Padma Purāṇa
The Tale of the Five Pretas1.32.92-124
636 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.32.92-124
Devanāgarī

तत्र ये सलिलं पूतं पिबंति सततं नराः । न ते मनुष्या देवास्ते जगत्यामिह संस्थिताः
यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च यत्फलं प्राप्यते द्विजैः । तदत्र स्नानमात्रेण शूद्रैरपि स्वभावजैः
दर्शनात्पुष्करस्यापि महापातकिनोपि ये । तेऽपि तत्पापनिर्मुक्ताः स्वर्गं यांति तनुक्षये
तत्रोपवासी यज्ञस्य पुंडरीकस्य यत्फलम् । तत्प्राप्नोति नरः क्षिप्रमल्पायासेन पुष्करे
माघमासे तिलान्यस्तु प्रयच्छति च सद्द्विजे । यथाशक्ति च भक्त्या च स विष्णुभवने वसेत्
तत्रोपवासं स्नानं च पंचगव्याशनं तथा । यःकरोति नरः सोपि देहांते स्वर्गमाप्नुयात्
वसंति तत् समीपस्था येपि तस्करजातयः । तेपि तस्यानुभावेन स्वर्यान्ति च न संशयः
ये पुनः शूद्रवृत्तिस्थास्त्रिरात्रोपोषिता नराः । प्रयच्छंति द्विजेष्वर्थं ब्रह्मशक्तिसमन्विताः
ते मृता यानमारूढाः पद्मासनचतुर्भुजाः । ब्रह्मणा सह सायुज्यं प्राप्नुवंत्यपुनर्भवम्
गंगोद्भेदं यत्र गंगा संप्राप्ता सरितांवराम् । सरस्वती द्रष्टुकामा सांत्वार्थे प्रोन्नताम्बरात्
तत्र गत्वा पयः पूतं सुरसिद्धनिषेवितम् । सारस्वतं च विमलं विद्याधरगणार्चितम्
पीतमेकांजलिमितं येनाप्तं तेन तत्परम् । अवलोक्य दिशं पूर्वामाह गंगे सखि त्वया
एकाकिनी वियुक्तास्मि क्व यास्येहमबांधवा । तां विज्ञाय ततो गङ्गा रुदंती शोककर्शिताम्
पूर्वदेशात्समायाता द्रष्टुं तां दीनमानसाम् । दृष्ट्वा च तां महाभागा परिष्वज्य तु पीडिताम्
नेत्रे प्रमृज्य चैतस्याः प्राह गंगा वचस्तदा । मा रोदीस्त्वं महाभागे दुष्करं ते कृतं सखि
देवकार्यं यदन्येन कर्तुं शक्येत नैव हि । एतस्मात्ते महाभागे द्रष्टुं देवाः समागताः
एषां च क्रियतां पूजा वाङ्मनःकायकर्मणा । सरस्वती सुरेंद्राणां कृत्वा पूजाविधिक्रमम्
क्रमेण ब्रह्मजा पश्चात् संगता तु सखीजनम् । ज्येष्ठमध्यमयोर्मध्ये संगमो लोकविश्रुतः
पश्चान्मुखी ब्रह्मसुता जाह्नवी तु उदङ्मुखी । ततस्ते विबुधाः सर्वे पुष्करं ये समागताः
विदित्वा दुष्करं कर्म तस्याः स्तुतिमकारयन् । त्वं बुद्धिस्त्वं मतिर्लक्ष्मीस्त्वं विद्या त्वं गतिः परा
त्वं श्रद्धा त्वं परानिष्ठा बुद्धि मेधा रतिः क्षमा । त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा त्वं पवित्रं मतं महत्
संध्या रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती । यज्ञविद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभना
आन्वीक्षिकी तु या वार्ता दंडनीतिश्च कथ्यते । नमोस्तु ते पुण्यजले नमः सागरगामिनि
नमस्ते पापनिर्मोके नमो देवि जगत्प्रिये । एवं स्तुता हि सा देवी दिव्या स्वार्थपरायणैः
