Padma Purāṇa
The Glory of the Name and the Monthly Rites5.80.36-48
3083 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 5.80.36-48
Devanāgarī

पौषे पुष्पाभिषेकं च वर्जयेच्चन्दनश्लथम् । सङ्क्रान्त्यां माघमासे च साधिवासिततण्डुलान् । नैवेद्यं विष्णवे दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या देवदेवपुरः स्थितान्
अभ्यर्च्य भगवद्भक्तान्द्विजांश्च भगवद्धिया । एकस्मिन्भोजिते भक्ते कोटिर्भवति भोजिता
विप्रभोजनमात्रेण व्यङ्गं साङ्गं ध्रुवं भवेत् । पञ्चम्यां शुक्लपक्षे तु स्नापयित्वा च केशवम्
पूजयित्वा विधानेन चूतपल्लवसंयुतैः । फलचूर्णैश्च विविधैर्वासितैः पटसाधितैः
काननं रमणीयं च प्रदीप्तं दीपदीपितम् । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बीरनारङ्गं च पूगकम्
नालिकेरं च धात्रीं च पनसं च हरीतकीम् । अन्यैश्च वृक्षखण्डैश्च सर्वर्तुकुसुमान्वितैः
अन्यैश्च विविधैश्चैव फलपुष्पसमन्वितैः । वितानैः कुसुमोद्दामैर्वारिपूर्णघटैस्तथा
चूतशाखोपशाखाभिः शोभितं छत्रचामरैः । जयकृष्णेति संस्मृत्य प्रदक्षिणपुरस्सरम्
विशेषतः कलियुगे दोलोत्सवो विधीयते । फाल्गुने च चतुर्दश्यामष्टमे यामसंज्ञके । अथवा पौर्णमास्यां तु प्रतिपत्सन्धिसंज्ञके । पूजयेद्विधिवद्भक्त्या फल्गुचूर्णैश्चतुर्विधैः
सितरक्तैर्गौरपीतैः कर्पूरादिविमिश्रितैः । हरिद्रारागयोगाच्च रङ्गरूपैर्मनोहरैः
अन्यैर्वा रङ्गरूपैश्च प्रीणयेत्परमेश्वरम् । एकादश्यां समारभ्य पञ्चम्यां तं समापयेत्
पञ्चाहानि त्र्यहानि वा दोलोत्सवो विधीयते । दक्षिणाभिमुखं कृष्णं दोलमानं सकृन्नराः
दृष्ट्वापराधनिचयैर्मुक्तास्ते नात्र संशयः । निक्षिप्य जलपात्रे च मासि माधवसंज्ञके

Transliteration (IAST)

pauṣe puṣpābhiṣekaṃ ca varjayeccandanaślatham | saṅkrāntyāṃ māghamāse ca sādhivāsitataṇḍulān | naivedyaṃ viṣṇave dadyādimaṃ mantramudīrayet | brāhmaṇānbhojayedbhaktyā devadevapuraḥ sthitān
abhyarcya bhagavadbhaktāndvijāṃśca bhagavaddhiyā | ekasminbhojite bhakte koṭirbhavati bhojitā
viprabhojanamātreṇa vyaṅgaṃ sāṅgaṃ dhruvaṃ bhavet | pañcamyāṃ śuklapakṣe tu snāpayitvā ca keśavam
pūjayitvā vidhānena cūtapallavasaṃyutaiḥ | phalacūrṇaiśca vividhairvāsitaiḥ paṭasādhitaiḥ
kānanaṃ ramaṇīyaṃ ca pradīptaṃ dīpadīpitam | drākṣekṣurambhājambīranāraṅgaṃ ca pūgakam
nālikeraṃ ca dhātrīṃ ca panasaṃ ca harītakīm | anyaiśca vṛkṣakhaṇḍaiśca sarvartukusumānvitaiḥ
anyaiśca vividhaiścaiva phalapuṣpasamanvitaiḥ | vitānaiḥ kusumoddāmairvāripūrṇaghaṭaistathā
cūtaśākhopaśākhābhiḥ śobhitaṃ chatracāmaraiḥ | jayakṛṣṇeti saṃsmṛtya pradakṣiṇapurassaram
viśeṣataḥ kaliyuge dolotsavo vidhīyate | phālgune ca caturdaśyāmaṣṭame yāmasaṃjñake | athavā paurṇamāsyāṃ tu pratipatsandhisaṃjñake | pūjayedvidhivadbhaktyā phalgucūrṇaiścaturvidhaiḥ
sitaraktairgaurapītaiḥ karpūrādivimiśritaiḥ | haridrārāgayogācca raṅgarūpairmanoharaiḥ
anyairvā raṅgarūpaiśca prīṇayetparameśvaram | ekādaśyāṃ samārabhya pañcamyāṃ taṃ samāpayet
pañcāhāni tryahāni vā dolotsavo vidhīyate | dakṣiṇābhimukhaṃ kṛṣṇaṃ dolamānaṃ sakṛnnarāḥ
dṛṣṭvāparādhanicayairmuktāste nātra saṃśayaḥ | nikṣipya jalapātre ca māsi mādhavasaṃjñake

