Mahabharata
The Guru Teaches How Desire Forms the Body12.206.19-21
10925 / 15823
Mahabharata · 12.206.19-21
Devanāgarī

दुःखं विद्याद् उपादानाद् अभिमानाच् च वर्धते ॥
त्यागात् तेभ्यो निरोधः स्यान् निरोधज्ञो विमुच्यते ॥
इन्द्रियाणां रजस्य् एव प्रभवप्रलयाव् उभौ ॥
परीक्ष्य संचरेद् विद्वान् यथावच् छास्त्रचक्षुषा ॥
ज्ञानेन्द्रियाणीन्द्रियार्थान् नोपसर्पन्त्य् अतर्षुलम् ॥
ज्ञातैश् च कारणैर् देही न देहं पुनर् अर्हति ॥

Transliteration (IAST)

duḥkhaṃ vidyād upādānād abhimānāc ca vardhate ||
tyāgāt tebhyo nirodhaḥ syān nirodhajño vimucyate ||
indriyāṇāṃ rajasy eva prabhavapralayāv ubhau ||
parīkṣya saṃcared vidvān yathāvac chāstracakṣuṣā ||
jñānendriyāṇīndriyārthān nopasarpanty atarṣulam ||
jñātaiś ca kāraṇair dehī na dehaṃ punar arhati ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दुःखम् विद्यात् उपादानात्duḥkham vidyāt upādānātстрадание знай от присвоения; схватывания
अभिमानात् च वर्धतेabhimānāt ca vardhateи от отождествления растёт; самомнения
त्यागात् तेभ्यः निरोधः स्यात्tyāgāt tebhyaḥ nirodhaḥ syātот оставления их бывает прекращение; остановка
निरोध ज्ञः विमुच्यतेnirodha jñaḥ vimucyateзнающий прекращение освобождается; избавляется
इन्द्रियाणाम् रजसि एवindriyāṇām rajasi evaу чувств именно в раджасе; страсти
प्रभव प्रलयौ उभौprabhava pralayau ubhauвозникновение и растворение оба; исчезновение
परीक्ष्य संचरेत् विद्वान्parīkṣya saṃcaret vidvānисследовав, пусть действует знающий; живёт
यथावत् शास्त्र चक्षुषाyathāvat śāstra cakṣuṣāкак следует, глазом шастры; писания
ज्ञान इन्द्रियाणि इन्द्रिय अर्थान्jñāna indriyāṇi indriya arthānорганы знания и предметы чувств; объекты
न उपसर्पन्ति अतर्षुलम्na upasarpanti atarṣulamне приближаются к нежаждущему; без жажды
ज्ञातैः च कारणैः देहीjñātaiḥ ca kāraṇaiḥ dehīи познанными причинами воплощённый; человек
न देहम् पुनः अर्हतिna deham punaḥ arhatiне заслуживает тела снова; не получает
Translation

«Страдание следует знать как возникающее от присвоения; оно растёт от отождествления. От оставления этого бывает прекращение, и знающий прекращение освобождается. Возникновение и растворение чувств пребывают именно в раджасе; поэтому знающий, исследовав это, пусть живёт как следует, видя глазом шастры. Органы знания и предметы чувств не приближаются к тому, кто лишён жажды. Когда причины познаны, воплощённый больше не получает тела».

Version

842821ef4676 · published Jun 21, 2026, 1:01:12 AM UTC

Available inRU

Page between verses with