एवं सा प्राङ्मुखी तत्र स्थिता देवी सरस्वती । सर्वतीर्थथयी देवी सर्वामरसमन्विता
प्राची सेति बुधैर्ज्ञेया ब्रह्मणो वचनं तथा । तत्र शुद्धावटं नाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम्
दर्शनेनापि वै तस्य महापातकिनोपि ये । भोगिभोगान् समश्नंति विशुद्धा ब्रह्मणोतिके
प्रायोपवेशं तत्र प्रकुर्वंति नरोत्तमाः । ते मृता ब्रह्मयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः
तत्राल्पमपि यैर्दानं दत्तं ब्रह्मविदात्मनाम् । जन्मांतरशतं तेषां तैर्दत्तं भावितात्मनाम्
खण्डस्फुटितसंस्कारं तत्र कुर्वन्ति ये नराः । ते ब्रह्मलोकमासाद्य मोदन्ते सुखिनस्सदा
योऽत्र पूजाजपोहोमः कृतो भवति देहिनाम् । अनंतं तत्फलं सर्वं ब्रह्मभक्तिरतात्मनाम्
तत्र दीपप्रदानेन ज्ञानचक्षुरतींद्रियः । प्राप्नोति धूपदानेन स्थानं ब्रह्मनिषेवितम्
अथ किं बहुनोक्तेन संगमे यत्प्रदीयते । तदनंतफलं प्रोक्तं जीवतो वा मृतस्य च

Transliteration (IAST)

tatra ye salilaṃ pūtaṃ pibaṃti satataṃ narāḥ | na te manuṣyā devāste jagatyāmiha saṃsthitāḥ
yajñairdānaistapobhiśca yatphalaṃ prāpyate dvijaiḥ | tadatra snānamātreṇa śūdrairapi svabhāvajaiḥ
darśanātpuṣkarasyāpi mahāpātakinopi ye | te'pi tatpāpanirmuktāḥ svargaṃ yāṃti tanukṣaye
tatropavāsī yajñasya puṃḍarīkasya yatphalam | tatprāpnoti naraḥ kṣipramalpāyāsena puṣkare
māghamāse tilānyastu prayacchati ca saddvije | yathāśakti ca bhaktyā ca sa viṣṇubhavane vaset
tatropavāsaṃ snānaṃ ca paṃcagavyāśanaṃ tathā | yaḥkaroti naraḥ sopi dehāṃte svargamāpnuyāt
vasaṃti tat samīpasthā yepi taskarajātayaḥ | tepi tasyānubhāvena svaryānti ca na saṃśayaḥ
ye punaḥ śūdravṛttisthāstrirātropoṣitā narāḥ | prayacchaṃti dvijeṣvarthaṃ brahmaśaktisamanvitāḥ
te mṛtā yānamārūḍhāḥ padmāsanacaturbhujāḥ | brahmaṇā saha sāyujyaṃ prāpnuvaṃtyapunarbhavam
gaṃgodbhedaṃ yatra gaṃgā saṃprāptā saritāṃvarām | sarasvatī draṣṭukāmā sāṃtvārthe pronnatāmbarāt
tatra gatvā payaḥ pūtaṃ surasiddhaniṣevitam | sārasvataṃ ca vimalaṃ vidyādharagaṇārcitam
pītamekāṃjalimitaṃ yenāptaṃ tena tatparam | avalokya diśaṃ pūrvāmāha gaṃge sakhi tvayā
ekākinī viyuktāsmi kva yāsyehamabāṃdhavā | tāṃ vijñāya tato gaṅgā rudaṃtī śokakarśitām
pūrvadeśātsamāyātā draṣṭuṃ tāṃ dīnamānasām | dṛṣṭvā ca tāṃ mahābhāgā pariṣvajya tu pīḍitām
netre pramṛjya caitasyāḥ prāha gaṃgā vacastadā | mā rodīstvaṃ mahābhāge duṣkaraṃ te kṛtaṃ sakhi
