राजपुत्र उवाच
यादृच्छिकं ममासीत् तद् राज्यम् इत्य् एव चिन्तये ॥
ह्रियते सर्वम् एवेदं कालेन महता द्विज ॥
तस्यैवं ह्रियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन ॥
फलम् एतत् प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तये ॥
मुनिर् उवाच
अनागतम् अतीतं च यथा तथ्यविनिश्चयात् ॥
नानुशोचसि कौसल्य सर्वार्थेषु तथा भव ॥
अवाप्यान् कामयस्वार्थान् नानवाप्यान् कदा चन ॥
प्रत्युत्पन्नान् अनुभवन् मा शुचस् त्वम् अनागतान् ॥
यथा लब्धोपपन्नार्थस् तथा कौसल्य रंस्यसे ॥
कच्चिच् छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि ॥
पुरस्ताद् भूतपूर्वत्वाद् धीनभाग्यो हि दुर्मतिः ॥
धातारं गर्हते नित्यं लब्धार्थांश् च न मृष्यते ॥
अनर्हान् अपि चैवान्यान् मन्यते श्रीमतो जनान् ॥
एतस्मात् कारणाद् एतद् दुःखं भूयो ऽनुवर्तते ॥
ईर्ष्यातिच्छेदसंपन्ना राजन् पुरुषमानिनः ॥
कच्चित् त्वं न तथा प्राज्ञ मत्सरी कोसलाधिप ॥
सहस्व श्रियम् अन्येषां यद्य् अपि त्वयि नास्ति सा ॥
अन्यत्रापि सतीं लक्ष्मीं कुशला भुञ्जते जनाः ॥
अभिविष्यन्दते श्रीर् हि सत्य् अपि द्विषतो जनात् ॥
rājaputra uvāca
yādṛcchikaṃ mamāsīt tad rājyam ity eva cintaye ||
hriyate sarvam evedaṃ kālena mahatā dvija ||
tasyaivaṃ hriyamāṇasya srotaseva tapodhana ||
phalam etat prapaśyāmi yathālabdhena vartaye ||
munir uvāca
anāgatam atītaṃ ca yathā tathyaviniścayāt ||
nānuśocasi kausalya sarvārtheṣu tathā bhava ||
avāpyān kāmayasvārthān nānavāpyān kadā cana ||
pratyutpannān anubhavan mā śucas tvam anāgatān ||
yathā labdhopapannārthas tathā kausalya raṃsyase ||
kaccic chuddhasvabhāvena śriyā hīno na śocasi ||
purastād bhūtapūrvatvād dhīnabhāgyo hi durmatiḥ ||
dhātāraṃ garhate nityaṃ labdhārthāṃś ca na mṛṣyate ||
anarhān api caivānyān manyate śrīmato janān ||
etasmāt kāraṇād etad duḥkhaṃ bhūyo 'nuvartate ||
īrṣyāticchedasaṃpannā rājan puruṣamāninaḥ ||
kaccit tvaṃ na tathā prājña matsarī kosalādhipa ||
sahasva śriyam anyeṣāṃ yady api tvayi nāsti sā ||
anyatrāpi satīṃ lakṣmīṃ kuśalā bhuñjate janāḥ ||
abhiviṣyandate śrīr hi saty api dviṣato janāt ||
Царевич сказал: «Я думаю, что моё царство было случайным. Всё это уносится великим временем, о дваждырождённый. Когда оно уносится, словно потоком, о сокровище тапаса, я вижу такой плод: жить тем, что получено». Муни ответил: «Если ты не скорбишь о будущем и прошедшем, потому что понял истину, каусальец, будь таким во всех делах. Желай достижимых целей, а недостижимых не желай никогда; испытывая то, что уже пришло, не скорби о том, что ещё не пришло. Радуйся тому, что досталось тебе, каусальец. Надеюсь, будучи чистым по природе, ты не скорбишь, лишившись Шри. Дурноразумный, утративший счастье, из-за прежнего обладания всегда обвиняет творца и не терпит тех, кто достиг богатства. Он считает других недостойными, хотя они обладают Шри; по этой причине страдание снова следует за ним. О царь, люди, гордящиеся собой, бывают полны зависти и разрушительности. Надеюсь, ты не таков, мудрый владыка Косалы. Терпи удачу других, даже если её нет у тебя: умелые люди пользуются Лакшми, присутствующей у другого, ведь Шри может перетекать даже от враждебного человека».
b6ce3215c8b5 · published Jun 20, 2026, 8:30:33 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Муни переводит царевича от жалобы к практике: желать достижимого, не завидовать чужой удаче и уметь видеть возможность даже там, где Шри сейчас принадлежит другому.