Mahabharata
Yudhisthira refuses to abandon the dog17.3.25-36
15801 / 15823
Mahabharata · 17.3.25-36
Devanāgarī

ततो देवनिकायस्थो नारदः सर्वलोकवित् ॥
उवाचोच्चैस् तदा वाक्यं बृहद्वादी बृहत्तपाः ॥
ये ऽपि राजर्षयः सर्वे ते चापि समुपस्थिताः ॥
कीर्तिं प्रच्छाद्य तेषां वै कुरुराजो ऽधितिष्ठति ॥
लोकान् आवृत्य यशसा तेजसा वृत्तसंपदा ॥
स्वशरीरेण संप्राप्तं नान्यं शुश्रुम पाण्डवात् ॥
नारदस्य वचः श्रुत्वा राजा वचनम् अब्रवीत् ॥
देवान् आमन्त्र्य धर्मात्मा स्वपक्षांश् चैव पार्थिवान् ॥
शुभं वा यदि वा पापं भ्रातॄणां स्थानम् अद्य मे ॥
तद् एव प्राप्तुम् इच्छामि लोकान् अन्यान् न कामये ॥
राज्ञस् तु वचनं श्रुत्वा देवराजः पुरंदरः ॥
आनृशंस्यसमायुक्तं प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ॥
स्थाने ऽस्मिन् वस राजेन्द्र कर्मभिर् निर्जिते शुभैः ॥
किं त्वं मानुष्यकं स्नेहम् अद्यापि परिकर्षसि ॥
सिद्धिं प्राप्तो ऽसि परमां यथा नान्यः पुमान् क्व चित् ॥
नैव ते भ्रातरः स्थानं संप्राप्ताः कुरुनन्दन ॥
अद्यापि मानुषो भावः स्पृशते त्वां नराधिप ॥
स्वर्गो ऽयं पश्य देवर्षीन् सिद्धांश् च त्रिदिवालयान् ॥
युधिष्ठिरस् तु देवेन्द्रम् एवंवादिनम् ईश्वरम् ॥
पुनर् एवाब्रवीद् धीमान् इदं वचनम् अर्थवत् ॥
तैर् विना नोत्सहे वस्तुम् इह दैत्यनिबर्हण ॥
गन्तुम् इच्छामि तत्राहं यत्र मे भ्रातरो गताः ॥
यत्र सा बृहती श्यामा बुद्धिसत्त्वगुणान्विता ॥
द्रौपदी योषितां श्रेष्ठा यत्र चैव प्रिया मम ॥

Transliteration (IAST)