devakāryaṃ yadanyena kartuṃ śakyeta naiva hi | etasmātte mahābhāge draṣṭuṃ devāḥ samāgatāḥ
eṣāṃ ca kriyatāṃ pūjā vāṅmanaḥkāyakarmaṇā | sarasvatī sureṃdrāṇāṃ kṛtvā pūjāvidhikramam
krameṇa brahmajā paścāt saṃgatā tu sakhījanam | jyeṣṭhamadhyamayormadhye saṃgamo lokaviśrutaḥ
paścānmukhī brahmasutā jāhnavī tu udaṅmukhī | tataste vibudhāḥ sarve puṣkaraṃ ye samāgatāḥ
viditvā duṣkaraṃ karma tasyāḥ stutimakārayan | tvaṃ buddhistvaṃ matirlakṣmīstvaṃ vidyā tvaṃ gatiḥ parā
tvaṃ śraddhā tvaṃ parāniṣṭhā buddhi medhā ratiḥ kṣamā | tvaṃ siddhistvaṃ svadhā svāhā tvaṃ pavitraṃ mataṃ mahat
saṃdhyā rātriḥ prabhā bhūtirmedhā śraddhā sarasvatī | yajñavidyā mahāvidyā guhyavidyā ca śobhanā
ānvīkṣikī tu yā vārtā daṃḍanītiśca kathyate | namostu te puṇyajale namaḥ sāgaragāmini
namaste pāpanirmoke namo devi jagatpriye | evaṃ stutā hi sā devī divyā svārthaparāyaṇaiḥ
evaṃ sā prāṅmukhī tatra sthitā devī sarasvatī | sarvatīrthathayī devī sarvāmarasamanvitā
prācī seti budhairjñeyā brahmaṇo vacanaṃ tathā | tatra śuddhāvaṭaṃ nāma tīrthaṃ paitāmahaṃ smṛtam
darśanenāpi vai tasya mahāpātakinopi ye | bhogibhogān samaśnaṃti viśuddhā brahmaṇotike
prāyopaveśaṃ tatra prakurvaṃti narottamāḥ | te mṛtā brahmayānena divaṃ yāṃtyakutobhayāḥ
tatrālpamapi yairdānaṃ dattaṃ brahmavidātmanām | janmāṃtaraśataṃ teṣāṃ tairdattaṃ bhāvitātmanām
khaṇḍasphuṭitasaṃskāraṃ tatra kurvanti ye narāḥ | te brahmalokamāsādya modante sukhinassadā
yo'tra pūjājapohomaḥ kṛto bhavati dehinām | anaṃtaṃ tatphalaṃ sarvaṃ brahmabhaktiratātmanām
tatra dīpapradānena jñānacakṣuratīṃdriyaḥ | prāpnoti dhūpadānena sthānaṃ brahmaniṣevitam
atha kiṃ bahunoktena saṃgame yatpradīyate | tadanaṃtaphalaṃ proktaṃ jīvato vā mṛtasya ca

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्राय-उपवेशंprāya-upaveśaṃвозлежание до смерти
प्रयतःprayataḥсосредоточенный
प्रयत्नात्prayatnātсо тщанием
यःyaḥкто
तेषुteṣuв них
कुर्यात्kuryātсовершит
प्रमदाpramadāженщина
पुमान्pumānмужчина
वाили
तीर्थेtīrtheв тиртхе
अपिapiже
संयोज्यsaṃyojyaсосредоточив
मनःmanaḥум
इत्थम्itthamтак
भुंक्तेbhuṃkteвкушает
फलंphalaṃплод
ब्रह्म-गृहेbrahma-gṛheв доме Брахмы
यथा-इष्टम्yathā-iṣṭamпо желанию
तस्यtasyaеё
उपकंठेupakaṃṭheблиз
म्रियतेmriyateумирает
हिhiведь
यैःyaiḥкем
तुtuже
कर्म-क्षयात्karma-kṣayātпо исчерпании деяния
स्थावर-जंगमैःsthāvara-jaṃgamaiḥнеподвижными и движущимися
