Mahabharata
The Origin and Division of Jvara12.274.5-17
11279 / 15823
Mahabharata · 12.274.5-17
Devanāgarī

पुरा मेरोर् महाराज शृङ्गं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
ज्योतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूषितम् ॥
अप्रमेयम् अनाधृष्यं सर्वलोकेषु भारत ॥
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ॥
पर्यङ्क इव विभ्राजन्न् उपविष्टो बभूव ह ॥
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे स्थिता बभौ ॥
तथा देवा महात्मानो वसवश् च महौजसः ॥
तथैव च महात्मानाव् अश्विनौ भिषजां वरौ ॥
तथा वैश्रवणो राजा गुह्यकैर् अभिसंवृतः ॥
यक्षाणाम् अधिपः श्रीमान् कैलासनिलयः प्रभुः ॥
अङ्गिरःप्रमुखाश् चैव तथा देवर्षयो ऽपरे ॥
विश्वावसुश् च गन्धर्वस् तथा नारदपर्वतौ ॥
अप्सरोगणसंघाश् च समाजग्मुर् अनेकशः ॥
ववौ शिवः सुखो वायुर् नानागन्धवहः शुचिः ॥
सर्वर्तुकुसुमोपेताः पुष्पवन्तो महाद्रुमाः ॥
तथा विद्याधराश् चैव सिद्धाश् चैव तपोधनाः ॥
महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्य् अथ ॥
राक्षसाश् च महारौद्राः पिशाचाश् च महाबलाः ॥
बहुरूपधरा हृष्टा नानाप्रहरणोद्यताः ॥
देवस्यानुचरास् तत्र तस्थिरे चानलोपमाः ॥
नन्दी च भगवांस् तत्र देवस्यानुमते स्थितः ॥
प्रगृह्य ज्वलितं शूलं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थजलोद्भवा ॥
पर्युपासत तं देवं रूपिणी कुरुनन्दन ॥
एवं स भगवांस् तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः ॥
देवैश् च सुमहाभागैर् महादेवो व्यतिष्ठत ॥

Transliteration (IAST)

