राज्ञे निवेदयामास स सज्जां चतुरङ्गिणीम् । सेनां कालबलप्रख्यां हतदुर्जनकोटिकाम्
श्रुत्वा सेनापतेर्वाक्यं सुबाहुः परवीरहा । निर्जगाम ततो यत्र शत्रुघ्नः स्वसुतार्दनः
कुञ्जरैश्च मदोन्मत्तैर्हयैश्चापि मनोजवैः । रथैश्च सर्वशस्त्रास्त्रपूरितै रिपुजेतृभिः
भूश्चकम्पे तदा तत्र सैन्यभारेण भूरिणा । संमर्दः सुमहानासीत्तत्र सैन्ये विसर्पति
राजानं निर्गतं दृष्ट्वा रथेन कनकाङ्गिना । शत्रुघ्नबलमुद्युक्तं सर्ववैरिप्रहारकम्
सुकेतुस्तस्य वै भ्राता गदायुद्धविशारदः । रथेनाशु जगामायं सर्वशस्त्रास्त्रपूरितः
चित्राङ्गस्तु सुतो राज्ञः सर्वयुद्धविचक्षणः । जगाम स्वरथेनाशु शत्रुघ्नबलमुन्मदम्
rājñe nivedayāmāsa sa sajjāṃ caturaṅgiṇīm | senāṃ kālabalaprakhyāṃ hatadurjanakoṭikām
śrutvā senāpatervākyaṃ subāhuḥ paravīrahā | nirjagāma tato yatra śatrughnaḥ svasutārdanaḥ
kuñjaraiśca madonmattairhayaiścāpi manojavaiḥ | rathaiśca sarvaśastrāstrapūritai ripujetṛbhiḥ
bhūścakampe tadā tatra sainyabhāreṇa bhūriṇā | saṃmardaḥ sumahānāsīttatra sainye visarpati
rājānaṃ nirgataṃ dṛṣṭvā rathena kanakāṅginā | śatrughnabalamudyuktaṃ sarvavairiprahārakam
suketustasya vai bhrātā gadāyuddhaviśāradaḥ | rathenāśu jagāmāyaṃ sarvaśastrāstrapūritaḥ
citrāṅgastu suto rājñaḥ sarvayuddhavicakṣaṇaḥ | jagāma svarathenāśu śatrughnabalamunmadam
«Он возвестил царю о снаряжённом войске из четырёх родов, подобном силе Времени, сразившем мириады злодеев. Услышав слово военачальника, Субаху, губитель вражеских героев, выступил затем туда, где [был] Шатругхна, сокрушитель его сына, — со слонами, буйными от течки, с конями, быстрыми как мысль, с колесницами, полными всякого оружия и стрел, побеждающими врагов. Земля содрогнулась тогда там от огромной тяжести войска; весьма великая теснота была, когда войско растекается. Увидев царя, вышедшего на колеснице с золотым остовом, [увидев] изготовившееся войско Шатругхны, разящее всех недругов, — Сукету, брат его, искушённый в бое палицей, быстро пошёл на колеснице, полный всякого оружия и стрел. А Читранга, сын царя, искушённый во всякой битве, быстро пошёл на своей колеснице на буйное войско Шатругхны.»
488da8dc3e3f · published Sep 3, 2026, 4:13:46 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Против Шатругхны выходит не только царь: брат, сын, а следом второй сын. Это не поход и не жертва — это семья, вставшая за раненого. Подробность о тесноте, когда войско растекается, показывает масштаб точнее любых чисел.