caи
तेteте
चापिcāpiже
सर्वेsarveвсе
सकलंsakalaṃполный
प्रसह्यprasahyaнепременно
लभंतिlabhaṃtiобретают
यज्ञस्यyajñasyaжертвы
फलम्phalamплод
दुरापम्durāpamтруднодостижимый
ततःtataḥзатем
साта
धर्म-फल-अरणीdharma-phala-araṇīогниво плода закона
जन्म-आदि-दुःख-अर्दित-चेतसांjanma-ādi-duḥkha-ardita-cetasāṃдля тех, чей ум измучен горестями рождения и прочего
सर्व-आत्मनाsarva-ātmanāвсем существом
चारु-फलाcāru-phalāпрекрасноплодная
सरस्वतीsarasvatīСарасвати
सेव्याsevyāнадлежит чтить
प्रयत्नात्prayatnātсо тщанием
पुरुषैःpuruṣaiḥлюдьми
महा-नदीmahā-nadīвеликая река
तत्रtatraтам
येyeкоторые
सलिलंsalilaṃводу
पूतंpūtaṃчистую
पिबंतिpibaṃtiпьют
सततंsatataṃпостоянно
नराःnarāḥлюди
naне
तेteони
मनुष्याःmanuṣyāḥлюди
देवाःdevāḥбоги
तेteони
जगत्याम्jagatyāmна земле
इहihaздесь
संस्थिताःsaṃsthitāḥпребывающие
यज्ञैःyajñaiḥжертвами
दानैःdānaiḥдарами
तपोभिःtapobhiḥподвигами
यत्-फलंyat-phalaṃкакой плод
प्राप्यतेprāpyateобретается
द्विजैःdvijaiḥдваждырождёнными
तत्tatтот
अत्रatraздесь
स्नान-मात्रेणsnāna-mātreṇaодним омовением
शूद्रैःśūdraiḥшудрами
अपिapiдаже
स्व-भाव-जैःsva-bhāva-jaiḥпо природе рождёнными
दर्शनात्darśanātот одного вида
पुष्करस्यpuṣkarasyaПушкары
महा-पातकिनःmahā-pātakinaḥвеликие грешники
येyeкоторые
तेteони
अपिapiже
तत्-पाप-निर्मुक्ताःtat-pāpa-nirmuktāḥизбавленные от того греха
स्वर्गंsvargaṃна небо
यांतिyāṃtiидут
तनु-क्षयेtanu-kṣayeпри разрушении тела
तत्रtatraтам
उपवासीupavāsīпостящийся
यज्ञस्यyajñasyaжертвы
पुंडरीकस्यpuṃḍarīkasyaпундарика
यत्yatкакой
नरःnaraḥчеловек
क्षिप्रम्kṣipramскоро
अल्प-आयासेनalpa-āyāsenaмалым усилием
पुष्करेpuṣkareв Пушкаре
माघ-मासेmāgha-māseв месяц магху
तिलान्tilānсезам
यःyaḥкто
प्रयच्छतिprayacchatiподносит
सत्-द्विजेsat-dvijeдоброму брахману
यथा-शक्तिyathā-śaktiпо силам
भक्त्याbhaktyāс преданностью
सःsaḥтот
विष्णु-भवनेviṣṇu-bhavaneв обители Вишну
वसेत्vasetживёт
उपवासंupavāsaṃпост
स्नानंsnānaṃомовение
पंच-गव्य-अशनंpaṃca-gavya-aśanaṃвкушение пяти коровьих даров
तथाtathāтакже
करोतिkarotiсовершает
सःsaḥтот
अपिapiже
देह-अंतेdeha-aṃteпо кончине тела
स्वर्गम्svargamнеба
आप्नुयात्āpnuyātдостигает
वसंतिvasaṃtiживут
तत्-समीप-स्थाःtat-samīpa-sthāḥблиз него пребывающие
येyeкоторые
अपिapiдаже
तस्कर-जातयःtaskara-jātayaḥворовского рода
तेteони
अपिapiже
तस्यtasyaего
अनुभावेनanubhāvenaсилою
स्वःsvaḥна небо
यांतिyāṃtiидут
