यो हि नाभाषते किं चित् सततं भ्रुकुटीमुखः ॥
द्वेष्यो भवति भूतानां स सान्त्वम् इह नाचरन् ॥
यस् तु पूर्वम् अभिप्रेक्ष्य पूर्वम् एवाभिभाषते ॥
स्मितपूर्वाभिभाषी च तस्य लोकः प्रसीदति ॥
दानम् एव हि सर्वत्र सान्त्वेनानभिजल्पितम् ॥
न प्रीणयति भूतानि निर्व्यञ्जनम् इवाशनम् ॥
अदाता ह्य् अपि भूतानां मधुराम् ईरयन् गिरम् ॥
सर्वलोकम् इमं शक्र सान्त्वेन कुरुते वशे ॥
तस्मात् सान्त्वं प्रकर्तव्यं दण्डम् आधित्सताम् इह ॥
फलं च जनयत्य् एवं न चास्योद्विजते जनः ॥
सुकृतस्य हि सान्त्वस्य श्लक्ष्णस्य मधुरस्य च ॥
सम्यग् आसेव्यमानस्य तुल्यं जातु न विद्यते ॥
yo hi nābhāṣate kiṃ cit satataṃ bhrukuṭīmukhaḥ ||
dveṣyo bhavati bhūtānāṃ sa sāntvam iha nācaran ||
yas tu pūrvam abhiprekṣya pūrvam evābhibhāṣate ||
smitapūrvābhibhāṣī ca tasya lokaḥ prasīdati ||
dānam eva hi sarvatra sāntvenānabhijalpitam ||
na prīṇayati bhūtāni nirvyañjanam ivāśanam ||
adātā hy api bhūtānāṃ madhurām īrayan giram ||
sarvalokam imaṃ śakra sāntvena kurute vaśe ||
tasmāt sāntvaṃ prakartavyaṃ daṇḍam ādhitsatām iha ||
phalaṃ ca janayaty evaṃ na cāsyodvijate janaḥ ||
sukṛtasya hi sāntvasya ślakṣṇasya madhurasya ca ||
samyag āsevyamānasya tulyaṃ jātu na vidyate ||
«Кто ничего не говорит и всегда ходит с нахмуренным лицом, тот становится ненавистным для существ, потому что не практикует мягкую речь. Но если человек первым замечает другого, первым обращается к нему и говорит с улыбкой, мир становится к нему благосклонным. Даже дарение, не сопровождаемое мягкой речью, не радует существ, как пища без приправы. А тот, кто даже не даёт даров, но произносит сладкую речь, мягкостью подчиняет себе весь этот мир, Шакра. Поэтому тем, кто здесь хочет применять наказание, следует прежде применять мягкость: так она приносит плод, и народ не страшится такого правителя. Нет ничего равного хорошо сделанной, гладкой, сладкой и правильно применяемой мягкой речи».
de0e340cee05 · published Jun 20, 2026, 7:19:33 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Брихаспати показывает, что речь определяет вкус поступка. Даже дар без мягкости становится сухим, а власть с наказанием не вызывает ужаса, если перед ней стоит уважительное, умиротворяющее обращение.