क्षेत्राणि हि शरीराणि बीजानि च शुभाशुभे ॥
तानि वेत्ति स योगात्मा ततः क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥
नागतिर् न गतिस् तस्य ज्ञेया भूतेन केन चित् ॥
सांख्येन विधिना चैव योगेन च यथाक्रमम् ॥
चिन्तयामि गतिं चास्य न गतिं वेद्मि चोत्तमाम् ॥
यथाज्ञानं तु वक्ष्यामि पुरुषं तं सनातनम् ॥
तस्यैकत्वं महत्त्वं हि स चैकः पुरुषः स्मृतः ॥
महापुरुषशब्दं स बिभर्त्य् एकः सनातनः ॥
एको हुताशो बहुधा समिध्यते; एकः सूर्यस् तपसां योनिर् एका ॥
एको वायुर् बहुधा वाति लोके; महोदधिश् चाम्भसां योनिर् एकः ॥
पुरुषश् चैको निर्गुणो विश्वरूपस्; तं निर्गुणं पुरुषं चाविशन्ति ॥
kṣetrāṇi hi śarīrāṇi bījāni ca śubhāśubhe ||
tāni vetti sa yogātmā tataḥ kṣetrajña ucyate ||
nāgatir na gatis tasya jñeyā bhūtena kena cit ||
sāṃkhyena vidhinā caiva yogena ca yathākramam ||
cintayāmi gatiṃ cāsya na gatiṃ vedmi cottamām ||
yathājñānaṃ tu vakṣyāmi puruṣaṃ taṃ sanātanam ||
tasyaikatvaṃ mahattvaṃ hi sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ ||
mahāpuruṣaśabdaṃ sa bibharty ekaḥ sanātanaḥ ||
eko hutāśo bahudhā samidhyate; ekaḥ sūryas tapasāṃ yonir ekā ||
eko vāyur bahudhā vāti loke; mahodadhiś cāmbhasāṃ yonir ekaḥ ||
puruṣaś caiko nirguṇo viśvarūpas; taṃ nirguṇaṃ puruṣaṃ cāviśanti ||
«Тела — это поля, а благие и неблагие действия — семена. Он, чья сущность соединена с йогой, знает их; поэтому Его называют кшетраджней, знающим поле. Ни Его путь, ни отсутствие пути не могут быть познаны каким-либо существом, даже последовательно методом санкхьи и йоги. Я размышляю о Его пути, но не знаю высшего пути; всё же скажу о вечном Пуруше согласно своему знанию. Его единство и величие таковы: Он один считается Пурушей, и один вечный носит имя Махапуруши. Как один огонь разгорается многими способами, как одно солнце является источником жара, как один ветер многообразно веет в мире, как один великий океан является источником вод, так и Пуруша один, без гун и вместе с тем вселенской формы; в этого бескачественного Пурушу все входят».
9289d84d797e · published Jun 21, 2026, 3:44:33 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Единство Пуруши не отменяет многообразия проявлений. Огонь, солнце, ветер и океан показывают, как один источник действует во множестве форм, оставаясь одним.