Mahabharata
Parāśara on Varṇa, Gotra, Common Dharma, and Conduct12.285.10-18
11338 / 15823
Mahabharata · 12.285.10-18
Devanāgarī

जनक उवाच
ब्रह्मणैकेन जातानां नानात्वं गोत्रतः कथम् ॥
बहूनीह हि लोके वै गोत्राणि मुनिसत्तम ॥
यत्र तत्र कथं जाताः स्वयोनिं मुनयो गताः ॥
शूद्रयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथापरे ॥
पराशर उवाच
राजन् नैतद् भवेद् ग्राह्यम् अपकृष्टेन जन्मना ॥
महात्मनां समुत्पत्तिस् तपसा भावितात्मनाम् ॥
उत्पाद्य पुत्रान् मुनयो नृपते यत्र तत्र ह ॥
स्वेनैव तपसा तेषाम् ऋषित्वं विदधुः पुनः ॥
पितामहश् च मे पूर्वम् ऋश्यशृङ्गश् च काश्यपः ॥
वटस् ताण्ड्यः कृपश् चैव कक्षीवान् कमठादयः ॥
यवक्रीतश् च नृपते द्रोणश् च वदतां वरः ॥
आयुर् मतङ्गो दत्तश् च द्रुपदो मत्स्य एव च ॥
एते स्वां प्रकृतिं प्राप्ता वैदेह तपसो ऽऽश्रयात् ॥
प्रतिष्ठिता वेदविदो दमे तपसि चैव हि ॥
मूलगोत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिव ॥
अङ्गिराः कश्यपश् चैव वसिष्ठो भृगुर् एव च ॥
कर्मतो ऽन्यानि गोत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिव ॥
नामधेयानि तपसा तानि च ग्रहणं सताम् ॥

Transliteration (IAST)