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पौषे-पुष्प-अभिषेकम्-चpauṣe-puṣpa-abhiṣekam-caи в пауше цветочное окропление
वर्जयेत्-चन्दन-श्लथम्varjayet-candana-ślathamда избегает рыхлого сандала
सङ्क्रान्त्यां-माघ-मासे-चsaṅkrāntyāṃ-māgha-māse-caв санкранти и в месяце магхе
स-अधिवासित-तण्डुलान्sa-adhivāsita-taṇḍulānнастоянный рис
नैवेद्यम्-विष्णवे-दद्यात्naivedyam-viṣṇave-dadyātкак подношение да даст Вишну
इमम्-मन्त्रम्-उदीरयेत्imam-mantram-udīrayetсию мантру да произнесёт
ब्राह्मणान्-भोजयेत्-भक्त्याbrāhmaṇān-bhojayet-bhaktyāбрахманов да накормит с преданностью
देव-देव-पुरः-स्थितान्deva-deva-puraḥ-sthitānстоящих пред богом богов
अभ्यर्च्य-भगवत्-भक्तान्abhyarcya-bhagavat-bhaktānпочтив преданных Владыки
द्विजान्-च-भगवत्-धियाdvijān-ca-bhagavat-dhiyāи дваждырождённых с мыслью о Владыке
एकस्मिन्-भोजिते-भक्तेekasmin-bhojite-bhakteкогда накормлен один преданный
कोटिः-भवति-भोजिताkoṭiḥ-bhavati-bhojitāнакормлен бывает миллион
विप्र-भोजन-मात्रेणvipra-bhojana-mātreṇaодним лишь кормлением брахманов
व्यङ्गम्-साङ्गम्-ध्रुवम्-भवेत्vyaṅgam-sāṅgam-dhruvam-bhavetущербное непременно станет полным
पञ्चम्याम्-शुक्ल-पक्षे-तुpañcamyām-śukla-pakṣe-tuв пятый же день светлого полумесяца
स्नापयित्वा-च-केशवम्snāpayitvā-ca-keśavamи омыв Кешаву
पूजयित्वा-विधानेनpūjayitvā-vidhānenaпочтив по уставу
चूत-पल्लव-संयुतैःcūta-pallava-saṃyutaiḥс побегами манго
फल-चूर्णैः-च-विविधैःphala-cūrṇaiḥ-ca-vividhaiḥи разными плодовыми порошками
वासितैः-पट-साधितैःvāsitaiḥ-paṭa-sādhitaiḥнадушенными, чрез ткань процеженными
काननम्-रमणीयम्-चkānanam-ramaṇīyam-caи отрадную рощу
प्रदीप्तम्-दीप-दीपितम्pradīptam-dīpa-dīpitamярко озарённую светильниками
द्राक्षा-इक्षु-रम्भा-जम्बीरdrākṣā-ikṣu-rambhā-jambīraвиноград, тростник, банан, лимон
नारङ्गम्-च-पूगकम्nāraṅgam-ca-pūgakamи апельсин, и арековая пальма
नालिकेरम्-च-धात्रीम्-चnālikeram-ca-dhātrīm-caи кокос, и амалаки
पनसम्-च-हरीतकीम्panasam-ca-harītakīmи джекфрут, и харитаки
अन्यैः-च-वृक्ष-खण्डैः-चanyaiḥ-ca-vṛkṣa-khaṇḍaiḥ-caи другими купами дерев
सर्व-ऋतु-कुसुम-अन्वितैःsarva-ṛtu-kusuma-anvitaiḥс цветами всех времён года
अन्यैः-च-विविधैः-च-एवanyaiḥ-ca-vividhaiḥ-ca-evaи другими, разными
फल-पुष्प-समन्वितैःphala-puṣpa-samanvitaiḥс плодами и цветами
वितानैः-कुसुम-उद्दामैःvitānaiḥ-kusuma-uddāmaiḥнавесами, обильными цветами
वारि-पूर्ण-घटैः-तथाvāri-pūrṇa-ghaṭaiḥ-tathāа также кувшинами, полными воды
चूत-शाखा-उपशाखाभिःcūta-śākhā-upaśākhābhiḥветвями и побегами манго
शोभितम्-छत्र-चामरैःśobhitam-chatra-cāmaraiḥукрашенную зонтами и опахалами
जय-कृष्ण-इति-संस्मृत्यjaya-kṛṣṇa-iti-saṃsmṛtya«слава Кришне» так помянув
प्रदक्षिण-पुरस्सरम्pradakṣiṇa-purassaramс обходом посолонь впереди
विशेषतः-कलि-युगेviśeṣataḥ-kali-yugeособенно в юге Кали
दोल-उत्सवः-विधीयतेdola-utsavaḥ-vidhīyateпредписан праздник качелей
फाल्गुने-च-चतुर्दश्याम्phālgune-ca-caturdaśyāmи в пхальгуне, в четырнадцатый день
अष्टमे-याम-संज्ञकेaṣṭame-yāma-saṃjñakeв восьмую, называемую ямой
अथवा-पौर्णमास्याम्-तुathavā-paurṇamāsyām-tuили же в полнолуние
प्रतिपत्-सन्धि-संज्ञकेpratipat-sandhi-saṃjñakeназываемое стыком с пратипадой
पूजयेत्-विधि-वत्-भक्त्याpūjayet-vidhi-vat-bhaktyāда почтит по уставу, с преданностью
फल्गु-चूर्णैः-चतुर्विधैःphalgu-cūrṇaiḥ-caturvidhaiḥчетырёхвидными порошками пхалгу
सित-रक्तैः-गौर-पीतैःsita-raktaiḥ-gaura-pītaiḥбелыми, красными, светлыми, жёлтыми
कर्पूर-आदि-विमिश्रितैःkarpūra-ādi-vimiśritaiḥсмешанными с камфарою и прочим
हरिद्रा-राग-योगात्-चharidrā-rāga-yogāt-caи от сочетания с краскою куркумы
रङ्ग-रूपैः-मनोहरैःraṅga-rūpaiḥ-manoharaiḥпленительными по цвету и виду
अन्यैः-वा-रङ्ग-रूपैः-चanyaiḥ-vā-raṅga-rūpaiḥ-caили же другими цветными
प्रीणयेत्-परम-ईश्वरम्prīṇayet-parama-īśvaramда усладит высшего владыку
एकादश्याम्-समारभ्यekādaśyām-samārabhyaначав с экадаши
पञ्चम्याम्-तम्-समापयेत्pañcamyām-tam-samāpayetв пятый день да завершит его
पञ्च-अहानि-त्रि-अहानि-वाpañca-ahāni-tri-ahāni-vāпять дней или три дня
दोल-उत्सवः-विधीयतेdola-utsavaḥ-vidhīyateпредписан праздник качелей
दक्षिण-अभिमुखम्-कृष्णम्dakṣiṇa-abhimukham-kṛṣṇamобращённого к югу Кришну
दोलमानम्-सकृत्-नराःdolamānam-sakṛt-narāḥкачающегося, единожды люди
दृष्ट्वा-अपराध-निचयैःdṛṣṭvā-aparādha-nicayaiḥузрев, от груд оскорблений
मुक्ताः-ते-न-अत्र-संशयःmuktāḥ-te-na-atra-saṃśayaḥосвобождены, нет тут сомнения
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
Translation

