Mahabharata
Vyāsa Explains Action, Knowledge, and Dharma Through the Ages12.230.7-11
11053 / 15823
Mahabharata · 12.230.7-11
Devanāgarī

त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश् च ससंशयाः ॥
तपस्विनः प्रशान्ताश् च सत्त्वस्थाश् च कृते युगे ॥
अपृथग्दर्शिनः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च ॥
कामद्वेषौ पृथग् दृष्ट्वा तपः कृत उपासते ॥
तपोधर्मेण संयुक्तस् तपोनित्यः सुसंशितः ॥
तेन सर्वान् अवाप्नोति कामान् यान् मनसेच्छति ॥
तपसा तद् अवाप्नोति यद् भूत्वा सृजते जगत् ॥
तद्भूतश् च ततः सर्वो भूतानां भवति प्रभुः ॥
तद् उक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः ॥
वेदान्तेषु पुनर् व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥

Transliteration (IAST)

tretāyāṃ dvāpare caiva kalijāś ca sasaṃśayāḥ ||
tapasvinaḥ praśāntāś ca sattvasthāś ca kṛte yuge ||
apṛthagdarśinaḥ sarve ṛksāmasu yajuḥṣu ca ||
kāmadveṣau pṛthag dṛṣṭvā tapaḥ kṛta upāsate ||
tapodharmeṇa saṃyuktas taponityaḥ susaṃśitaḥ ||
tena sarvān avāpnoti kāmān yān manasecchati ||
tapasā tad avāpnoti yad bhūtvā sṛjate jagat ||
tadbhūtaś ca tataḥ sarvo bhūtānāṃ bhavati prabhuḥ ||
tad uktaṃ vedavādeṣu gahanaṃ vedadarśibhiḥ ||
vedānteṣu punar vyaktaṃ kramayogena lakṣyate ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
त्रेतायाम् द्वापरे च एवtretāyām dvāpare ca evaв Трете и в Двапаре именно; также
कलि जाः च ससंशयाःkali jāḥ ca sasaṃśayāḥи рождённые в Кали с сомнениями; сомневающиеся
तपस्विनः प्रशान्ताः चtapasvinaḥ praśāntāḥ caподвижники и умиротворённые; спокойные
सत्त्व स्थाः च कृते युगेsattva sthāḥ ca kṛte yugeи стоящие в саттве в Крита-югу; Сатья-югу
अपृथक् दर्शिनः सर्वेapṛthak darśinaḥ sarveвсе видящие нераздельно; без разделения
ऋक् सामसु यजुःषु चṛk sāmasu yajuḥṣu caв рик, саманах и яджусах; Ведах
काम द्वेषौ पृथक् दृष्ट्वाkāma dveṣau pṛthak dṛṣṭvāжелание и ненависть увидев отдельно; различив
तपः कृते उपासतेtapaḥ kṛte upāsateтапас в Крита-югу почитают; практикуют
तपः धर्मेण संयुक्तःtapaḥ dharmeṇa saṃyuktaḥсоединённый с дхармой тапаса; подвижничества
तपः नित्यः सु संशितःtapaḥ nityaḥ su saṃśitaḥвсегда в тапасе, хорошо заострённый; сосредоточенный
तेन सर्वान् अवाप्नोतिtena sarvān avāpnotiтем все достигает; получает
कामान् यान् मनसा इच्छतिkāmān yān manasā icchatiжелания, какие умом желает; стремится
तपसा तत् अवाप्नोतिtapasā tat avāpnotiтапасом то достигает; обретает
यत् भूत्वा सृजते जगत्yat bhūtvā sṛjate jagatчем став, создаёт мир; вселенную
तत् भूतः च ततः सर्वःtat bhūtaḥ ca tataḥ sarvaḥи став тем, затем весь; полностью
भूतानाम् भवति प्रभुःbhūtānām bhavati prabhuḥстановится господином существ; живых
तत् उक्तम् वेद वादेषुtat uktam veda vādeṣuэто сказано в речениях Вед; ведийских учениях
गहनम् वेद दर्शिभिःgahanam veda darśibhiḥглубокое, ведовидцами; провидцами Вед
वेदान्तेषु पुनः व्यक्तम्vedānteṣu punaḥ vyaktamв Ведантах же ясно; проявлено
क्रम योगेन लक्ष्यतेkrama yogena lakṣyateпоследовательным методом познаётся; усматривается
Translation

«В Трета- и Двапара-югу, а также у рождённых в Кали появляются сомнения; в Крита-югу подвижники умиротворены и стоят в саттве. Все они видят рик, саманы и яджусы нераздельно; отделив желание и ненависть, в Крита-югу они почитают тапас. Тот, кто соединён с дхармой тапаса, всегда предан тапасу и хорошо сосредоточен, достигает им всех желаний, каких желает умом. Тапасом он достигает того, став чем создаёт мир; став тем, он становится господином всех существ. Это глубокое учение сказано ведовидцами в ведийских речениях, а в Ведантах ясно познаётся последовательным методом».

Version

91efb116c466 · published Jun 21, 2026, 1:54:44 AM UTC

Available inRU

Page between verses with