Mahabharata
The fall of Draupadi and the brothers17.2.1-7
15795 / 15823
Mahabharata · 17.2.1-7
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततस् ते नियतात्मान उदीचीं दिशम् आस्थिताः ॥
ददृशुर् योगयुक्ताश् च हिमवन्तं महागिरिम् ॥
तं चाप्य् अतिक्रमन्तस् ते ददृशुर् वालुकार्णवम् ॥
अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम् ॥
तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधर्मिणाम् ॥
याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले ॥
तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ॥
उवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीम् अवेक्ष्य ह ॥
नाधर्मश् चरितः कश् चिद् राजपुत्र्या परंतप ॥
कारणं किं नु तद् राजन् यत् कृष्णा पतिता भुवि ॥
युधिष्ठिर उवाच
पक्षपातो महान् अस्या विशेषेण धनंजये ॥
तस्यैतत् फलम् अद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वानवेक्ष्यैनां ययौ धर्मसुतो नृपः ॥
समाधाय मनो धीमान् धर्मात्मा पुरुषर्षभः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas te niyatātmāna udīcīṃ diśam āsthitāḥ ||
dadṛśur yogayuktāś ca himavantaṃ mahāgirim ||
taṃ cāpy atikramantas te dadṛśur vālukārṇavam ||
avaikṣanta mahāśailaṃ meruṃ śikhariṇāṃ varam ||
teṣāṃ tu gacchatāṃ śīghraṃ sarveṣāṃ yogadharmiṇām ||
yājñasenī bhraṣṭayogā nipapāta mahītale ||
tāṃ tu prapatitāṃ dṛṣṭvā bhīmaseno mahābalaḥ ||
uvāca dharmarājānaṃ yājñasenīm avekṣya ha ||
nādharmaś caritaḥ kaś cid rājaputryā paraṃtapa ||
kāraṇaṃ kiṃ nu tad rājan yat kṛṣṇā patitā bhuvi ||
yudhiṣṭhira uvāca
pakṣapāto mahān asyā viśeṣeṇa dhanaṃjaye ||
tasyaitat phalam adyaiṣā bhuṅkte puruṣasattama ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvānavekṣyaināṃ yayau dharmasuto nṛpaḥ ||
samādhāya mano dhīmān dharmātmā puruṣarṣabhaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaВайшампаяна; рассказчик
उवाचuvācaсказал; произнёс
ततस्tatasзатем; после того
तेteони; те
नियतात्मानniyatātmānaобуздавшие себя; собранные духом
उदीचींudīcīṃсеверную; на север
दिशम्diśamсторону света; направление
आस्थिताःāsthitāḥвставшие на; принявшие
ददृशुर्dadṛśurувидели; созерцали
योगयुक्ताश्yogayuktāśсоединённые йогой; сосредоточенные
caи; также
हिमवन्तंhimavantaṃХимавант; Гималаи
महागिरिम्mahāgirimвеликую гору; огромную гору
तंtaṃего; того
चाप्य्cāpyи также; даже
अतिक्रमन्तस्atikramantasпереходя; пересекая
तेteони; те
ददृशुर्dadṛśurувидели; созерцали
वालुकार्णवम्vālukārṇavamпесчаный океан; море песка
अवैक्षन्तavaikṣantaувидели; созерцали
महाशैलंmahāśailaṃвеликую гору; огромную скалу
मेरुंmeruṃМеру; гору Меру
शिखरिणांśikhariṇāṃсреди вершинных гор; гор с вершинами
वरम्varamдар; лучшее
तेषांteṣāṃих; тех
तुtuже; но
गच्छतांgacchatāṃидущих; у уходящих
शीघ्रंśīghraṃбыстро; скоро
सर्वेषांsarveṣāṃвсех; у всех
योगधर्मिणाम्yogadharmiṇāmследующих дхарме йоги; йогически настроенных
याज्ञसेनीyājñasenīЯджнясени; Драупади
