युधिष्ठिर उवाच
क्लिश्यमानेषु भूतेषु तैस् तैर् भावैस् ततस् ततः ॥
दुर्गाण्य् अतितरेद् येन तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
आश्रमेषु यथोक्तेषु यथोक्तं ये द्विजातयः ॥
वर्तन्ते संयतात्मानो दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
ये दम्भान् न जपन्ति स्म येषां वृत्तिश् च संवृता ॥
विषयांश् च निगृह्णन्ति दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
वासयन्त्य् अतिथीन् नित्यं नित्यं ये चानसूयकाः ॥
नित्यं स्वाध्यायशीलाश् च दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
मातापित्रोश् च ये वृत्तिं वर्तन्ते धर्मकोविदाः ॥
वर्जयन्ति दिवास्वप्नं दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
स्वेषु दारेषु वर्तन्ते न्यायवृत्तेष्व् ऋताव् ऋतौ ॥
अग्निहोत्रपराः सन्तो दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
ये न लोभान् नयन्त्य् अर्थान् राजानो रजसावृताः ॥
विषयान् परिरक्षन्तो दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
आहवेषु च ये शूरास् त्यक्त्वा मरणजं भयम् ॥
धर्मेण जयम् इच्छन्तो दुर्गाण्य् अतितरन्ति ते ॥
yudhiṣṭhira uvāca
kliśyamāneṣu bhūteṣu tais tair bhāvais tatas tataḥ ||
durgāṇy atitared yena tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
āśrameṣu yathokteṣu yathoktaṃ ye dvijātayaḥ ||
vartante saṃyatātmāno durgāṇy atitaranti te ||
ye dambhān na japanti sma yeṣāṃ vṛttiś ca saṃvṛtā ||
viṣayāṃś ca nigṛhṇanti durgāṇy atitaranti te ||
vāsayanty atithīn nityaṃ nityaṃ ye cānasūyakāḥ ||
nityaṃ svādhyāyaśīlāś ca durgāṇy atitaranti te ||
mātāpitroś ca ye vṛttiṃ vartante dharmakovidāḥ ||
varjayanti divāsvapnaṃ durgāṇy atitaranti te ||
sveṣu dāreṣu vartante nyāyavṛtteṣv ṛtāv ṛtau ||
agnihotraparāḥ santo durgāṇy atitaranti te ||
ye na lobhān nayanty arthān rājāno rajasāvṛtāḥ ||
viṣayān parirakṣanto durgāṇy atitaranti te ||
āhaveṣu ca ye śūrās tyaktvā maraṇajaṃ bhayam ||
dharmeṇa jayam icchanto durgāṇy atitaranti te ||
Юдхиштхира спросил: «Дед, когда существа мучимы разными состояниями со всех сторон, скажи мне, чем человек может преодолеть трудности». Бхишма ответил: «Дваждырождённые, которые живут в предписанных ашрамах так, как сказано, обуздав себя, преодолевают трудности. Те, кто не читает мантры из притворства, чей образ жизни скромен и кто сдерживает предметы чувств, преодолевают трудности. Те, кто всегда принимает гостей, кто независтлив и постоянно предан самоизучению, преодолевают трудности. Знатоки дхармы, которые служат матери и отцу и избегают дневного сна, преодолевают трудности. Те, кто живёт со своими жёнами по справедливому правилу и в должное время, будучи предан агнихотре, преодолевают трудности. Цари, которые, даже будучи покрыты раджасом, не ведут дела из алчности и охраняют свои области, преодолевают трудности. Герои, которые в битвах оставляют страх смерти и желают победы дхармой, преодолевают трудности».
863ea08153d9 · published Jun 20, 2026, 8:48:26 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Бхишма начинает с дисциплины повседневной жизни: ашрам, скромность, служение родителям, чистый дом и праведное управление. Трудности переходят те, кто удерживает свой долг там, где он дан.