संशयःsaṃśayaḥсомнения
पुनःpunaḥзатем
शूद्र-वृत्ति-स्थाःśūdra-vṛtti-sthāḥживущие ремеслом шудры
त्रि-रात्र-उपोषिताःtri-rātra-upoṣitāḥотпостившиеся три ночи
प्रयच्छंतिprayacchaṃtiподносят
द्विजेषुdvijeṣuбрахманам
अर्थंarthaṃдостаток
ब्रह्म-शक्ति-समन्विताःbrahma-śakti-samanvitāḥнаделённые силою Брахмана
मृताःmṛtāḥумершие
यानम्yānamна колесницу
आरूढाःārūḍhāḥвзошедшие
पद्म-आसन-चतुर्-भुजाःpadma-āsana-catur-bhujāḥна лотосном сиденье, четырёхрукие
ब्रह्मणाbrahmaṇāс Брахмою
सहsahaвместе
सायुज्यंsāyujyaṃединение
प्राप्नुवंतिprāpnuvaṃtiобретают
अपुनर्-भवम्apunar-bhavamбезвозвратное
गंगा-उद्भेदंgaṃgā-udbhedaṃГангоудбхеда
यत्रyatraгде
गंगाgaṃgāГанга
संप्राप्ताsaṃprāptāдостигшая
सरितांsaritāṃиз рек
वराम्varāmлучшую
द्रष्टु-कामाdraṣṭu-kāmāжелая видеть
सांत्व-अर्थेsāṃtva-artheради утешения
प्रोन्नत-अंबरात्pronnata-aṃbarātс высокого неба
गत्वाgatvāпридя
पयःpayaḥводу
सुर-सिद्ध-निषेवितम्sura-siddha-niṣevitamчтимую богами и сиддхами
सारस्वतंsārasvataṃСарасватину
विमलंvimalaṃчистую
विद्याधर-गण-अर्चितम्vidyādhara-gaṇa-arcitamпочитаемую сонмами видьядхаров
पीतम्pītamвыпита
एक-अंजलि-मितंeka-aṃjali-mitaṃмерою в одну горсть
येनyenaкем
आप्तंāptaṃобретено
तेनtenaтем
तत्tatто
परम्paramвысшее
अवलोक्यavalokyaвзглянув
दिशंdiśaṃна сторону
पूर्वाम्pūrvāmвосточную
आहāhaсказала
गंगेgaṃgeо Ганга
सखिsakhiподруга
त्वयाtvayāтобою
एकाकिनीekākinīодинокая
वियुक्ताviyuktāразлучённая
अस्मिasmiя
क्वkvaкуда
यास्येyāsyeпойду
अहम्ahamя
अबांधवाabāṃdhavāбезродная
तांtāṃеё
विज्ञायvijñāyaузнав
ततःtataḥзатем
रुदंतींrudaṃtīṃплачущую
शोक-कर्शिताम्śoka-karśitāmисхудавшую от скорби
पूर्व-देशात्pūrva-deśātиз восточной страны
समायाताsamāyātāпришла
द्रष्टुंdraṣṭuṃвидеть
तांtāṃеё
दीन-मानसाम्dīna-mānasāmс убогим умом
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
महा-भागाmahā-bhāgāвеликая долею
परिष्वज्यpariṣvajyaобняв
पीडिताम्pīḍitāmизмученную
नेत्रेnetreглаза
प्रमृज्यpramṛjyaотерев
एतस्याःetasyāḥу неё
प्राहprāhaсказала
वचःvacaḥслово
तदाtadāтогда
माне
रोदीःrodīḥплачь
त्वंtvaṃты
महा-भागेmahā-bhāgeо великая долею
दुष्करंduṣkaraṃтрудное
तेteтобою
कृतंkṛtaṃсовершено
सखिsakhiподруга
देव-कार्यंdeva-kāryaṃдело богов
यत्yatкоторое
अन्येनanyenaдругим
कर्तुंkartuṃсовершить
शक्येतśakyetaбыло бы возможно
नैवnaivaвовсе не
एतस्मात्etasmātпотому
तेteк тебе
द्रष्टुंdraṣṭuṃвидеть
देवाःdevāḥбоги