भ्रष्टयोगाbhraṣṭayogāлишённая йоги; сошедшая с сосредоточения
निपपातnipapātaупал; пал
महीतलेmahītaleна земле; на поверхности земли
तांtāṃеё; ту
तुtuже; но
प्रपतितांprapatitāṃупавшую; павшую
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев; заметив
भीमसेनोbhīmasenoБхимасена; Бхима
महाबलःmahābalaḥмогучий; великой силы
उवाचuvācaсказал; произнёс
धर्मराजानंdharmarājānaṃцаря дхармы; Юдхиштхиру
याज्ञसेनीम्yājñasenīmЯджнясени; Драупади
अवेक्ष्यavekṣyaувидев; заметив
haведь; же
नाधर्मश्nādharmaśне адхарма; не неправда
चरितःcaritaḥсовершён; исполнен
कश्kaśкто; какой-либо
चिद्cidже; какой-либо
राजपुत्र्याrājaputryāцарской дочерью; царевной
परंतपparaṃtapaо сокрушитель врагов; сокрушитель недругов
कारणंkāraṇaṃпричина; основание
किंkiṃчто; почему
नुnuже; ли
तद्tadто; это
राजन्rājanо царь; государь
यत्yatчто; которое
कृष्णाkṛṣṇāКришна-Драупади; Драупади
पतिताpatitāупала; пала
भुविbhuviна земле; на земле
युधिष्ठिरyudhiṣṭhiraЮдхиштхира; сын Дхармы
उवाचuvācaсказал; произнёс
पक्षपातोpakṣapātoпристрастие; особая склонность
महान्mahānвеликий; большой
अस्याasyāеё; этой
विशेषेणviśeṣeṇaособенно; преимущественно
धनंजयेdhanaṃjayeк Дхананджае; в Арджуне
तस्यैतत्tasyaitatэто его; таков его
फलम्phalamплод; последствие
अद्यैषाadyaiṣāсегодня эта; ныне она
भुङ्क्तेbhuṅkteвкушает; переживает
पुरुषसत्तमpuruṣasattamaо лучший из людей; о достойнейший муж
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaВайшампаяна; рассказчик
उवाचuvācaсказал; произнёс
एवम्evamтак; таким образом
उक्त्वानवेक्ष्यैनांuktvānavekṣyaināṃсказав и не оглянувшись на неё; произнёсши, не смотря на неё
ययौyayauпошёл; отправился
धर्मसुतोdharmasutoсын Дхармы; Юдхиштхира
नृपःnṛpaḥцарь; правитель
समाधायsamādhāyaсосредоточив; установив
मनोmanoум; сердце
धीमान्dhīmānмудрый; разумный
धर्मात्माdharmātmāдхармичный; праведный
पुरुषर्षभःpuruṣarṣabhaḥбык среди людей; лучший муж
Translation

Вайшампаяна сказал: Затем, обуздав себя и встав на северный путь, они, соединённые йогой, увидели Химавант, великую гору. Перейдя и его, они увидели песчаный океан и узрели великую гору Меру, лучшую среди вершинных гор. Когда все они, следующие дхарме йоги, быстро шли, Яджнясени, лишившись йогической собранности, упала на землю. Увидев её павшей, могучий Бхимасена, глядя на Яджнясени, сказал Дхармарадже: «Царевна не совершала никакой адхармы, о сокрушитель врагов. Какова же причина, о царь, что Кришна упала на землю?» Юдхиштхира сказал: «У неё было великое пристрастие, особенно к Дхананджае; сегодня она вкушает плод этого, о лучший из людей». Вайшампаяна сказал: Сказав так и не оглянувшись на неё, царь, мудрый сын Дхармы, праведный бык среди людей, пошёл дальше, сосредоточив ум.

Version

cfb4d198ab1f · published Jun 21, 2026, 3:10:57 PM UTC

Available inRU

Page between verses with