Mahabharata
Dharma for Peoples Outside the Ordered Realm12.65.13-22
10247 / 15823
Mahabharata · 12.65.13-22
Devanāgarī

मान्धातोवाच
यवनाः किराता गान्धाराश् चीनाः शबरबर्बराः ॥
शकास् तुषाराः कह्वाश् च पह्लवाश् चान्ध्रमद्रकाः ॥
ओड्राः पुलिन्दा रमठाः काचा म्लेच्छाश् च सर्वशः ॥
ब्रह्मक्षत्रप्रसूताश् च वैश्याः शूद्राश् च मानवाः ॥
कथं धर्मं चरेयुस् ते सर्वे विषयवासिनः ॥
मद्विधैश् च कथं स्थाप्याः सर्वे ते दस्युजीविनः ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं भगवंस् तद् ब्रवीहि मे ॥
त्वं बन्धुभूतो ह्य् अस्माकं क्षत्रियाणां सुरेश्वर ॥
इन्द्र उवाच
मातापित्रोर् हि कर्तव्या शुश्रूषा सर्वदस्युभिः ॥
आचार्यगुरुशुश्रूषा तथैवाश्रमवासिनाम् ॥
भूमिपालानां च शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ॥
वेदधर्मक्रियाश् चैव तेषां धर्मो विधीयते ॥
पितृयज्ञास् तथा कूपाः प्रपाश् च शयनानि च ॥
दानानि च यथाकालं द्विजेषु दद्युर् एव ते ॥
अहिंसा सत्यम् अक्रोधो वृत्तिदायानुपालनम् ॥
भरणं पुत्रदाराणां शौचम् अद्रोह एव च ॥
दक्षिणा सर्वयज्ञानां दातव्या भूतिम् इच्छता ॥
पाकयज्ञा महार्हाश् च कर्तव्याः सर्वदस्युभिः ॥
एतान्य् एवंप्रकाराणि विहितानि पुरानघ ॥
सर्वलोकस्य कर्माणि कर्तव्यानीह पार्थिव ॥

Transliteration (IAST)

