Mahabharata
The Nāga's Wife Teaches Him to Abandon Anger12.348.13-18
11671 / 15823
Mahabharata · 12.348.13-18
Devanāgarī

नाग उवाच
अभिमानेन मानो मे जातिदोषेण वै महान् ॥
रोषः संकल्पजः साध्वि दग्धो वाचाग्निना त्वया ॥
न च रोषाद् अहं साध्वि पश्येयम् अधिकं तमः ॥
यस्य वक्तव्यतां यान्ति विशेषेण भुजंगमाः ॥
दोषस्य हि वशं गत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् ॥
तथा शक्रप्रतिस्पर्धी हतो रामेण संयुगे ॥
अन्तःपुरगतं वत्सं श्रुत्वा रामेण निर्हृतम् ॥
धर्षणाद् रोषसंविग्नाः कार्तवीर्यसुता हताः ॥
जामदग्न्येन रामेण सहस्रनयनोपमः ॥
संयुगे निहतो रोषात् कार्तवीर्यो महाबलः ॥
तद् एष तपसां शत्रुः श्रेयसश् च निपातनः ॥
निगृहीतो मया रोषः श्रुत्वैव वचनं तव ॥

Transliteration (IAST)

nāga uvāca
abhimānena māno me jātidoṣeṇa vai mahān ||
roṣaḥ saṃkalpajaḥ sādhvi dagdho vācāgninā tvayā ||
na ca roṣād ahaṃ sādhvi paśyeyam adhikaṃ tamaḥ ||
yasya vaktavyatāṃ yānti viśeṣeṇa bhujaṃgamāḥ ||
doṣasya hi vaśaṃ gatvā daśagrīvaḥ pratāpavān ||
tathā śakrapratispardhī hato rāmeṇa saṃyuge ||
antaḥpuragataṃ vatsaṃ śrutvā rāmeṇa nirhṛtam ||
dharṣaṇād roṣasaṃvignāḥ kārtavīryasutā hatāḥ ||
jāmadagnyena rāmeṇa sahasranayanopamaḥ ||
saṃyuge nihato roṣāt kārtavīryo mahābalaḥ ||
tad eṣa tapasāṃ śatruḥ śreyasaś ca nipātanaḥ ||
nigṛhīto mayā roṣaḥ śrutvaiva vacanaṃ tava ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नाग उवाचnāga uvācaнаг сказал; змей произнёс
अभिमानेन मानः मेabhimānena mānaḥ meиз самомнения моя гордость; мнение о себе
जाति दोषेण वै महान्jāti doṣeṇa vai mahānиз порока рождения воистину великая; родовая
रोषः संकल्प जः साध्विroṣaḥ saṃkalpa jaḥ sādhviгнев, рождённый намерением, праведная; о добрая
दग्धः वाचा अग्निना त्वयाdagdhaḥ vācā agninā tvayāсожжён огнём твоей речи; словом
न च रोषात् अहम् साध्विna ca roṣāt aham sādhviи не из гнева я, праведная; добрая
पश्येयम् अधिकम् तमःpaśyeyam adhikam tamaḥвидел бы большую тьму; более глубокую
यस्य वक्तव्यताम् यान्तिyasya vaktavyatām yāntiо котором к разговору приходят; становятся предметом речи
विशेषेण भुजंगमाःviśeṣeṇa bhujaṃgamāḥособенно змеи; наги
दोषस्य हि वशम् गत्वाdoṣasya hi vaśam gatvāведь попав под власть порока; изъяна
दशग्रीवः प्रतापवान्daśagrīvaḥ pratāpavānмогучий Дашагрива; Равана
तथा शक्र प्रतिस्पर्धीtathā śakra pratispardhīтакже соперник Шакры; Индры
हतः रामेण संयुगेhataḥ rāmeṇa saṃyugeубит Рамой в битве; сражении
अन्तःपुर गतम् वत्सम्antaḥpura gatam vatsamвошедшего во внутренние покои телёнка; сына
श्रुत्वा रामेण निर्हृतम्śrutvā rāmeṇa nirhṛtamуслышав, что Рама увёл; унёс
धर्षणात् रोष संविग्नाःdharṣaṇāt roṣa saṃvignāḥот оскорбления гневом встревоженные; возмущённые
कार्तवीर्य सुताः हताःkārtavīrya sutāḥ hatāḥсыновья Картавирьи убиты; погибли
जामदग्न्येन रामेणjāmadagnyena rāmeṇaРамой, сыном Джамадагни; Парашурамой
सहस्र नयन उपमःsahasra nayana upamaḥподобный тысячеглазому; Индре
संयुगे निहतः रोषात्saṃyuge nihataḥ roṣātв битве убит из-за гнева; поражён
कार्तवीर्यः महा बलःkārtavīryaḥ mahā balaḥКартавирья, великосильный; могучий
तत् एषः तपसाम् शत्रुःtat eṣaḥ tapasām śatruḥпоэтому этот враг тапасов; аскез
श्रेयसः च निपातनःśreyasaḥ ca nipātanaḥи падение высшего блага; рушитель
निगृहीतः मया रोषःnigṛhītaḥ mayā roṣaḥобуздан мной гнев; сдержан
श्रुत्वा एव वचनम् तवśrutvā eva vacanam tavaлишь услышав твоё слово; речь
Translation

Наг сказал: «Моя гордость родилась из самомнения и великого родового изъяна; этот гнев, возникший из намерения, о праведная, сожжён огнём твоей речи. Я не вижу большей тьмы, чем гнев, особенно для змей, о которых он часто становится предметом разговора. Попав под власть этого порока, могучий Дашагрива, соперник Шакры, был убит Рамой в битве. Услышав, что Рама увёл телёнка, вошедшего во внутренние покои, сыновья Картавирьи, встревоженные гневом из-за оскорбления, были убиты. И сам великосильный Картавирья, подобный тысячеглазому, был убит в битве Рамой, сыном Джамадагни, из-за гнева. Поэтому гнев, этот враг тапасов и разрушитель высшего блага, обуздан мной, как только я услышал твоё слово».

Version

109e27600575 · published Jun 21, 2026, 3:30:17 AM UTC

Available inRU

Page between verses with