सागरान्तां महीं कृत्स्नाम् अनुशिष्य यथाविधि ॥
चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया ॥
ब्रह्मचर्येण घोरेण आचार्यकुलसेवया ॥
वेदान् अधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम् ॥
अतिथीन् अन्नपानेन पितॄंश् च स्वधया तथा ॥
ऋषीन् स्वाध्यायदीक्षाभिर् देवान् यज्ञैर् अनुत्तमैः ॥
क्षत्रधर्मे स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि ॥
उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव ॥
देवराज सुदेवो ऽयं मम सेनापतिः पुरा ॥
आसीद् योधः प्रशान्तात्मा सो ऽयं कस्माद् अतीव माम् ॥
नानेन क्रतुभिर् मुख्यैर् इष्टं नैव द्विजातयः ॥
तर्पिता विधिवच् छक्र सो ऽयं कस्माद् अतीव माम् ॥
इन्द्र उवाच
एतस्य विततस् तात सुदेवस्य बभूव ह ॥
संग्रामयज्ञः सुमहान् यश् चान्यो युध्यते नरः ॥
संनद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम् ॥
युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः ॥
sāgarāntāṃ mahīṃ kṛtsnām anuśiṣya yathāvidhi ||
cāturvarṇye yathāśāstraṃ pravṛtto dharmakāmyayā ||
brahmacaryeṇa ghoreṇa ācāryakulasevayā ||
vedān adhītya dharmeṇa rājaśāstraṃ ca kevalam ||
atithīn annapānena pitṝṃś ca svadhayā tathā ||
ṛṣīn svādhyāyadīkṣābhir devān yajñair anuttamaiḥ ||
kṣatradharme sthito bhūtvā yathāśāstraṃ yathāvidhi ||
udīkṣamāṇaḥ pṛtanāṃ jayāmi yudhi vāsava ||
devarāja sudevo 'yaṃ mama senāpatiḥ purā ||
āsīd yodhaḥ praśāntātmā so 'yaṃ kasmād atīva mām ||
nānena kratubhir mukhyair iṣṭaṃ naiva dvijātayaḥ ||
tarpitā vidhivac chakra so 'yaṃ kasmād atīva mām ||
indra uvāca
etasya vitatas tāta sudevasya babhūva ha ||
saṃgrāmayajñaḥ sumahān yaś cānyo yudhyate naraḥ ||
saṃnaddho dīkṣitaḥ sarvo yodhaḥ prāpya camūmukham ||
yuddhayajñādhikārastho bhavatīti viniścayaḥ ||
Амбариша сказал: «Васава, я правил всей землёй до океанов, как предписано; ради дхармы действовал по шастре в отношении четырёх варн; строгим брахмачарьей и служением в доме учителя изучил Веды и царскую науку. Гостей я удовлетворял пищей и питьём, предков — свадхой, риши — самоизучением и обетами, богов — непревзойдёнными жертвами. Утвердившись в кшатрийской дхарме, по шастре и правилу, я встречал войско и побеждал в бою. Царь богов, этот Судева прежде был моим полководцем, спокойным воином. Почему же он превосходит меня? Он не совершал великих жертв и не удовлетворял дваждырождённых как положено, Шакра. Почему же он выше меня?» Индра ответил: «Сын, у Судевы было великое жертвоприношение битвы; так же и всякий человек, который сражается. Каждый воин, вооружённый и как бы посвящённый, достигнув фронта войска, вступает в право боевой жертвы: таково твёрдое решение».
ded841a71be1 · published Jun 20, 2026, 8:09:44 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Амбариша перечисляет все классические опоры царской праведности, но Индра указывает на особый случай: когда кшатрий входит в бой как в жертву, его решимость становится формой посвящения.