māndhātovāca
yavanāḥ kirātā gāndhārāś cīnāḥ śabarabarbarāḥ ||
śakās tuṣārāḥ kahvāś ca pahlavāś cāndhramadrakāḥ ||
oḍrāḥ pulindā ramaṭhāḥ kācā mlecchāś ca sarvaśaḥ ||
brahmakṣatraprasūtāś ca vaiśyāḥ śūdrāś ca mānavāḥ ||
kathaṃ dharmaṃ careyus te sarve viṣayavāsinaḥ ||
madvidhaiś ca kathaṃ sthāpyāḥ sarve te dasyujīvinaḥ ||
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ bhagavaṃs tad bravīhi me ||
tvaṃ bandhubhūto hy asmākaṃ kṣatriyāṇāṃ sureśvara ||
indra uvāca
mātāpitror hi kartavyā śuśrūṣā sarvadasyubhiḥ ||
ācāryaguruśuśrūṣā tathaivāśramavāsinām ||
bhūmipālānāṃ ca śuśrūṣā kartavyā sarvadasyubhiḥ ||
vedadharmakriyāś caiva teṣāṃ dharmo vidhīyate ||
pitṛyajñās tathā kūpāḥ prapāś ca śayanāni ca ||
dānāni ca yathākālaṃ dvijeṣu dadyur eva te ||
ahiṃsā satyam akrodho vṛttidāyānupālanam ||
bharaṇaṃ putradārāṇāṃ śaucam adroha eva ca ||
dakṣiṇā sarvayajñānāṃ dātavyā bhūtim icchatā ||
pākayajñā mahārhāś ca kartavyāḥ sarvadasyubhiḥ ||
etāny evaṃprakārāṇi vihitāni purānagha ||
sarvalokasya karmāṇi kartavyānīha pārthiva ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
मान्धाता उवाचmāndhātā uvācaМандхатри сказал; Мандхатри спросил
यवनाः किराताः गान्धाराःyavanāḥ kirātāḥ gāndhārāḥяваны, кираты, гандхары; народы
चीनाः शबर बर्बराःcīnāḥ śabara barbarāḥчины, шабары, варвары; племена
शकाः तुषाराः कह्वाः चśakāḥ tuṣārāḥ kahvāḥ caшаки, тушары и кахвы; северные народы
पह्लवाः च अन्ध्र मद्रकाःpahlavāḥ ca andhra madrakāḥпахлавы, андхры и мадраки; народы
ओड्राः पुलिन्दा रमठाः काचाःoḍrāḥ pulindā ramaṭhāḥ kācāḥодры, пулинды, раматхи, качи; племена
म्लेच्छाः च सर्वशःmlecchāḥ ca sarvaśaḥи млеччхи всех видов; чужеземцы
ब्रह्म क्षत्र प्रसूताः चbrahma kṣatra prasūtāḥ caи рождённые от брахманов и кшатриев; смешанного происхождения
वैश्याः शूद्राः च मानवाःvaiśyāḥ śūdrāḥ ca mānavāḥвайшьи, шудры и люди; разные группы
कथम् धर्मम् चरेयुः तेkatham dharmam careyuḥ teкак дхарму исполняли бы они; какой долг
सर्वे विषय वासिनःsarve viṣaya vāsinaḥвсе жители областей; подданные
मद् विधैः च कथम् स्थाप्याःmad vidhaiḥ ca katham sthāpyāḥи такими как я как установить; как устроить
सर्वे ते दस्यु जीविनःsarve te dasyu jīvinaḥвсе они живущие разбойно; добычей
एतत् इच्छामि अहम् श्रोतुम्etat icchāmi aham śrotumэто хочу я услышать; желаю знать
भगवन् तत् ब्रवीहि मेbhagavan tat bravīhi meблагословенный, это скажи мне; объясни
त्वम् बन्धु भूतः हि अस्माकम्tvam bandhu bhūtaḥ hi asmākamты ведь стал нашим родичем; близким
क्षत्रियाणाम् सुर ईश्वरkṣatriyāṇām sura īśvaraкшатриев, владыка богов; Индра
इन्द्र उवाचindra uvācaИндра сказал; Индра ответил
माता पित्रोः हि कर्तव्याmātā pitroḥ hi kartavyāматери и отцу ведь должно быть сделано; служение
शुश्रूषा सर्व दस्युभिःśuśrūṣā sarva dasyubhiḥслужение всеми разбойными народами; всеми дасью
आचार्य गुरु शुश्रूषाācārya guru śuśrūṣāслужение ачарье и гуру; учителю
तथा एव आश्रम वासिनाम्tathā eva āśrama vāsināmтак же обитателям ашрамов; подвижникам
भूमि पालानाम् च शुश्रूषाbhūmi pālānām ca śuśrūṣāи служение хранителям земли; царям
कर्तव्या सर्व दस्युभिःkartavyā sarva dasyubhiḥдолжно быть всеми дасью; обязательно
वेद धर्म क्रियाः च एवveda dharma kriyāḥ ca evaи ведийские дхармические действия; обряды
तेषाम् धर्मः विधीयतेteṣām dharmaḥ vidhīyateих дхармой предписываются; для них установлены
पितृ यज्ञाः तथा कूपाःpitṛ yajñāḥ tathā kūpāḥжертвы предкам, также колодцы; питри-обряды
प्रपाः च शयनानि चprapāḥ ca śayanāni caводопои и ложа; места отдыха
दानानि च यथा कालम्dānāni ca yathā kālamи дары в должное время; своевременные даяния
द्विजेषु दद्युः एव तेdvijeṣu dadyuḥ eva teдваждырождённым пусть дают они; брахманам
अहिंसा सत्यम् अक्रोधःahiṃsā satyam akrodhaḥненасилие, истина, негнев; правдивость
वृत्ति दाय अनुपालनम्vṛtti dāya anupālanamсоблюдение наследственного занятия и доли; средств жизни
भरणम् पुत्र दाराणाम्bharaṇam putra dārāṇāmсодержание сыновей и жён; семьи
शौचम् अद्रोहः एव चśaucam adrohaḥ eva caчистота и отсутствие вражды; незлобие
दक्षिणा सर्व यज्ञानाम्dakṣiṇā sarva yajñānāmдакшина всех жертв; вознаграждение
दातव्या भूतिम् इच्छताdātavyā bhūtim icchatāдолжна даваться желающим блага; процветания
पाक यज्ञाः महा अर्हाः चpāka yajñāḥ mahā arhāḥ caи домашние жертвы весьма достойные; пакa-яджни
कर्तव्याः सर्व दस्युभिःkartavyāḥ sarva dasyubhiḥдолжны совершаться всеми дасью; всеми народами
एतानि एवम् प्रकाराणिetāni evam prakārāṇiэти такого вида; такие
विहितानि पुरा अनघvihitāni purā anaghaпредписаны прежде, безгрешный; в древности
सर्व लोकस्य कर्माणिsarva lokasya karmāṇiдела всего мира; всеобщие обязанности
कर्तव्यानि इह पार्थिवkartavyāni iha pārthivaдолжны совершаться здесь, царь; исполняться
Translation

Мандхатри сказал: «Яваны, кираты, гандхары, чины, шабары, варвары, шаки, тушары, кахвы, пахлавы, андхры, мадраки, одры, пулинды, раматхи, качи, все виды млеччх, а также люди, рождённые от брахманов и кшатриев, вайшьи и шудры, живущие в областях, — как все они должны исполнять дхарму? И как такие, как я, должны устанавливать всех этих живущих разбоем? Я хочу услышать это, благословенный; скажи мне, ведь ты стал родичем для нас, кшатриев, владыка богов». Индра сказал: «Все дасью должны служить матери и отцу, ачарье и гуру, а также обитателям ашрамов. Все дасью должны служить хранителям земли. Для них установлены ведийские дхармические действия. Они должны совершать жертвы предкам, устраивать колодцы, водопои и ложа, а также вовремя давать дары дваждырождённым. Ненасилие, истина, негнев, соблюдение наследственного занятия и доли, содержание сыновей и жён, чистота и отсутствие вражды; дакшина во всех жертвах, которую должен давать желающий процветания; достойные домашние жертвы — всё это должны совершать все дасью. Такие всеобщие дела, царь, были предписаны в древности для всего мира и должны исполняться здесь».

Version

09032b064e8e · published Jun 20, 2026, 6:12:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with