ब्रह्मोवाच
बहुधा विभजिष्यामि ब्रह्महत्याम् इमाम् अहम् ॥
शक्रस्याद्य विमोक्षार्थं चतुर्भागं प्रतीच्छ मे ॥
अग्निर् उवाच
मम मोक्षस्य को ऽन्तो वै ब्रह्मन् ध्यायस्व वै प्रभो ॥
एतद् इच्छामि विज्ञातुं तत्त्वतो लोकपूजित ॥
ब्रह्मोवाच
यस् त्वां ज्वलन्तम् आसाद्य स्वयं वै मानवः क्व चित् ॥
बीजौषधिरसैर् वह्ने न यक्ष्यति तमोवृतः ॥
तम् एषा यास्यति क्षिप्रं तत्रैव च निवत्स्यति ॥
ब्रह्महत्या हव्यवाह व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥
भीष्म उवाच
इत्य् उक्तः प्रतिजग्राह तद् वचो हव्यकव्यभुक् ॥
पितामहस्य भगवांस् तथा च तद् अभूत् प्रभो ॥
ततो वृक्षौषधितृणं समाहूय पितामहः ॥
इमम् अर्थं महाराज वक्तुं समुपचक्रमे ॥
ततो वृक्षौषधितृणं तथैवोक्तं यथातथम् ॥
व्यथितं वह्निवद् राजन् ब्रह्माणम् इदम् अब्रवीत् ॥
अस्माकं ब्रह्महत्यातो को ऽन्तो लोकपितामह ॥
स्वभावनिहतान् अस्मान् न पुनर् हन्तुम् अर्हसि ॥
वयम् अग्निं तथा शीतं वर्षं च पवनेरितम् ॥
सहामः सततं देव तथा छेदनभेदनम् ॥
ब्रह्महत्याम् इमाम् अद्य भवतः शासनाद् वयम् ॥
ग्रहीष्यामस् त्रिलोकेश मोक्षं चिन्तयतां भवान् ॥
ब्रह्मोवाच
पर्वकाले तु संप्राप्ते यो वै छेदनभेदनम् ॥
करिष्यति नरो मोहात् तम् एषानुगमिष्यति ॥
भीष्म उवाच
ततो वृक्षौषधितृणम् एवम् उक्तं महात्मना ॥
ब्रह्माणम् अभिसंपूज्य जगामाशु यथागतम् ॥
आहूयाप्सरसो देवस् ततो लोकपितामहः ॥
वाचा मधुरया प्राह सान्त्वयन्न् इव भारत ॥
इयम् इन्द्राद् अनुप्राप्ता ब्रह्महत्या वराङ्गनाः ॥
चतुर्थम् अस्या भागं हि मयोक्ताः संप्रतीच्छत ॥
अप्सरस ऊचुः
ग्रहणे कृतबुद्धीनां देवेश तव शासनात् ॥
मोक्षं समयतो ऽस्माकं चिन्तयस्व पितामह ॥
ब्रह्मोवाच
रजस्वलासु नारीषु यो वै मैथुनम् आचरेत् ॥
तम् एषा यास्यति क्षिप्रं व्येतु वो मानसो ज्वरः ॥
भीष्म उवाच
तथेति हृष्टमनस उक्त्वाथाप्सरसां गणाः ॥
स्वानि स्थानानि संप्राप्य रेमिरे भरतर्षभ ॥
brahmovāca
bahudhā vibhajiṣyāmi brahmahatyām imām aham ||
śakrasyādya vimokṣārthaṃ caturbhāgaṃ pratīccha me ||
agnir uvāca
mama mokṣasya ko 'nto vai brahman dhyāyasva vai prabho ||
etad icchāmi vijñātuṃ tattvato lokapūjita ||
brahmovāca
yas tvāṃ jvalantam āsādya svayaṃ vai mānavaḥ kva cit ||
bījauṣadhirasair vahne na yakṣyati tamovṛtaḥ ||
tam eṣā yāsyati kṣipraṃ tatraiva ca nivatsyati ||
brahmahatyā havyavāha vyetu te mānaso jvaraḥ ||
bhīṣma uvāca
ity uktaḥ pratijagrāha tad vaco havyakavyabhuk ||
pitāmahasya bhagavāṃs tathā ca tad abhūt prabho ||
tato vṛkṣauṣadhitṛṇaṃ samāhūya pitāmahaḥ ||
imam arthaṃ mahārāja vaktuṃ samupacakrame ||
tato vṛkṣauṣadhitṛṇaṃ tathaivoktaṃ yathātatham ||
vyathitaṃ vahnivad rājan brahmāṇam idam abravīt ||
asmākaṃ brahmahatyāto ko 'nto lokapitāmaha ||
svabhāvanihatān asmān na punar hantum arhasi ||
vayam agniṃ tathā śītaṃ varṣaṃ ca pavaneritam ||
sahāmaḥ satataṃ deva tathā chedanabhedanam ||
brahmahatyām imām adya bhavataḥ śāsanād vayam ||
grahīṣyāmas trilokeśa mokṣaṃ cintayatāṃ bhavān ||