समागताःsamāgatāḥпришли
एषांeṣāṃим
क्रियतांkriyatāṃда будет совершено
पूजाpūjāпочитание
वाक्-मनः-काय-कर्मणाvāk-manaḥ-kāya-karmaṇāделом речи, ума и тела
सुर-इंद्राणांsura-iṃdrāṇāṃвладыкам богов
कृत्वाkṛtvāсовершив
पूजा-विधि-क्रमम्pūjā-vidhi-kramamчин почитания
क्रमेणkrameṇaпо порядку
ब्रह्म-जाbrahma-jāрождённая от Брахмы
पश्चात्paścātзатем
संगताsaṃgatāсошлась
सखी-जनम्sakhī-janamс подругою
ज्येष्ठ-मध्यमयोःjyeṣṭha-madhyamayoḥстаршей и средней
मध्येmadhyeмежду
संगमःsaṃgamaḥслияние
लोक-विश्रुतःloka-viśrutaḥпрославленное в мире
पश्चात्-मुखीpaścāt-mukhīобращённая к западу
ब्रह्म-सुताbrahma-sutāдочь Брахмы
जाह्नवीjāhnavīДжахнави
उदङ्-मुखीudaṅ-mukhīобращённая к северу
ततःtataḥзатем
तेteте
विबुधाःvibudhāḥбоги
सर्वेsarveвсе
पुष्करंpuṣkaraṃв Пушкару
येyeкоторые
विदित्वाviditvāузнав
दुष्करंduṣkaraṃтрудное
कर्मkarmaдело
तस्याःtasyāḥеё
स्तुतिम्stutimхвалу
अकारयन्akārayanсотворили
त्वंtvaṃты
बुद्धिःbuddhiḥразум
मतिःmatiḥмысль
लक्ष्मीःlakṣmīḥЛакшми
विद्याvidyāзнание
गतिःgatiḥпуть
पराparāвысший
श्रद्धाśraddhāвера
परा-निष्ठाparā-niṣṭhāвысшая твердыня
मेधाmedhāпамять
रतिःratiḥуслада
क्षमाkṣamāтерпение
सिद्धिःsiddhiḥсовершенство
स्वधाsvadhāСвадха
स्वाहाsvāhāСваха
पवित्रंpavitraṃочищающее
मतंmataṃпризнанное
महत्mahatвеликое
संध्याsaṃdhyāсандхья
रात्रिःrātriḥночь
प्रभाprabhāсияние
भूतिःbhūtiḥблагоденствие
यज्ञ-विद्याyajña-vidyāнаука жертвы
महा-विद्याmahā-vidyāвеликая наука
गुह्य-विद्याguhya-vidyāтайная наука
शोभनाśobhanāпрекрасная
आन्वीक्षिकीānvīkṣikīлогика
याкоторая
वार्ताvārtāхозяйство
दंड-नीतिःdaṃḍa-nītiḥнаука власти
कथ्यतेkathyateназывается
नमः अस्तुnamaḥ astuпоклон да будет
तेteтебе
पुण्य-जलेpuṇya-jaleо святоводная
नमःnamaḥпоклон
सागर-गामिनिsāgara-gāminiо идущая к океану
पाप-निर्मोकेpāpa-nirmokeо освобождающая от греха
देविdeviо богиня
जगत्-प्रियेjagat-priyeо любезная миру
एवंevaṃтак
स्तुताstutāвосхвалена
दिव्याdivyāдивная
स्व-अर्थ-परायणैःsva-artha-parāyaṇaiḥпреданными своей цели
प्राङ्-मुखीprāṅ-mukhīобращённая к востоку
स्थिताsthitāпребывает
सर्व-तीर्थ-मयीsarva-tīrtha-mayīсостоящая из всех тиртх
सर्व-अमर-समन्विताsarva-amara-samanvitāсо всеми бессмертными
प्राचीprācīПрачи
साона
इतिitiтак
बुधैःbudhaiḥзнающими
ज्ञेयाjñeyāнадлежит знать
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥБрахмы
वचनंvacanaṃслово
शुद्ध-अवटंśuddha-avaṭaṃШуддхавата
