युधिष्ठिर उवाच
कर्मणां मे समस्तानां शुभानां भरतर्षभ ॥
फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छतः ॥
भीष्म उवाच
रहस्यं यद् ऋषीणां तु तच् छृणुष्व युधिष्ठिर ॥
या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता ॥
येन येन शरीरेण यद् यत् कर्म करोति यः ॥
तेन तेन शरीरेण तत् तत् फलम् उपाश्नुते ॥
यस्यां यस्याम् अवस्थायां यत् करोति शुभाशुभम् ॥
तस्यां तस्याम् अवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि ॥
न नश्यति कृतं कर्म सदा पञ्चेन्द्रियैर् इह ॥
ते ह्य् अस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा तथैव च ॥
yudhiṣṭhira uvāca
karmaṇāṃ me samastānāṃ śubhānāṃ bharatarṣabha ||
phalāni mahatāṃ śreṣṭha prabrūhi paripṛcchataḥ ||
bhīṣma uvāca
rahasyaṃ yad ṛṣīṇāṃ tu tac chṛṇuṣva yudhiṣṭhira ||
yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve cirepsitā ||
yena yena śarīreṇa yad yat karma karoti yaḥ ||
tena tena śarīreṇa tat tat phalam upāśnute ||
yasyāṃ yasyām avasthāyāṃ yat karoti śubhāśubham ||
tasyāṃ tasyām avasthāyāṃ bhuṅkte janmani janmani ||
na naśyati kṛtaṃ karma sadā pañcendriyair iha ||
te hy asya sākṣiṇo nityaṃ ṣaṣṭha ātmā tathaiva ca ||
Юдхиштхира сказал: «Деяний всех благих, о бык Бхаратов, плоды, о лучший из великих, поведай вопрошающему». Бхишма сказал: «Тайну, что у риши, ту выслушай, Юдхиштхира, — какой удел, в посмертии давно желанный, обретается чем. Каким бы телом какое бы деяние ни совершал кто, тем самым телом тот самый плод и вкушает. В каком бы состоянии что ни творил — благое ли, дурное, — в том самом состоянии вкушает плод в рождении за рождением. Не гибнет совершённое деяние, творимое всегда пятью чувствами здесь; они ведь свидетели его всегда, и шестой — Атман».
8ef69af7119e · published Jun 20, 2026, 7:30:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Бхишма возвещает «тайну риши» — основной закон деяния: каким телом и в каком состоянии совершено дело, в таком и пожинается его плод, из рождения в рождение. Знаменательно, что деяние «не гибнет»: пять чувств и шестой — сам Атман — суть его неизгладимые свидетели. Так перекликается это с прежним учением о десяти свидетелях деяния: ничто содеянное не пропадает, и потому всякий поступок должно совершать с памятью о неотвратимости его плода.