brahmovāca
parvakāle tu saṃprāpte yo vai chedanabhedanam ||
kariṣyati naro mohāt tam eṣānugamiṣyati ||
bhīṣma uvāca
tato vṛkṣauṣadhitṛṇam evam uktaṃ mahātmanā ||
brahmāṇam abhisaṃpūjya jagāmāśu yathāgatam ||
āhūyāpsaraso devas tato lokapitāmahaḥ ||
vācā madhurayā prāha sāntvayann iva bhārata ||
iyam indrād anuprāptā brahmahatyā varāṅganāḥ ||
caturtham asyā bhāgaṃ hi mayoktāḥ saṃpratīcchata ||
apsarasa ūcuḥ
grahaṇe kṛtabuddhīnāṃ deveśa tava śāsanāt ||
mokṣaṃ samayato 'smākaṃ cintayasva pitāmaha ||
brahmovāca
rajasvalāsu nārīṣu yo vai maithunam ācaret ||
tam eṣā yāsyati kṣipraṃ vyetu vo mānaso jvaraḥ ||
bhīṣma uvāca
tatheti hṛṣṭamanasa uktvāthāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
svāni sthānāni saṃprāpya remire bharatarṣabha ||
Брахма сказал Агни: «Ради освобождения Шакры я разделю эту Брахма-хатью на многие части. Прими от меня её четвёртую долю». Агни спросил: «О Брахман, почитаемый миром, каков будет предел моего освобождения? Подумай об этом, Владыка; я хочу знать это по истине». Брахма ответил: «О Огнь, если какой-либо человек, покрытый тьмой, подойдя к тебе пылающему, не совершит жертву семенами, травами и соками растений, к нему быстро перейдёт эта Брахма-хатья и там останется. Пусть уйдёт твой умственный жар, носитель хавьи». Агни принял слово Питамахи, и так оно стало. Затем Питамаха призвал деревья, травы и злаки и начал говорить им. Услышав его, они встревожились и сказали: «О Прародитель мира, какой для нас будет конец Брахма-хатьи? Мы и так постоянно терпим огонь, холод, дождь, ветер, срубание и расщепление. По твоему приказу мы примем её, владыка трёх миров, но подумай о нашем освобождении». Брахма сказал: «Когда наступит надлежащее время, если человек из заблуждения будет рубить и расщеплять вас, Брахма-хатья последует за ним». Тогда деревья, травы и злаки, почтив Брахму, быстро ушли обратно. Затем Питамаха призвал апсар и сладкой речью сказал им: «О прекрасные, эта Брахма-хатья пришла от Индры. Примите её четвёртую долю по моему слову». Апсары ответили: «По твоему велению мы готовы принять её, владыка богов, но подумай о нашем освобождении в должное время». Брахма сказал: «Кто совершит соитие с женщиной во время месячных, к тому быстро перейдёт эта Брахма-хатья. Пусть уйдёт ваш умственный жар». Радостные сонмы апсар сказали: «Да будет так», вернулись в свои места и стали наслаждаться».
7c3f91798c52 · published Jun 21, 2026, 8:06:25 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Распределение вины устроено как нравственный закон: доли Брахма-хатьи переходят туда, где человек нарушает священное отношение к огню, растениям и чистоте союза.