नामnāmaпо имени
तीर्थंtīrthaṃтиртха
पैतामहंpaitāmahaṃПрародителева
स्मृतम्smṛtamпризнана
दर्शनेनdarśanenaвидением
वैvaiже
तस्यtasyaеё
भोगि-भोगान्bhogi-bhogānнаслаждения змеев
समश्नंतिsamaśnaṃtiвкушают
विशुद्धाःviśuddhāḥочищенные
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥБрахмы
अंतिकेaṃtikeблиз
प्राय-उपवेशंprāya-upaveśaṃвозлежание до смерти
तत्रtatraтам
प्रकुर्वंतिprakurvaṃtiсовершают
नर-उत्तमाःnara-uttamāḥлучшие из людей
ब्रह्म-यानेनbrahma-yānenaна колеснице Брахмы
दिवंdivaṃна небо
यांतिyāṃtiидут
अकुतः-भयाःakutaḥ-bhayāḥниоткуда не страшащиеся
अल्पम्alpamмалый
यैःyaiḥкем
दानंdānaṃдар
दत्तंdattaṃдан
ब्रह्म-विद्-आत्मनाम्brahma-vid-ātmanāmпознавших Брахмана
जन्म-अंतर-शतंjanma-aṃtara-śataṃсто иных рождений
तेषांteṣāṃу них
तैःtaiḥими
भावित-आत्मनाम्bhāvita-ātmanāmу сосредоточенных душою
खण्ड-स्फुटित-संस्कारंkhaṇḍa-sphuṭita-saṃskāraṃпочинку разбитого и треснувшего
कुर्वंतिkurvaṃtiсовершают
ब्रह्म-लोकम्brahma-lokamмира Брахмы
आसाद्यāsādyaдостигнув
मोदंतेmodaṃteрадуются
सुखिनःsukhinaḥсчастливые
सदाsadāвсегда
पूजा-जपः-होमःpūjā-japaḥ-homaḥпочитание, шёпот и возлияние
कृतःkṛtaḥсовершённое
भवतिbhavatiбывает
देहिनाम्dehināmу воплощённых
अनंतंanaṃtaṃбесконечен
तत्-फलंtat-phalaṃтот плод
ब्रह्म-भक्ति-रत-आत्मनाम्brahma-bhakti-rata-ātmanāmу преданных Брахме душою
दीप-प्रदानेनdīpa-pradānenaдарением светильника
ज्ञान-चक्षुःjñāna-cakṣuḥоко знания
अतींद्रियःatīṃdriyaḥсверхчувственное
प्राप्नोतिprāpnotiобретает
धूप-दानेनdhūpa-dānenaдарением курения
स्थानंsthānaṃместо
ब्रह्म-निषेवितम्brahma-niṣevitamчтимое Брахмою
अथathaтеперь
किंkiṃчто
बहुनाbahunāмного
उक्तेनuktenaговорить
संगमेsaṃgameна слиянии
यत्yatчто
प्रदीयतेpradīyateподаётся
तत्tatто
अनंत-फलंanaṃta-phalaṃбесконечноплодным
प्रोक्तंproktaṃназвано
जीवतःjīvataḥдля живого
मृतस्यmṛtasyaдля умершего
Translation

«Кто со тщанием, сосредоточенный, совершит в них возлежание до смерти — женщина или мужчина, — и в тиртхе так сосредоточит ум, тот вкушает плод в доме Брахмы по желанию. И те, кто близ неё умирает по исчерпании деяния, — неподвижные и движущиеся, — все они непременно обретают полный, труднодостижимый плод жертвы. Затем она — огниво плода закона для тех, чей ум измучен горестями рождения и прочего; всем существом прекрасноплодную Сарасвати, великую реку, надлежит со тщанием чтить людям.

