Mahabharata
The Conduct of the Renunciant on the Path to Liberation12.269.13-16
11251 / 15823
Mahabharata · 12.269.13-16
Devanāgarī

शून्यागारं वृक्षमूलम् अरण्यम् अथ वा गुहाम् ॥
अज्ञातचर्यां गत्वान्यां ततो ऽन्यत्रैव संविशेत् ॥
अनुरोधविरोधाभ्यां समः स्याद् अचलो ध्रुवः ॥
सुकृतं दुष्कृतं चोभे नानुरुध्येत कर्मणि ॥
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं; विवित्सावेगम् उदरोपस्थवेगम् ॥
एतान् वेगान् विनयेद् वै तपस्वी; निन्दा चास्य हृदयं नोपहन्यात् ॥
मध्यस्थ एव तिष्ठेत प्रशंसानिन्दयोः समः ॥
एतत् पवित्रं परमं परिव्राजक आश्रमे ॥

Transliteration (IAST)

śūnyāgāraṃ vṛkṣamūlam araṇyam atha vā guhām ||
ajñātacaryāṃ gatvānyāṃ tato 'nyatraiva saṃviśet ||
anurodhavirodhābhyāṃ samaḥ syād acalo dhruvaḥ ||
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhe nānurudhyeta karmaṇi ||
vāco vegaṃ manasaḥ krodhavegaṃ; vivitsāvegam udaropasthavegam ||
etān vegān vinayed vai tapasvī; nindā cāsya hṛdayaṃ nopahanyāt ||
madhyastha eva tiṣṭheta praśaṃsānindayoḥ samaḥ ||
etat pavitraṃ paramaṃ parivrājaka āśrame ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
शून्य आगारम् वृक्ष मूलम्śūnya āgāram vṛkṣa mūlamпустой дом, корень дерева; подножие дерева
अरण्यम् अथ वा गुहाम्araṇyam atha vā guhāmлес или же пещеру; уединённое место
अज्ञात चर्याम् गत्वा अन्याम्ajñāta caryām gatvā anyāmперейдя к другому неизвестному поведению; скрытому пути
ततः अन्यत्र एव संविशेत्tataḥ anyatra eva saṃviśetзатем в другом месте пусть расположится; останется
अनुरोध विरोधाभ्याम्anurodha virodhābhyāmк согласию и противодействию; привлечению и отталкиванию
समः स्यात् अचलः ध्रुवःsamaḥ syāt acalaḥ dhruvaḥпусть будет равен, неподвижен, твёрд; устойчив
सुकृतम् दुष्कृतम् च उभेsukṛtam duṣkṛtam ca ubheдоброе и дурное оба; хорошее и плохое
न अनुरुध्येत कर्मणिna anurudhyeta karmaṇiпусть не привязывается в действии; не следует за ними
वाचः वेगम् मनसः क्रोध वेगम्vācaḥ vegam manasaḥ krodha vegamпорыв речи, ума, порыв гнева; скорость
विवित्सा वेगम् उदर उपस्थ वेगम्vivitsā vegam udara upastha vegamпорыв любопытства, живота и низа живота; чрева и полового органа
एतान् वेगान् विनयेत् वै तपस्वीetān vegān vinayet vai tapasvīэти порывы пусть укрощает подвижник; тапасвин
निन्दा च अस्य हृदयम्nindā ca asya hṛdayamи порицание его сердце; хула
न उपहन्यात्na upahanyātне ранит; не повреждает
मध्यस्थः एव तिष्ठेतmadhyasthaḥ eva tiṣṭhetaпусть стоит именно посередине; нейтральным
प्रशंसा निन्दयोः समःpraśaṃsā nindayoḥ samaḥравный к похвале и порицанию; к славе и хуле
एतत् पवित्रम् परमम्etat pavitram paramamэто высшее очистительное; святое
परिव्राजक आश्रमेparivrājaka āśrameв ашраме странника; для отречённого
Translation

«Пустой дом, подножие дерева, лес или пещеру он может избрать; приняв иной, неизвестный людям образ жизни, затем пусть располагается в другом месте. К согласию и противодействию он должен быть равен, неподвижен и твёрд; в действии не должен привязываться ни к доброму, ни к дурному. Подвижник пусть укрощает эти порывы: порыв речи, ума, гнева, любопытства, живота и полового органа; порицание не должно ранить его сердце. Пусть стоит нейтрально, равный к похвале и порицанию. Это — высшее очищение в ашраме странника».

Version

70a886fd94b9 · published Jun 21, 2026, 3:23:31 AM UTC

Available inRU

Page between verses with