tato devanikāyastho nāradaḥ sarvalokavit ||
uvācoccais tadā vākyaṃ bṛhadvādī bṛhattapāḥ ||
ye 'pi rājarṣayaḥ sarve te cāpi samupasthitāḥ ||
kīrtiṃ pracchādya teṣāṃ vai kururājo 'dhitiṣṭhati ||
lokān āvṛtya yaśasā tejasā vṛttasaṃpadā ||
svaśarīreṇa saṃprāptaṃ nānyaṃ śuśruma pāṇḍavāt ||
nāradasya vacaḥ śrutvā rājā vacanam abravīt ||
devān āmantrya dharmātmā svapakṣāṃś caiva pārthivān ||
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ bhrātṝṇāṃ sthānam adya me ||
tad eva prāptum icchāmi lokān anyān na kāmaye ||
rājñas tu vacanaṃ śrutvā devarājaḥ puraṃdaraḥ ||
ānṛśaṃsyasamāyuktaṃ pratyuvāca yudhiṣṭhiram ||
sthāne 'smin vasa rājendra karmabhir nirjite śubhaiḥ ||
kiṃ tvaṃ mānuṣyakaṃ sneham adyāpi parikarṣasi ||
siddhiṃ prāpto 'si paramāṃ yathā nānyaḥ pumān kva cit ||
naiva te bhrātaraḥ sthānaṃ saṃprāptāḥ kurunandana ||
adyāpi mānuṣo bhāvaḥ spṛśate tvāṃ narādhipa ||
svargo 'yaṃ paśya devarṣīn siddhāṃś ca tridivālayān ||
yudhiṣṭhiras tu devendram evaṃvādinam īśvaram ||
punar evābravīd dhīmān idaṃ vacanam arthavat ||
tair vinā notsahe vastum iha daityanibarhaṇa ||
gantum icchāmi tatrāhaṃ yatra me bhrātaro gatāḥ ||
yatra sā bṛhatī śyāmā buddhisattvaguṇānvitā ||
draupadī yoṣitāṃ śreṣṭhā yatra caiva priyā mama ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततोtatoзатем; после того
देवनिकायस्थोdevanikāyasthoстоящий среди сонма богов; пребывающий в группе богов
नारदःnāradaḥНарада; божественный риши
सर्वलोकवित्sarvalokavitзнающий все миры; всеведущий
उवाचोच्चैस्uvācoccaisсказал громко; возгласил
तदाtadāтогда; в то время
वाक्यंvākyaṃслово; речь
बृहद्वादीbṛhadvādīговорящий велико; великоречивый
बृहत्तपाःbṛhattapāḥвеликого подвига; могучий аскет
येyeкоторые; те
ऽपि'piтакже; даже
राजर्षयःrājarṣayaḥцарственные риши; царские мудрецы
सर्वेsarveвсе; каждые
तेteони; те
चापिcāpiи также; даже
समुपस्थिताःsamupasthitāḥсобрались; предстали
कीर्तिंkīrtiṃславу; добрую молву
प्रच्छाद्यpracchādyaпокрыв; затмив
तेषांteṣāṃих; тех
वैvaiвоистину; же
कुरुराजोkururājoцарь Куру; Куру-раджа
ऽधितिष्ठति'dhitiṣṭhatiпревосходит; затмевает
लोकान्lokānмиры; обители
आवृत्यāvṛtyaпокрыв; загородив
यशसाyaśasāславой; доброй молвой
तेजसाtejasāсиянием; мощью
वृत्तसंपदाvṛttasaṃpadāсовершенством поведения; богатством добродетели
स्वशरीरेणsvaśarīreṇaв собственном теле; со своим телом
संप्राप्तंsaṃprāptaṃдостигнутого; обретённого
नान्यंnānyaṃникакого другого; не иного
शुश्रुमśuśrumaмы слышали; услышали
पाण्डवात्pāṇḍavātчем Пандава; от Пандавы
नारदस्यnāradasyaНарады; мудреца Нарады
वचःvacaḥслово; речь
श्रुत्वाśrutvāуслышав; выслушав
राजाrājāцарь; правитель
वचनम्vacanamслово; речь
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
देवान्devānбогов; небожителей
आमन्त्र्यāmantryaобратившись; позвав
धर्मात्माdharmātmāдхармичный; праведный
स्वपक्षांश्svapakṣāṃśсвоих сторонников; своих союзников
चैवcaivaи именно; и также
पार्थिवान्pārthivānземных царей; правителей
शुभंśubhaṃблагое; добро
वाили; же
यदिyadiесли; коли
वाили; же
पापंpāpaṃгрех; зло
भ्रातॄणांbhrātṝṇāṃбратьев; у братьев
स्थानम्sthānamместо; обитель
अद्यadyaсегодня; ныне
मेmeмне; мой
तद्tadто; это
एवevaименно; же
प्राप्तुम्prāptumдостичь; получить
इच्छामिicchāmiя желаю; хочу
लोकान्lokānмиры; обители
अन्यान्anyānдругие; иные
naне; нет
कामयेkāmayeжелаю; хочу
राज्ञस्rājñasцаря; у царя
तुtuже; но
वचनंvacanaṃслово; речь
श्रुत्वाśrutvāуслышав; выслушав
देवराजःdevarājaḥцарь богов; Индра
पुरंदरःpuraṃdaraḥПурандара; Индра
आनृशंस्यसमायुक्तंānṛśaṃsyasamāyuktaṃсоединённое с милосердием; исполненное сострадания
प्रत्युवाचpratyuvācaответил; сказал в ответ
युधिष्ठिरम्yudhiṣṭhiramЮдхиштхиру; сына Дхармы
स्थानेsthāneв месте; в обители
ऽस्मिन्'sminв этом; здесь
वसvasaживи; пребывай
राजेन्द्रrājendraо царь царей; великий царь
कर्मभिर्karmabhirделами; поступками
निर्जितेnirjiteзавоёванном; заслуженном
शुभैःśubhaiḥблагими; чистыми
किंkiṃчто; почему
त्वंtvaṃты; ты сам
मानुष्यकंmānuṣyakaṃчеловеческую; людскую
स्नेहम्snehamпривязанность; любовь
अद्यापिadyāpiдаже теперь; и сейчас
परिकर्षसिparikarṣasiты тащишь за собой; удерживаешь
सिद्धिंsiddhiṃсовершенство; достижение
प्राप्तोprāptoдостиг; обрёл
ऽसि'siты есть; ты
परमांparamāṃвысшую; совершенную
यथाyathāкак; согласно
नान्यःnānyaḥникто другой; не иной
पुमान्pumānчеловек; муж
क्वkvaгде; куда
चित्citже; какой-либо
नैवnaivaсовсем не; именно не
तेteони; те
भ्रातरःbhrātaraḥбратья; родные братья
स्थानंsthānaṃместо; обитель
संप्राप्ताःsaṃprāptāḥдостигли; пришли
कुरुनन्दनkurunandanaо радость Куру; потомок Куру
अद्यापिadyāpiдаже теперь; и сейчас
मानुषोmānuṣoчеловеческое; смертное
भावःbhāvaḥсостояние; природа
स्पृशतेspṛśateкасается; задевает
त्वांtvāṃтебя; тебя самого
नराधिपnarādhipaо владыка людей; о царь
स्वर्गोsvargoнебо; рай
ऽयं'yaṃэтот; он
पश्यpaśyaсмотри; узри
देवर्षीन्devarṣīnбожественных риши; небесных мудрецов
सिद्धांश्siddhāṃśсиддхов; совершенных
caи; также
त्रिदिवालयान्tridivālayānобитателей неба; жителей рая
युधिष्ठिरस्yudhiṣṭhirasЮдхиштхира; сын Дхармы
तुtuже; но
देवेन्द्रम्devendramИндру; владыку богов
एवंवादिनम्evaṃvādinamговорящего так; так сказавшего
ईश्वरम्īśvaramвладыку; господа
पुनर्punarснова; опять
एवाब्रवीद्evābravīdименно сказал; сказал же
धीमान्dhīmānмудрый; разумный
इदंidaṃэто; данное
वचनम्vacanamслово; речь
अर्थवत्arthavatсмысловое; разумное
तैर्tairими; теми
विनाvināбез; помимо
नोत्सहेnotsaheне могу; не способен
वस्तुम्vastumжить; пребывать
इहihaздесь; в этом мире
दैत्यनिबर्हणdaityanibarhaṇaо сокрушитель дайтьев; о губитель демонов
गन्तुम्gantumидти; отправиться
इच्छामिicchāmiя желаю; хочу
तत्राहंtatrāhaṃтам я; туда я
यत्रyatraгде; куда
मेmeмне; мой
भ्रातरोbhrātaroбратья; родные братья
गताःgatāḥушли; достигли
यत्रyatraгде; куда
साона; та
बृहतीbṛhatīвеликая; высокая
श्यामाśyāmāсмуглая; тёмная
बुद्धिसत्त्वगुणान्विताbuddhisattvaguṇānvitāнаделённая разумом, силой и качествами; с мудростью и достоинствами
द्रौपदीdraupadīДраупади; Кришна
योषितांyoṣitāṃженщин; среди женщин
श्रेष्ठाśreṣṭhāлучшая; превосходная
यत्रyatraгде; куда
चैवcaivaи именно; и также
प्रियाpriyāлюбимая; дорогая
ममmamaмой; у меня
Translation