Те люди, которые постоянно пьют там чистую воду, — не люди они, а боги, здесь на земле пребывающие. Какой плод обретается дваждырождёнными жертвами, дарами и подвигами, — тот здесь одним омовением [обретают] даже шудры, по природе рождённые. И те великие грешники, которые лишь увидят Пушкару, — и те, избавленные от того греха, при разрушении тела идут на небо. Постящийся там скоро, малым усилием, обретает в Пушкаре плод жертвы пундарика. Кто в месяц магху подносит сезам доброму брахману по силам и с преданностью, тот живёт в обители Вишну. И кто совершает там пост, омовение и вкушение пяти коровьих даров, — тот по кончине тела достигает неба. Даже те воровского рода, что живут близ него, — и они его силою идут на небо, нет сомнения. А те, кто живут ремеслом шудры и, отпостившись три ночи, подносят брахманам достаток, наделённые силою Брахмана, — те, умерев, взойдя на колесницу, на лотосном сиденье, четырёхрукие, обретают безвозвратное единение с Брахмою.

Гангоудбхеда — где Ганга, желая видеть лучшую из рек, сошла ради утешения с высокого неба. Придя туда и выпив мерою в одну горсть чистую Сарасватину воду, чтимую богами и сиддхами, почитаемую сонмами видьядхаров, — кем она обретена, тем [обретено] то высшее. Взглянув на восточную сторону, сказала [Сарасвати]: „О Ганга, подруга! Тобою одинокая, разлучённая я; куда пойду я, безродная?“ Узнав её, плачущую и исхудавшую от скорби, пришла Ганга из восточной страны видеть её, с убогим умом. И, увидев её, великая долею обняла измученную и, отерев ей глаза, сказала тогда слово: „Не плачь ты, о великая долею; трудное тобою совершено, подруга, — дело богов, какое другим совершить было бы вовсе невозможно. Потому и боги пришли видеть тебя; им да будет совершено почитание делом речи, ума и тела“. Сарасвати, совершив по порядку чин почитания владыкам богов, рождённая от Брахмы, затем сошлась с подругою; между старшей и средней [явилось] слияние, прославленное в мире. Дочь Брахмы обращена к западу, а Джахнави — к северу.

Затем все те боги, что пришли в Пушкару, узнав её трудное дело, сотворили ей хвалу: „Ты — разум, ты — мысль, Лакшми, ты — знание, ты — высший путь; ты — вера, ты — высшая твердыня, разум, память, услада, терпение; ты — совершенство, ты — Свадха и Сваха, ты признана великим очищающим. Сандхья, ночь, сияние, благоденствие, память, вера, Сарасвати; наука жертвы, великая наука, тайная наука прекрасная; логика, что зовётся хозяйством и наукою власти. Поклон да будет тебе, о святоводная; поклон, о идущая к океану; поклон тебе, о освобождающая от греха; поклон, о богиня, любезная миру“. Так восхвалена была та дивная богиня преданными своей цели.

Так и пребывает там богиня Сарасвати, обращённая к востоку, состоящая из всех тиртх, со всеми бессмертными; знающим надлежит знать её как Прачи — таково и слово Брахмы. Там же тиртха по имени Шуддхавата, признанная Прародителевой: одним её видением даже великие грешники, очищенные, вкушают наслаждения змеев близ Брахмы. Лучшие из людей, которые совершают там возлежание до смерти, — те, умерев, на колеснице Брахмы идут на небо, ниоткуда не страшась. Кем там дан хотя бы малый дар познавшим Брахмана, сосредоточенным душою, — тем [зачтётся] за сто иных рождений. Кто совершает там починку разбитого и треснувшего, те, достигнув мира Брахмы, радуются, счастливые всегда. Почитание, шёпот и возлияние, совершённое здесь воплощёнными, — бесконечен тот плод у преданных Брахме душою. Дарением светильника обретает он сверхчувственное око знания, а дарением курения — место, чтимое Брахмою. Да что много говорить: то, что подаётся на слиянии, названо бесконечноплодным — и для живого, и для умершего».

Version

e8a8fd8ee828 · published Sep 3, 2026, 4:13:27 AM UTC

Available inRU

Page between verses with