वै सुतः ॥
प्रजानां रक्षिता साधुर् दण्डनीतिविशारदः ॥
अनङ्गपुत्रो ऽतिबलो नीतिमान् अधिगम्य वै ॥
अभिपेदे महीराज्यम् अथेन्द्रियवशो ऽभवत् ॥
मृत्योस् तु दुहिता राजन् सुनीथा नाम मानसी ॥
प्रख्याता त्रिषु लोकेषु या सा वेनम् अजीजनत् ॥
तं प्रजासु विधर्माणं रागद्वेषवशानुगम् ॥
मन्त्रपूतैः कुशैर् जघ्नुर् ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥
ममन्थुर् दक्षिणं चोरुम् ऋषयस् तस्य मन्त्रतः ॥
ततो ऽस्य विकृतो जज्ञे ह्रस्वाङ्गः पुरुषो भुवि ॥
दग्धस्थाणुप्रतीकाशो रक्ताक्षः कृष्णमूर्धजः ॥
निषीदेत्य् एवम् ऊचुस् तम् ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥
तस्मान् निषादाः संभूताः क्रूराः शैलवनाश्रयाः ॥
ये चान्ये विन्ध्यनिलया म्लेच्छाः शतसहस्रशः ॥
भूयो ऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुस् ते महर्षयः ॥
ततः पुरुष उत्पन्नो रूपेणेन्द्र इवापरः ॥
कवची बद्धनिस्त्रिंशः सशरः सशरासनः ॥
वेदवेदाङ्गविच् चैव धनुर्वेदे च पारगः ॥
तं दण्डनीतिः सकला श्रिता राजन् नरोत्तमम् ॥
ततः स प्राञ्जलिर् वैन्यो महर्षींस् तान् उवाच ह ॥
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर् धर्मार्थदर्शिनी ॥
अनया किं मया कार्यं तन् मे तत्त्वेन शंसत ॥
यन् मां भवन्तो वक्ष्यन्ति कार्यम् अर्थसमन्वितम् ॥
तद् अहं वै करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥
atha devāḥ samāgamya viṣṇum ūcuḥ prajāpatim ||
eko yo 'rhati martyebhyaḥ śraiṣṭhyaṃ taṃ vai samādiśa ||
tataḥ saṃcintya bhagavān devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ ||
taijasaṃ vai virajasaṃ so 'sṛjan mānasaṃ sutam ||
virajās tu mahābhāga vibhutvaṃ bhuvi naicchata ||
nyāsāyaivābhavad buddhiḥ praṇītā tasya pāṇḍava ||
kīrtimāṃs tasya putro 'bhūt so 'pi pañcātigo 'bhavat ||
kardamas tasya ca sutaḥ so 'py atapyan mahat tapaḥ ||
prajāpateḥ kardamasya anaṅgo nāma vai sutaḥ ||
prajānāṃ rakṣitā sādhur daṇḍanītiviśāradaḥ ||
anaṅgaputro 'tibalo nītimān adhigamya vai ||
abhipede mahīrājyam athendriyavaśo 'bhavat ||
mṛtyos tu duhitā rājan sunīthā nāma mānasī ||
prakhyātā triṣu lokeṣu yā sā venam ajījanat ||
taṃ prajāsu vidharmāṇaṃ rāgadveṣavaśānugam ||
mantrapūtaiḥ kuśair jaghnur ṛṣayo brahmavādinaḥ ||
mamanthur dakṣiṇaṃ corum ṛṣayas tasya mantrataḥ ||
tato 'sya vikṛto jajñe hrasvāṅgaḥ puruṣo bhuvi ||
dagdhasthāṇupratīkāśo raktākṣaḥ kṛṣṇamūrdhajaḥ ||
niṣīdety evam ūcus tam ṛṣayo brahmavādinaḥ ||
tasmān niṣādāḥ saṃbhūtāḥ krūrāḥ śailavanāśrayāḥ ||
ye cānye vindhyanilayā mlecchāḥ śatasahasraśaḥ ||
bhūyo 'sya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ mamanthus te maharṣayaḥ ||
tataḥ puruṣa utpanno rūpeṇendra ivāparaḥ ||
kavacī baddhanistriṃśaḥ saśaraḥ saśarāsanaḥ ||
vedavedāṅgavic caiva dhanurvede ca pāragaḥ ||
taṃ daṇḍanītiḥ sakalā śritā rājan narottamam ||
tataḥ sa prāñjalir vainyo maharṣīṃs tān uvāca ha ||
susūkṣmā me samutpannā buddhir dharmārthadarśinī ||
anayā kiṃ mayā kāryaṃ tan me tattvena śaṃsata ||
yan māṃ bhavanto vakṣyanti kāryam arthasamanvitam ||
tad ahaṃ vai kariṣyāmi nātra kāryā vicāraṇā ||
Затем боги собрались и сказали Вишну-Праджапати: «Назначь одного среди смертных, кто достоин превосходства». Бхагаван Нараяна, подумав, создал сияющего, свободного от раджаса умственного сына — Вираджу. Но Вираджа не пожелал власти на земле: его разум был направлен к отречению. Его сыном был Киртиман, тоже превзошедший пять чувств; его сыном был Кардама, совершавший великий тапас. У Праджапати Кардамы родился сын Ананга, праведный защитник существ и знаток данда-нити. Сын Ананги, очень сильный и знающий политику, вступил во власть над землёй, но оказался подчинён чувствам. Дочь Мритью, Сунитха, известная в трёх мирах, родила от него Вену. Вена был бездхармичен среди подданных, подчинён страсти и ненависти; поэтому риши, говорящие Брахман, убили его кушами, очищенными мантрами. Затем они мантрой растёрли его правое бедро, и оттуда родился уродливый, низкорослый человек, подобный обожжённому пню, с красными глазами и чёрными волосами. Риши сказали ему: “Сиди”, и от него произошли нишады, жестокие жители гор и лесов, а также многочисленные млеччхи Виндхьев. Потом великие риши растёрли правую руку Вены, и оттуда возник человек, обликом подобный второму Индре: в доспехе, с мечом, луком и стрелами, знающий Веды, веданги и Дханурведу. К нему, лучшему из людей, прибегла вся данда-нити. Это был Вайнья. Со сложенными ладонями он сказал махарши: “Во мне возник тонкий разум, видящий дхарму и артху. Скажите мне истинно, что мне делать. Какое дело, соединённое со смыслом, вы мне укажете, то я исполню без колебания”».
18151a782f9b · published Jun 21, 2026, 10:32:55 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Царская власть передаётся не тому, кто ищет власти. Вираджа отказывается, Вена злоупотребляет, и лишь Притху появляется как носитель знания, оружия и готовности подчиниться дхарме мудрецов.