शिव उवाच
त्वन्निर्दिष्टं गुणमहं धर्तुं शक्तो न हीश्वर । धारयिष्ये रजो देव सत्त्वं भजतु वै हरिः । अवशिष्टं गुणं चायमीश्वरो धारयिष्यति
गुणानादाय ते देवा न शेकुर्नित्यधारणम् । कर्तुं भरणशक्त्यर्थं शिवमित्यवदत्पुनः
गुणान्वयं सर्वकालं न च धारयितुं क्षमाः । दीयतां भगवञ्छक्तिर्यदि भोस्त्वं वरप्रदः
अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवो वाक्यमभाषत
विद्याशक्तिः समस्तानां शक्तिरित्यभिधीयते । गुणत्रयाश्रया विद्या अविद्या च तदाश्रया
गुणत्रयं च दग्ध्वैव तत्सारं धर्तुमर्हथ । यच्च किञ्चिद्भवेत्तत्र भवद्भिर्ध्रियतां हि तत्
अथाहुस्तत्सुता वाक्यं न दाहो ज्वलनं विना । शिवः प्राह महेशस्य लोचने वह्निरस्ति वै
गुणत्रयमिदं धेनुर्विद्या स्याद्गोमयं शुभम् । मूत्रं चोपनिषत्प्रोक्तं कुर्याद्भस्म ततः परम्
वत्सास्तु स्मृतयो यस्यास्तत्सम्भूतं तु गोमयम् । आ गाव इति मन्त्रेण धेनुं तत्राभिमन्त्रयेत्
tvannirdiṣṭaṃ guṇamahaṃ dhartuṃ śakto na hīśvara | dhārayiṣye rajo deva sattvaṃ bhajatu vai hariḥ | avaśiṣṭaṃ guṇaṃ cāyamīśvaro dhārayiṣyati
guṇānādāya te devā na śekurnityadhāraṇam | kartuṃ bharaṇaśaktyarthaṃ śivamityavadatpunaḥ
guṇānvayaṃ sarvakālaṃ na ca dhārayituṃ kṣamāḥ | dīyatāṃ bhagavañchaktiryadi bhostvaṃ varapradaḥ
atha tadvacanaṃ śrutvā śivo vākyamabhāṣata
vidyāśaktiḥ samastānāṃ śaktirityabhidhīyate | guṇatrayāśrayā vidyā avidyā ca tadāśrayā
guṇatrayaṃ ca dagdhvaiva tatsāraṃ dhartumarhatha | yacca kiñcidbhavettatra bhavadbhirdhriyatāṃ hi tat
athāhustatsutā vākyaṃ na dāho jvalanaṃ vinā | śivaḥ prāha maheśasya locane vahnirasti vai
guṇatrayamidaṃ dhenurvidyā syādgomayaṃ śubham | mūtraṃ copaniṣatproktaṃ kuryādbhasma tataḥ param
vatsāstu smṛtayo yasyāstatsambhūtaṃ tu gomayam | ā gāva iti mantreṇa dhenuṃ tatrābhimantrayet
«„Указанную тобою гуну я держать не в силах, о владыка; удержу раджас, о бог, саттву да примет Хари, оставшуюся же гуну этот владыка удержит“. Взяв гуны, те боги не смогли совершить постоянного держания; ради силы нести Шиве так сказали вновь: „Гуны мы всё время держать не способны; да будет дана, о владыка, сила, если ты дарующий“. И вот, услышав ту речь, Шива сказал слово: „Сила знания у всех силою зовётся; знание опирается на три гуны, и незнание на них же опирается. Именно сжегши три гуны, их суть держать благоволите; и что бы там ни было, вами да будет то удержано“. И вот сказали те сыновья слово: „Нет сожжения без огня“. Шива сказал: „У Махеши в глазу огонь есть“.»
9749d8a81db3 · published Sep 3, 2026, 4:13:51 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Просят силы нести, а получают совет не нести: гуны надо сжечь и держать оставшуюся суть. Возражение сыновей чисто практическое — «нет сожжения без огня»; и огонь оказывается тут же, в собственном глазу.