«В пауше — цветочное окропление, и да избегает он рыхлого сандала; в санкранти и в месяце магхе настоянный рис да даст Вишну как подношение и сию мантру да произнесёт; брахманов, стоящих пред богом богов, да накормит с преданностью. Почтив преданных Владыки и дваждырождённых с мыслью о Владыке: когда накормлен один преданный, накормлен бывает миллион; одним лишь кормлением брахманов ущербное непременно станет полным. В пятый день светлого полумесяца, омыв Кешаву и почтив по уставу — с побегами манго и разными плодовыми порошками, надушенными, чрез ткань процеженными; и отрадную рощу, ярко озарённую светильниками: виноград, тростник, банан, лимон, апельсин и арековую пальму, кокос, амалаки, джекфрут и харитаки, и другие купы дерев с цветами всех времён года, и другие, разные, с плодами и цветами; навесами, обильными цветами, и кувшинами, полными воды, ветвями и побегами манго, украшенную зонтами и опахалами, — „слава Кришне“ так помянув, с обходом посолонь впереди. Особенно в юге Кали предписан праздник качелей: в пхальгуне, в четырнадцатый день, в восьмую стражу, называемую ямой, или же в полнолуние, называемое стыком с пратипадой, — да почтит по уставу, с преданностью, четырёхвидными порошками пхалгу: белыми, красными, светлыми, жёлтыми, смешанными с камфарою и прочим, и от сочетания с краскою куркумы пленительными по цвету и виду, или же другими цветными, — да усладит высшего владыку. Начав с экадаши, в пятый день да завершит его; пять дней или три дня предписан праздник качелей. Люди, единожды узрев Кришну, обращённого к югу и качающегося, освобождены от груд оскорблений — нет тут сомнения.»

Version

19fda134f377 · published Sep 3, 2026, 4:13:49 AM UTC

Available inRU

Page between verses with