Тогда Нарада, пребывающий среди сонма богов, знающий все миры, великоречивый и великого подвига, громко произнёс эти слова: «Все царственные риши, и те тоже собрались; царь Куру превосходит их, покрыв их славу. Покрыв миры славой, сиянием и совершенством поведения, он достиг их в собственном теле; другого, кроме Пандавы, мы не слышали». Услышав слова Нарады, праведный царь, обратившись к богам и к царям своей стороны, сказал: «Благое ли, или грешное, то место, где сегодня мои братья, — именно его я желаю достичь; иных миров я не хочу». Услышав слово царя, Пурандара, царь богов, ответил Юдхиштхире, исполненному милосердия: «Живи на этом месте, о царь царей, завоёванном благими делами. Почему ты даже теперь держишься человеческой привязанности? Ты достиг высшего совершенства, как никто другой из людей нигде. Твои братья не достигли этого места, о радость Куру. Даже теперь человеческое состояние касается тебя, о владыка людей. Вот рай: смотри на божественных риши, сиддхов и обитателей третьего неба». Но мудрый Юдхиштхира снова сказал владыке богов Индре, говорящему так, эти исполненные смысла слова: «Без них я не могу жить здесь, о сокрушитель дайтьев. Я желаю идти туда, куда ушли мои братья, где та великая смуглая, наделённая разумом, силой и достоинствами Драупади, лучшая среди женщин, где и моя любимая».

Version

09ab669bbbac · published Jun 21, 2026, 3:10:57 PM UTC

Available inRU

Page between verses with