Mahabharata
Parāśara on Death, Rebirth, and the Human Opportunity12.286.37-41
11345 / 15823
Mahabharata · 12.286.37-41
Devanāgarī

दानं त्यागः शोभना मूर्तिर् अद्भ्यो; भूयः प्लाव्यं तपसा वै शरीरम् ॥
सरस्वतीनैमिषपुष्करेषु; ये चाप्य् अन्ये पुण्यदेशाः पृथिव्याम् ॥
गृहेषु येषाम् असवः पतन्ति; तेषाम् अथो निर्हरणं प्रशस्तम् ॥
यानेन वै प्रापणं च श्मशाने; शौचेन नूनं विधिना चैव दाहः ॥
इष्टिः पुष्टिर् यजनं याजनं च; दानं पुण्यानां कर्मणां च प्रयोगः ॥
शक्त्या पित्र्यं यच् च किं चित् प्रशस्तं; सर्वाण्य् आत्मार्थे मानवो यः करोति ॥
धर्मशास्त्राणि वेदाश् च षडङ्गानि नराधिप ॥
श्रेयसो ऽर्थे विधीयन्ते नरस्याक्लिष्टकर्मणः ॥
भीष्म उवाच
एवद् वै सर्वम् आख्यातं मुनिना सुमहात्मना ॥
विदेहराजाय पुरा श्रेयसो ऽर्थे नराधिप ॥

Transliteration (IAST)

dānaṃ tyāgaḥ śobhanā mūrtir adbhyo; bhūyaḥ plāvyaṃ tapasā vai śarīram ||
sarasvatīnaimiṣapuṣkareṣu; ye cāpy anye puṇyadeśāḥ pṛthivyām ||
gṛheṣu yeṣām asavaḥ patanti; teṣām atho nirharaṇaṃ praśastam ||
yānena vai prāpaṇaṃ ca śmaśāne; śaucena nūnaṃ vidhinā caiva dāhaḥ ||
iṣṭiḥ puṣṭir yajanaṃ yājanaṃ ca; dānaṃ puṇyānāṃ karmaṇāṃ ca prayogaḥ ||
śaktyā pitryaṃ yac ca kiṃ cit praśastaṃ; sarvāṇy ātmārthe mānavo yaḥ karoti ||
dharmaśāstrāṇi vedāś ca ṣaḍaṅgāni narādhipa ||
śreyaso 'rthe vidhīyante narasyākliṣṭakarmaṇaḥ ||
bhīṣma uvāca
evad vai sarvam ākhyātaṃ muninā sumahātmanā ||
videharājāya purā śreyaso 'rthe narādhipa ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दानम् त्यागः शोभना मूर्तिःdānam tyāgaḥ śobhanā mūrtiḥдар, отречение, прекрасный облик; форма
अद्भ्यःadbhyaḥиз вод; водами
भूयः प्लाव्यम् तपसा वैbhūyaḥ plāvyam tapasā vaiснова следует омыть тапасом; очистить
शरीरम्śarīramтело; плоть
सरस्वती नैमिष पुष्करेषुsarasvatī naimiṣa puṣkareṣuв Сарасвати, Наймише и Пушкаре; святых местах
ये च अपि अन्येye ca api anyeи какие также другие; прочие
पुण्य देशाः पृथिव्याम्puṇya deśāḥ pṛthivyāmсвятые места на земле; страны
गृहेषु येषाम् असवः पतन्तिgṛheṣu yeṣām asavaḥ patantiв домах которых жизни падают; праны уходят
तेषाम् अथ निर्हरणम् प्रशस्तम्teṣām atha nirharaṇam praśastamих затем вынос одобряется; похоронный вынос
यानेन वै प्रापणम् चyānena vai prāpaṇam caи доставление на повозке; перевоз
श्मशानेśmaśāneна кладбище; к месту кремации
शौचेन नूनम् विधिनाśaucena nūnam vidhināс чистотой непременно и по правилу; обряду
च एव दाहःca eva dāhaḥи именно сожжение; кремация
इष्टिः पुष्टिः यजनम् याजनम् चiṣṭiḥ puṣṭiḥ yajanam yājanam caишта, питание, жертвование и проведение жертвы; обряды
दानम् पुण्यानाम् कर्मणाम् चdānam puṇyānām karmaṇām caдар и благих дел; заслуг
प्रयोगःprayogaḥсовершение; применение
शक्त्या पित्र्यम्śaktyā pitryamпо силе отцовский обряд; питри-карма
यत् च किम् चित् प्रशस्तम्yat ca kim cit praśastamи что-либо ещё одобренное; похвальное
सर्वाणि आत्म अर्थेsarvāṇi ātma artheвсё ради атмана; для себя
मानवः यः करोतिmānavaḥ yaḥ karotiчеловек который делает; совершает
धर्म शास्त्राणि वेदाः चdharma śāstrāṇi vedāḥ caдхарма-шастры и Веды; писания
षट् अङ्गानि नर अधिपṣaṭ aṅgāni nara adhipaшесть веданг, владыка людей; разделов
श्रेयसः अर्थे विधीयन्तेśreyasaḥ arthe vidhīyanteради высшего блага предписываются; назначаются
नरस्य अक्लिष्ट कर्मणःnarasya akliṣṭa karmaṇaḥдля человека с незапятнанным делом; чистым поступком
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; Бхишма произнёс
एतत् वै सर्वम् आख्यातम्etat vai sarvam ākhyātamэто всё воистину рассказано; изложено
मुनिना सुमहा आत्मनाmuninā sumahā ātmanāмудрецом великой души; махатмой
विदेह राजाय पुराvideha rājāya purāцарю Видехи прежде; Джанаке
श्रेयसः अर्थे नर अधिपśreyasaḥ arthe nara adhipaради высшего блага, владыка людей; царь
Translation

Дар, отречение и прекрасная форма происходят от очищения: тело следует снова омыть тапасом, как водами в Сарасвати, Наймише, Пушкаре и других святых местах земли. Для тех, чьи жизни уходят в домах, одобряется вынос тела, доставка его на повозке к месту кремации и сожжение с чистотой и по правилу. Ишта, питание, жертвование, проведение жертвы, дар, совершение благих дел, посильные отцовские обряды и всё прочее похвальное человек делает ради блага атмана. Дхарма-шастры, Веды и шесть веданг, о владыка людей, предписаны ради высшего блага человека с незапятнанным действием». Бхишма сказал: «Всё это некогда было рассказано великодушным мудрецом царю Видехи ради высшего блага, о владыка людей».

Version

b20303f8ad1c · published Jun 21, 2026, 5:58:44 AM UTC

Available inRU

Page between verses with