युधिष्ठिर उवाच
कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च पार्थिव ॥
अरौ वर्तेत नृपतिस् तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
बृहस्पतेश् च संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥
बृहस्पतिं देवपतिर् अभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥
उपसंगम्य पप्रच्छ वासवः परवीरहा ॥
अहितेषु कथं ब्रह्मन् वर्तयेयम् अतन्द्रितः ॥
असमुच्छिद्य चैवेनान् नियच्छेयम् उपायतः ॥
सेनयोर् व्यतिषङ्गेण जयः साधारणो भवेत् ॥
किं कुर्वाणं न मां जह्याज् ज्वलिता श्रीः प्रतापिनी ॥
ततो धर्मार्थकामानां कुशलः प्रतिभानवान् ॥
राजधर्मविधानज्ञः प्रत्युवाच पुरंदरम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ mṛdau kathaṃ tīkṣṇe mahāpakṣe ca pārthiva ||
arau varteta nṛpatis tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
bṛhaspateś ca saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira ||
bṛhaspatiṃ devapatir abhivādya kṛtāñjaliḥ ||
upasaṃgamya papraccha vāsavaḥ paravīrahā ||
ahiteṣu kathaṃ brahman vartayeyam atandritaḥ ||
asamucchidya caivenān niyaccheyam upāyataḥ ||
senayor vyatiṣaṅgeṇa jayaḥ sādhāraṇo bhavet ||
kiṃ kurvāṇaṃ na māṃ jahyāj jvalitā śrīḥ pratāpinī ||
tato dharmārthakāmānāṃ kuśalaḥ pratibhānavān ||
rājadharmavidhānajñaḥ pratyuvāca puraṃdaram ||
Юдхиштхира спросил: «Дед, как царю вести себя с врагом мягким, суровым или имеющим большую поддержку? Скажи мне это». Бхишма ответил: «И здесь приводят древний рассказ, беседу Брихаспати и Индры. Владыка богов Васава, губитель вражеских героев, подошёл к Брихаспати, поклонился со сложенными ладонями и спросил: “О брахман, как мне бдительно поступать с недругами и, не уничтожая их полностью, обуздывать их средствами? Когда войска смешиваются, победа становится неопределённой. Что мне делать, чтобы пылающая, властная Шри не покинула меня?” Тогда искусный и находчивый знаток дхармы, пользы, желания и установлений царской дхармы ответил Пурандаре».
f52f61ec5686 · published Jun 20, 2026, 8:26:25 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Вопрос Юдхиштхиры касается меры власти: как победить врага, не превращая управление в слепое истребление. Брихаспати будет говорить о бдительности, времени и самоконтроле.