janaka uvāca
brahmaṇaikena jātānāṃ nānātvaṃ gotrataḥ katham ||
bahūnīha hi loke vai gotrāṇi munisattama ||
yatra tatra kathaṃ jātāḥ svayoniṃ munayo gatāḥ ||
śūdrayonau samutpannā viyonau ca tathāpare ||
parāśara uvāca
rājan naitad bhaved grāhyam apakṛṣṭena janmanā ||
mahātmanāṃ samutpattis tapasā bhāvitātmanām ||
utpādya putrān munayo nṛpate yatra tatra ha ||
svenaiva tapasā teṣām ṛṣitvaṃ vidadhuḥ punaḥ ||
pitāmahaś ca me pūrvam ṛśyaśṛṅgaś ca kāśyapaḥ ||
vaṭas tāṇḍyaḥ kṛpaś caiva kakṣīvān kamaṭhādayaḥ ||
yavakrītaś ca nṛpate droṇaś ca vadatāṃ varaḥ ||
āyur mataṅgo dattaś ca drupado matsya eva ca ||
ete svāṃ prakṛtiṃ prāptā vaideha tapaso ''śrayāt ||
pratiṣṭhitā vedavido dame tapasi caiva hi ||
mūlagotrāṇi catvāri samutpannāni pārthiva ||
aṅgirāḥ kaśyapaś caiva vasiṣṭho bhṛgur eva ca ||
karmato 'nyāni gotrāṇi samutpannāni pārthiva ||
nāmadheyāni tapasā tāni ca grahaṇaṃ satām ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
जनक उवाचjanaka uvācaДжанака сказал; спросил
ब्रह्मणा एकेन जातानाम्brahmaṇā ekena jātānāmрождённых одним Брахмой; источником
नानात्वम् गोत्रतः कथम्nānātvam gotrataḥ kathamкак множественность по готре; родам
बहूनि इह हि लोके वैbahūni iha hi loke vaiведь многие здесь в мире; существуют
गोत्राणि मुनि सत्तमgotrāṇi muni sattamaготры, лучший муни; роды
यत्र तत्र कथम् जाताःyatra tatra katham jātāḥкак рождённые там и тут; где-либо
स्व योनिम् मुनयः गताःsva yonim munayaḥ gatāḥмуни пришли к собственной йони; роду
शूद्र योनौ समुत्पन्नाःśūdra yonau samutpannāḥвозникшие в лоне шудры; родившиеся
वियोनौ च तथा अपरेviyonau ca tathā apareи в ином лоне также другие; чужом
पराशर उवाचparāśara uvācaПарашара сказал; ответил
राजन् न एतत् भवेत् ग्राह्यम्rājan na etat bhavet grāhyamцарь, это не должно приниматься; оцениваться
अपकृष्टेन जन्मनाapakṛṣṭena janmanāпо низкому рождению; происхождению
महा आत्मनाम् समुत्पत्तिःmahā ātmanām samutpattiḥпроисхождение великих душ; махатм
तपसा भावित आत्मनाम्tapasā bhāvita ātmanāmчей атман сформирован тапасом; очищен
उत्पाद्य पुत्रान् मुनयःutpādya putrān munayaḥпородив сыновей, муни; мудрецы
नृपते यत्र तत्र हnṛpate yatra tatra haцарь, где бы то ни было; повсюду
स्वेन एव तपसा तेषाम्svena eva tapasā teṣāmсвоим же тапасом им; для них
ऋषित्वम् विदधुः पुनःṛṣitvam vidadhuḥ punaḥришийство снова установили; дали
पितामहः च मे पूर्वम्pitāmahaḥ ca me pūrvamи мой дед прежде; праотец
ऋश्यशृङ्गः च काश्यपःṛśyaśṛṅgaḥ ca kāśyapaḥРишьяшринга и Кашьяпа; мудрецы
वटः ताण्ड्यः कृपः च एवvaṭaḥ tāṇḍyaḥ kṛpaḥ ca evaВата, Тандья и Крипа также; именно
कक्षीवान् कमठ आदयःkakṣīvān kamaṭha ādayaḥКакшиван, Каматха и другие; начиная
यवक्रीतः च नृपतेyavakrītaḥ ca nṛpateи Явакрита, царь; о владыка
द्रोणः च वदताम् वरःdroṇaḥ ca vadatām varaḥи Дрона, лучший говорящих; наставников
आयुः मतङ्गः दत्तः चāyuḥ mataṅgaḥ dattaḥ caАю, Матанга и Датта; мудрецы
द्रुपदः मत्स्यः एव चdrupadaḥ matsyaḥ eva caДрупада и Матсья также; именно
एते स्वाम् प्रकृतिम् प्राप्ताःete svām prakṛtim prāptāḥони достигли своей природы; собственного состояния
वैदेह तपसः आश्रयात्vaideha tapasaḥ āśrayātо Вайдеха, благодаря опоре на тапас; аскезу
प्रतिष्ठिताः वेद विदःpratiṣṭhitāḥ veda vidaḥутверждённые, знатоки Вед; ведающие
दमे तपसि च एव हिdame tapasi ca eva hiв самообуздании и тапасе именно; аскезе
मूल गोत्राणि चत्वारिmūla gotrāṇi catvāriкорневых готр четыре; основных рода
समुत्पन्नानि पार्थिवsamutpannāni pārthivaвозникли, царь; появились
अङ्गिराः कश्यपः च एवaṅgirāḥ kaśyapaḥ ca evaАнгирас и Кашьяпа; также
वसिष्ठः भृगुः एव चvasiṣṭhaḥ bhṛguḥ eva caВасиштха и Бхригу именно; мудрецы
कर्मतः अन्यानि गोत्राणिkarmataḥ anyāni gotrāṇiот действия другие готры; кармы
समुत्पन्नानि पार्थिवsamutpannāni pārthivaвозникли, царь; появились
नामधेयानि तपसाnāmadheyāni tapasāимена через тапас; названия
तानि च ग्रहणम् सताम्tāni ca grahaṇam satāmи их принятие у добрых; праведных
Translation

Джанака сказал: «Если все рождены от одного Брахмы, как возникает множество готр? В этом мире ведь много готр, лучший муни. Как мудрецы, родившиеся там или здесь, в лоне шудры или в ином лоне, достигали своей собственной йони?» Парашара сказал: «О царь, это не следует оценивать только низостью рождения, когда речь идёт о великих душах, чья природа сформирована тапасом. Мудрецы, где бы ни рождались их сыновья, своим собственным тапасом снова устанавливали для них ришийство. Мой дед, Ришьяшринга, Кашьяпа, Вата, Тандья, Крипа, Какшиван, Каматха и другие, Явакрита, Дрона, Аю, Матанга, Датта, Друпада и Матсья — все они, о Вайдеха, достигли собственной природы благодаря опоре на тапас, утвердившись как знатоки Вед в самообуздании и тапасе. Корневых готр возникло четыре: Ангирас, Кашьяпа, Васиштха и Бхригу. Другие готры возникли от действия; их имена и признание среди добрых установлены тапасом».

Version

7daa68c0e7ee · published Jun 21, 2026, 5:44:11 AM UTC

Available inRU

Page between verses with