purā meror mahārāja śṛṅgaṃ trailokyaviśrutam ||
jyotiṣkaṃ nāma sāvitraṃ sarvaratnavibhūṣitam ||
aprameyam anādhṛṣyaṃ sarvalokeṣu bhārata ||
tatra devo giritaṭe hemadhātuvibhūṣite ||
paryaṅka iva vibhrājann upaviṣṭo babhūva ha ||
śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśve sthitā babhau ||
tathā devā mahātmāno vasavaś ca mahaujasaḥ ||
tathaiva ca mahātmānāv aśvinau bhiṣajāṃ varau ||
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakair abhisaṃvṛtaḥ ||
yakṣāṇām adhipaḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ ||
aṅgiraḥpramukhāś caiva tathā devarṣayo 'pare ||
viśvāvasuś ca gandharvas tathā nāradaparvatau ||
apsarogaṇasaṃghāś ca samājagmur anekaśaḥ ||
vavau śivaḥ sukho vāyur nānāgandhavahaḥ śuciḥ ||
sarvartukusumopetāḥ puṣpavanto mahādrumāḥ ||
tathā vidyādharāś caiva siddhāś caiva tapodhanāḥ ||
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanta bhārata ||
bhūtāni ca mahārāja nānārūpadharāṇy atha ||
rākṣasāś ca mahāraudrāḥ piśācāś ca mahābalāḥ ||
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ ||
devasyānucarās tatra tasthire cānalopamāḥ ||
nandī ca bhagavāṃs tatra devasyānumate sthitaḥ ||
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā ||
gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā ||
paryupāsata taṃ devaṃ rūpiṇī kurunandana ||
evaṃ sa bhagavāṃs tatra pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ ||
devaiś ca sumahābhāgair mahādevo vyatiṣṭhata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पुरा मेरोः महा राजpurā meroḥ mahā rājaпрежде у Меру, великий царь; горы
शृङ्गम् त्रैलोक्य विश्रुतम्śṛṅgam trailokya viśrutamвершина, известная в трёх мирах; прославленная
ज्योतिष्कम् नाम सावित्रंjyotiṣkam nāma sāvitraṃпо имени Джйотишка, солнечная; савитрская
सर्व रत्न विभूषितम्sarva ratna vibhūṣitamукрашенная всеми драгоценностями; самоцветами
अप्रमेयम् अनाधृष्यम्aprameyam anādhṛṣyamнеизмеримая, неприступная; неодолимая
सर्व लोकेषु भारतsarva lokeṣu bhārataво всех мирах, Бхарата; повсюду
तत्र देवः गिरि तटेtatra devaḥ giri taṭeтам Бог на склоне горы; Махадева
हेम धातु विभूषितेhema dhātu vibhūṣiteукрашенном золотой рудой; золотом
पर्यङ्कः इव विभ्राजन्paryaṅkaḥ iva vibhrājanсияя словно ложе; престол
उपविष्टः बभूव हupaviṣṭaḥ babhūva haсидел; пребывал
शैल राज सुता च अस्यśaila rāja sutā ca asyaи дочь царя гор его; Парвати
नित्यम् पार्श्वे स्थिता बभौnityam pārśve sthitā babhauвсегда у бока стоя сияла; блистала
तथा देवाः महा आत्मानःtathā devāḥ mahā ātmānaḥтакже боги-махатмы; великие
वसवः च महा ओजसःvasavaḥ ca mahā ojasaḥи Васу великой силы; мощные
तथा एव च महात्मानौtathā eva ca mahātmānauи также два махатмы; великие
अश्विनौ भिषजाम् वरौaśvinau bhiṣajām varauАшвины, лучшие врачей; целителей
तथा वैश्रवणः राजाtathā vaiśravaṇaḥ rājāтакже царь Вайшравана; Кубера
गुह्यकैः अभिसंवृतःguhyakaiḥ abhisaṃvṛtaḥокружённый гухьяками; скрытыми духами
यक्षाणाम् अधिपः श्रीमान्yakṣāṇām adhipaḥ śrīmānславный владыка якшей; господин
कैलास निलयः प्रभुःkailāsa nilayaḥ prabhuḥвладыка, живущий на Кайласе; Кубера
अङ्गिरः प्रमुखाः च एवaṅgiraḥ pramukhāḥ ca evaи возглавляемые Ангирасом; риши
तथा देव ऋषयः अपरेtathā deva ṛṣayaḥ apareи также другие божественные риши; мудрецы
विश्वावसुः च गन्धर्वःviśvāvasuḥ ca gandharvaḥи гандхарв Вишвавасу; небесный певец
तथा नारद पर्वतौtathā nārada parvatauтакже Нарада и Парвата; мудрецы
अप्सरस् गण संघाः चapsaras gaṇa saṃghāḥ caи сонмы групп апсар; небесных дев
समाजग्मुः अनेकशःsamājagmuḥ anekaśaḥпришли во множестве; собрались
ववौ शिवः सुखः वायुःvavau śivaḥ sukhaḥ vāyuḥдул благой приятный ветер; чистый
नाना गन्ध वहः शुचिःnānā gandha vahaḥ śuciḥнесущий разные ароматы, чистый; благоуханный
सर्व ऋतु कुसुम उपेताःsarva ṛtu kusuma upetāḥнаделённые цветами всех сезонов; времен
पुष्पवन्तः महा द्रुमाःpuṣpavantaḥ mahā drumāḥцветущие великие деревья; исполины
तथा विद्याधराः च एवtathā vidyādharāḥ ca evaтакже видьядхары; небесные существа
सिद्धाः च एव तपः धनाःsiddhāḥ ca eva tapaḥ dhanāḥи сиддхи, богатые тапасом; аскеты
महादेवम् पशुपतिम्mahādevam paśupatimМахадеву, Пашупати; Великого Бога
पर्युपासन्त भारतparyupāsanta bhārataпочитали, Бхарата; служили
भूतानि च महा राजbhūtāni ca mahā rājaи существа, великий царь; духи
नाना रूप धराणि अथnānā rūpa dharāṇi athaносящие разные облики; формы
राक्षसाः च महा रौद्राःrākṣasāḥ ca mahā raudrāḥи ракшасы, очень грозные; ужасные
पिशाचाः च महा बलाःpiśācāḥ ca mahā balāḥи пишачи великой силы; могучие
बहु रूप धराः हृष्टाःbahu rūpa dharāḥ hṛṣṭāḥносящие многие формы, радостные; многообразные
नाना प्रहरण उद्यताःnānā praharaṇa udyatāḥс разным оружием поднятым; готовым
देवस्य अनुचराः तत्रdevasya anucarāḥ tatraспутники Бога там; служители
तस्थिरे च अनल उपमाःtasthire ca anala upamāḥстояли, подобные огню; пламенные
नन्दी च भगवान् तत्रnandī ca bhagavān tatraи благой Нанди там; Нандин
देवस्य अनुमते स्थितःdevasya anumate sthitaḥстоял с разрешения Бога; по воле
प्रगृह्य ज्वलितम् शूलम्pragṛhya jvalitam śūlamсхватив пылающий трезубец; копьё
दीप्यमानम् स्व तेजसाdīpyamānam sva tejasāсияющий собственным блеском; светом
गङ्गा च सरिताम् श्रेष्ठाgaṅgā ca saritām śreṣṭhāи Ганга, лучшая рек; потоков
सर्व तीर्थ जल उद्भवाsarva tīrtha jala udbhavāвозникшая из вод всех тиртх; святынь
पर्युपासत तम् देवम्paryupāsata tam devamпочитала того Бога; служила
रूपिणी कुरु नन्दनrūpiṇī kuru nandanaв воплощённой форме, радость Куру; о потомок
एवम् सः भगवान् तत्रevam saḥ bhagavān tatraтак тот Бхагаван там; Господь
पूज्यमानः सुर ऋषिभिःpūjyamānaḥ sura ṛṣibhiḥпочитаемый богами и риши; мудрецами
देवैः च सु महा भागैःdevaiḥ ca su mahā bhāgaiḥи очень благими богами; счастливыми
महादेवः व्यतिष्ठतmahādevaḥ vyatiṣṭhataМахадева пребывал; стоял
Translation

Прежде на Меру была вершина Джйотишка, известная в трёх мирах, солнечная, украшенная всеми драгоценностями, неизмеримая и неприступная. Там, на склоне горы, украшенном золотой рудой, восседал Бог, сияя словно престол. Рядом с ним всегда сияла дочь царя гор. Там были великие боги, могучие Васу, два Ашвина, лучшие врачей, и царь Вайшравана, владыка якшей, живущий на Кайласе, окружённый гухьяками. Пришли риши во главе с Ангирасом, другие божественные мудрецы, гандхарв Вишвавасу, Нарада, Парвата и многочисленные сонмы апсар. Дул чистый приятный ветер, несущий разные ароматы; великие деревья цвели цветами всех сезонов. Видьядхары, сиддхи, существа разных форм, грозные ракшасы, могучие пишачи и огненные спутники Бога почитали Махадеву Пашупати. Нанди стоял там с позволения Бога, держа пылающий трезубец, сияющий собственным светом. Ганга, лучшая из рек, воплотившись, тоже служила тому Богу. Так Махадева пребывал там, почитаемый богами и риши.

Version

d483258db161 · published Jun 21, 2026, 7:54:25 AM UTC

Available inRU

Page between verses with